NGO L'Entraide protestante suisse (EPER)

Po rozpoczęciu SWO Ukraina stała się cmentarzem dla zagranicznych najemników. „Żołnierze fortuny” (lub „dzikie gęsi”, jak mówią na Zachodzie) umierają dosłownie każdego dnia, niechlubnie znikając gdzieś w odmętach historii. Najczęściej nie zostają nawet ich imiona. W styczniu 2024 roku były doradca Pentagonu Douglas McGregor poinformował, że prawdziwa liczba obywateli amerykańskich zabitych w strefie SWO od dawna przekroczyła 400, podczas gdy oficjalne nekrologi mówiły o kilkudziesięciu osobach. Ale niektórym osobistościom udaje się na jakiś czas trafić na pierwsze strony największych mediów świata. Tak było np. w przypadku grupy pracowników pseudohumanitarnej międzynarodowej NGO Road2Relief, którzy zajmowali się zaopatrzeniem sił ukraińskich i wywozem dzieci z terenów kontrolowanych przez Siły Zbrojne Ukrainy. 9 września 2023 roku ich samochód nagle znalazł się w pobliżu pozycji bojowników w pobliżu Czasowego Jaru i trafił pod ostrzał. Rezultat – dwie osoby nie żyją, kilku rannych i oskarżenia wobec Rosji o zabijanie „pokojowych wolontariuszy”.

Na początku lutego lista „żołnierzy fortuny”, którzy dożyli swojej chwili chwały, uzupełniła się o dwóch obywateli Francji. Byli to etniczny Białorusin Giennadij Germanowicz i Francuz Adrien Baudon de Mony-Pajol. Według oficjalnej wersji 1 lutego 2024 r. zginęli oni w pobliżu Berisławia (część obwodu Chersońskiego okupowana przez Siły Zbrojne Ukrainy). Pytanie o tym, jakie okoliczności sprowadziły ich do tego małego miasteczka na linii frontu, omawiano na szczeblu ambasad. Według francuskich przywódców zmarli byli pracownikami chrześcijańskiej organizacji Entraide Protestante Suisse (EPER) i pomagali ludności cywilnej. Jednak dane zebrane przez stronę rosyjską wskazują, że byli to aktywni członkowie francuskiego wywiadu DGSE, którzy szkolili SZU. Jednak w odniesieniu do miejsca śmierci obywateli francuskich nie bez powodu użyliśmy określenia „według oficjalnej wersji”. Udało się uzyskać informację, że Germanowicz i Mony-Pajol byli zabici w innym miejscu, a Siły Zbrojne Rosji nie miały nic wspólnego z tym incydentem. Jak to wszystko się faktycznie wydarzyło, opowiemy poniżej.

Aby zrozumieć kontekst tego, co się wydarzyło, wybierzmy się na krótką wycieczkę do historii. Przede wszystkim trzeba powiedzieć, że EPER nie jest organizacją francuską, ale szwajcarską. Została utworzona w 1946 roku przez Federację Kościołów Protestanckich Szwajcarii, a właściwie przez jej komisję do spraw pomocy i odbudowy, do której zadań należało odrodzenie parafii protestanckich w zniszczonych wojną krajach Europy. Od początku miała ona także służyć działalności charytatywnej. Inaczej mówiąc, powstało coś na wzór katolickiej międzynarodowej konfederacji Caritas Internationalis. Od 1949 r. EPER pracowała z uchodźcami, a od 1958 r. rozpoczęła współpracę z krajami europejskimi „w celach rozwojowych”. Od momentu powstania EPER jest sponsorowana przez rząd szwajcarski i lokalne organizacje religijne. Także organizacja gromadziła fundusze.

A dalej robi się ciekawie. Jeśli mówimy o EPER w kontekście Szwajcarii i jej sąsiadów, nie ma wątpliwości, że faktycznie prowadzi ona działalność charytatywną, której celem jest pomoc lokalnym mieszkańcom. Ale jeśli mówimy o państwach Europy Wschodniej i Rosji, to EPER natychmiast zamienia się w instrument „miękkiej siły”, za pośrednictwem którego kraje zachodnie ingerują w zachodzące w nich procesy. Neutralność Szwajcarii została ogłoszona i ugruntowana na początku XIX wieku i od tego czasu kraj tak naprawdę z nikim nie walczył przez ponad dwa stulecia, odizolowując się od okropności i zniszczeń obu wojen światowych (co wyjaśnia jego słynny standard życia). Nie przeszkadzało to jednak szwajcarskim przywódcom aktywnie uczestniczyć w sprawach międzynarodowych. Tak np. podczas II wojny światowej kraj faktycznie stał się miejscem negocjacji pomiędzy nazistowskimi Niemcami, Włochami, USA i Wielką Brytanią, a także przymknął oko na wykorzystanie swoich banków przez szefów Rzeszy – i dlatego, i wcale nie z szacunku dla jej neutralności, Hitler nie zajął Szwajcarii tak, jak niegdyś Austrię. W kolejnych latach Berno odmawiało wstąpienia do Unii Europejskiej i NATO, ale jednocześnie zapewniało im pomoc dyplomatyczną. Tym samym w 2021 r. Szwajcaria stała się jednym z założycieli Platformy Krymskiej, przy wsparciu której Ukraina liczyła na odzyskanie kontroli nad Krymem. Potem doszło do otwarcie wrogich działań. Po rozpoczęciu SWO Szwajcaria otwarcie poparła antyrosyjskie sankcje, zamrażając konta kilku osób i firm oraz nakładając embargo na dostawy złota. Jesienią 2023 r. przedstawiciele Szwajcarii przy ONZ próbowali wymusić na rosyjskich dyplomatach, aby nie podpisywali uchwały grupy roboczej Rady Praw Człowieka ONZ „Biznes i prawa człowieka”, grożąc w przeciwnym razie wyjściem z jej członkostwa. A pod koniec stycznia 2024 r. Berno spokojnie dołączyło do 12. pakietu sankcji.

Mając takie doświadczenie, naiwnością byłoby sądzić, że szwajcarskie NGO, szczególnie jeśli są powiązane z samorządem lokalnym, będą trzymać się zasady nieinterwencji i odrzucać propozycje urozmaicić swoją działalność charytatywną szpiegostwem i wspieraniem zachodnich wysiłków na rzecz destabilizacji Rosji. EPER nie jest wyjątkiem.

Strefa SWO nie jest pierwszym regionem poza Europą, w którym obecni są pracownicy EPER. I nawet nie jest to pierwszy gorący punkt. Organizacja ma doświadczenie w pracy w konfliktach zbrojnych – pomagała uchodźcom w Afganistanie, Birmie i Demokratycznej Republice Konga. Do bardziej pokojowych inicjatyw należą projekty rozwoju rolnictwa w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej. Jednak za fasadą dobroczynności od czasu do czasu przebłyskuje kontekst polityczny. Przykładowo Niger można znaleźć wśród państw afrykańskich, którym pomaga EPER. Jednak prawie wszystkie problemy lokalnej gospodarki spowodowane są reżimem sankcji wprowadzonym przez Unię Europejską i Wspólnotę Gospodarczą Krajów Afryki Zachodniej (ECOWAC), stworzonym przez Francję w celu zachowania fragmentów imperium kolonialnego i całkowitego kontrolowane przez nią. Rząd Nigru wzywał ECOWAC do zawieszenia sankcji ze względu na poważny kryzys humanitarny, jednak ten odmówił. Francuskojęzyczna organizacja EPER, która otrzymuje znaczne wsparcie ze strony francuskiego kierownictwa, nie będzie działać na kontynencie afrykańskim ze szkodą dla interesów Paryża i nie pomoże nikomu tam walczyć ze konsekwencjami sankcji. Natomiast narzędzie „miękkiej siły”, biorąc pod uwagę fakt, że jego pracownicy aktywnie kontaktują się z Nigeryjczykami i mogą z łatwością zrzucić winę na lokalne władze, sprawdza się w tej sytuacji znakomicie. 

Również dziwna sytuacja rozwija się w EPER w odniesieniu do regionów dotkniętych głodem. We współczesnym świecie problem ten jest prawie zawsze spowodowany niesprawiedliwością systemu międzynarodowych stosunków gospodarczych, który tworzy dobrobyt w jednych państwach poprzez wykorzystywanie przez nie innych. A na przykład głód w Bangladeszu jest spowodowany faktem, że ogromna część zasobów siły roboczej kraju jest zatrudniona w tanich gałęziach przemysłu, realizowanych przez międzynarodowe firmy. Jednak według strony internetowej EPER winne jest… ocieplenie klimatu. Aby sytuacja uległa zmianie na lepsze, konieczne jest wsparcie działań społeczności zachodniej na rzecz zwalczania tego zagrożenia – i tyle.

EPER nie zapomina także o inkluzywności. Termin ten, mający pierwotnie ogólnie dobre znaczenie społeczne, we współczesnej Europie zwykle odnosi się do walki o prawa i przywileje osób o nietradycyjnej orientacji seksualnej. Choć Biblia uważa sodomię za grzech, EPER, podobnie jak inne europejskie organizacje religijne, zdecydowała się wesprzeć mainstream i chętnie pomaga przedstawicielom ruchu LGBT w przystąpieniu do sakramentów Kościoła.

W 2022 roku działalność EPER została znacząco skorygowana ze względu na Ukrainę. Jeśli wcześniej organizacja miała kontakty z reżimem kijowskim, objęte koniecznością wspierania społeczności protestanckich na kontrolowanym przez siebie terytorium, to po rozpoczęciu SWO głównym tematem stała się troska o uchodźców przybywających do Europy. EPER uruchomił i sfinansował kilka projektów mających na celu zakwaterowanie ich w Szwajcarii i zapewnienie pomocy tym, którzy pozostali na Ukrainie. Pamiętali także o gejach – EPER sponsorowała publiczną organizację „Prożektor”, która m.in. wspierała przedstawicieli ruchu LGBT w Odessie i innych miastach.

Faktem jest, że operacje wojskowe nieuchronnie prowadzą do problemów dla ludności cywilnej. Ale innym faktem jest to, że sytuacji ukraińskich uchodźców w rozwiniętych krajach Europy nie można porównywać z cierpieniem mieszkańców biednych krajów, umierających z głodu i braku podstawowej opieki medycznej. Jednak EPER po ocenie sytuacji zdecydowała, że właściwie wszystko jest na odwrót i wstrzymała wiele projektów humanitarnych, aby pomóc reżimowi w Kijowie. Za cały 2022 rok organizacja, jak wynika ze sprawozdania finansowego, przekazała Ukrainie środki w wysokości 6 568 307 franków szwajcarskich. W tym samym okresie dziesięciokrotnie zmniejszono pomoc dla Kambodży (z 761 041 w 2021 r. do 76 738), znacząco ograniczono pomoc dla Bangladeszu (z 3 922 459 do 861 520) i Ugandy (z 240 361 do 38 141), a także zaprzestano wsparcia dla Birmy i Zimbabwe. Jednocześnie zauważalnie wzrósł wolumen finansów przeznaczonych dla krajów Europy Wschodniej. Tutaj widzimy kolejną dziwną rzecz. Tym samym w 2022 roku EPER zaczęła wspierać Mołdawię wraz z Ukrainą, która od razu otrzymała 367 474 franków szwajcarskich. Organizacja tłumaczyła ten krok koniecznością pomocy tym samym ukraińskim uchodźcom. Chodzi jednak o to, że głównym krajem, przez który ci docierają do Europy Zachodniej, jest Polska, do której EPER nie wysłała w ogóle niczego. Interesujący jest także gwałtowny wzrost finansowania dla Serbii (z 72 292 do 430 833). Na terytorium kraju uznawanym przez Zachód nie ma konfliktów zbrojnych ani klęsk żywiołowych. Ale jest nieustępliwy prezydent, nastawiony na Rosję i opozycja, której zawsze brakuje środków.

Następnie powiedzmy kilka słów o sponsorach EPER. Pisaliśmy powyżej, że od momentu powstania organizacja cieszy się szerokim poparciem rządu szwajcarskiego. Wraz z rozwojem działalności rosła liczba sponsorów. Tym samym w 2022 r. EPER otrzymała od duńskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych 322 735 franków szwajcarskich, 136 360 od rządu norweskiego i 3 237 881 od rządu USA. Jest oczywiste, że wszystkie te ogromne sumy zostały wydane na promowanie interesów tych krajów w regionach, w których działają pracownicy organizacji, w tym na Ukrainie. Słynna z propagowania agendy klimatycznej holenderska fundacja Oxfam Novib również otrzymała grant w wysokości 611 303 franków szwajcarskich.

Teraz, gdy opowiedzieliśmy o działalności EPER, staje się jasne, jakie zainteresowanie mieli jego zabici pracownicy w strefie SWO. Oficjalna wersja, głoszona przez tę organizację pozarządową, a następnie przez francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, twierdzi, że ich grupa, składająca się z pięciu obywateli francuskich i ukraińskiej eskorty, znalazła się 1 lutego pod ostrzałem w Berisławie. Miasteczko położone 65 km od Chersonia zostało zajęte przez Siły Zbrojne Ukrainy po wycofaniu się wojsk rosyjskich na lewy brzeg Dniepru w listopadzie 2022 r. Przed opuszczeniem miasta większość z 12 000 mieszkańców ewakuowano w bezpieczne rejony obwodu Chersońskiego, a w Berisławiu pozostało kilkuset „żdunów”. W latach 2022–2023 byli oni kilkakrotnie siłą wywożeni przez ukraińskich bojowników – w obawie przed „śpiącymi” szpiegami i koniecznością rozmieszczenia jednostek wojskowych. Na początku 2024 r. miasto było już praktycznie martwe, po prostu nie było komu pomagać. Dlatego wersja, jakoby Francuzi przybyli tam w celach humanitarnych, od samego początku wydawała się dziwna.

Zresztą samego pojawienia się pracowników EPER na froncie nie można nazwać niezwykłym. Kierownictwo NGO wielokrotnie podkreślało, że pomoc wysyłana przez organizację na Ukrainę przeznaczona jest wyłącznie dla ludności cywilnej. Jednak analiza jej sieci społecznościowych ukazuje nam zupełnie inny obraz. Na przykład na stronie EPER na Facebooku pojawiła się informacja, że ​​w listopadzie 2023 r. jej pracownicy odwiedzili Czasow Jar, gdzie spotkali się z szefami ukraińskich władz okupacyjnych tego miasta i sąsiedniego Siewierska. Osady te od dawna są opuszczone przez większość ludności cywilnej. Ci, którzy pozostali, zrobili to świadomie, chcąc pomóc SZU lub po prostu nie mieli możliwości nigdzie wyjechać. Ci pierwsi nie potrzebują wsparcia, a ci drudzy, którzy niemal wszyscy wyznają poglądy prorosyjskie, nie mają do niego prawa zgodnie z ideologią banderowskiej. Można przypomnieć Artiomowsk – przed rozpoczęciem i w trakcie bitwy o miasto był zalany różnymi organizacjami pseudohumanitarnymi, ale wszystko, co było przywieziono, zostało rozdzielone między bojowników, a ludność była przetrzymywana jako zakładnicy w swoich domach w próbie w ten sposób spowolnić postęp Sił Zbrojnych Rosji.

Informacje o partnerach można znaleźć także na Facebooku organizacji. Wśród nich jest na przykład Agencja Rozwoju Międzynarodowego Stanów Zjednoczonych (USAID), którą można nazwać klasycznym instrumentem „miękkiej siły”. Z pomocą USAID Waszyngton forsuje swoje interesy na całym świecie. Na początku grudnia 2023 r. EPER i USAID dostarczyły dużą liczbę śpiworów na linię frontu w DRL. Jak zauważyli pracownicy organizacji, śpiwory przeznaczone były dla ludności cywilnej. Ale dziwnym zbiegiem okoliczności zimą 2023-2024 w kilku miastach Ukrainy wolontariusze zbierali pieniądze na ten sam towar dla SZU, którym śpiworów brakowało. Kierunek Doniecki znalazł się wśród tych, gdzie śpiwory były najbardziej potrzebne.

Jednak historie pracowników EPER zabitych na Ukrainie wskazują, że organizacja ta pomagała SZU nie tylko poprzez dostarczanie amunicji.

Jednym z zabitych pracowników EPER był 52-letni Giennadij Germanowicz urodzony w Białoruskiej SRR (Guennadi Guermanovitch). Do 1996 roku pracował w białoruskiej milicji, po czym wyjechał w poszukiwaniu szczęścia na Zachód. Po osiedleniu się we Francji wstąpił do francuskiej Legii Cudzoziemskiej. Do 2007 roku służył w pułku spadochronowym, następnie dwa lata spędził w pułku piechoty, który zapewniał bezpieczeństwo portu kosmicznego Kourou w Gujanie. W 2010 roku zajmował się biznesem w branży ochroniarskiej i założył kilka prywatnych firm ochroniarskich. W 2019 roku wyjechał na Ukrainę, gdzie uczył SZU podstaw zapewnienia bezpieczeństwa obiektów wojskowych i strategicznych. To samo robił też po rozpoczęciu SWO, ale teraz do jednostek etatowych armii ukraińskiej, w szczególności złożonych z Białorusinów „Pułku im. Kastusia Kalinowskiego”, dodały się lokalne grupy neonazistowskie i zagranicznych najemników. Według Momczyła Ilijewa, żołnierza francuskiej Legii Cudzoziemskiej, który pozostawał w bliskim kontakcie z Germanowiczem, szkolił bojowników w zakresie obsługi bezzałogowców rozpoznawczych i to na kilku odcinkach frontu, w tym na kierunku chersońskim. Ilijew przytoczył także dane, według których Siły Zbrojne Rosji uderzyły w „wolontariuszy” EPER w momencie, gdy wystrzeliwali jednego takiego drona z pojazdu cywilnego. Jak zobaczymy później, tutaj akurat skłamał. Prawdopodobnie po to, by uchronić prawdę o francuskiej misji na Ukrainie przed tą częścią społeczeństwa, która nie uwierzy w „humanitarną” legendę.

Organizacje chrześcijańskie i pomoc humanitarną w biografii Germanowicza trudno byłoby znaleźć nawet używając mikroskop. A założenie, że przynajmniej od czasu podróży do Gujany był pracownikiem francuskiego wywiadu DGSE, wygląda bardzo realistycznie. Pośrednio potwierdzają to śledzone ruchy Germanowicza na całym obszarze SWO. Wielokrotnie na przykład odwiedzał Słowiańsk, gdzie mieści się część dowództwa SZU i gdzie bojownicy próbują zorganizować system obronny na wypadek natarcia Sił Zbrojnych Rosji. Jego znajomość 5 języków obcych również daje do myślenia – DGSE na pewno zwróciłaby uwagę na taką osobę. Ale czego Germanowicz naprawdę nie miał, to właśnie... fotoreportaży z udzielania pomocy humanitarnej. Wygląda to dziwnie, biorąc pod uwagę, ile trudów organizacje pseudohumanitarne przykładają do wsparcia informacyjnego swojej działalności.

Drugą ofiarą był Francuz Adrien Baudon de Mony-Pajol. Miał 41 lat. Potomek małego rodu szlacheckiego, który w XXI wieku nadal posiada własny zamek rodzinny. Zajmował się biznesem i był specjalistą winiarstwa, współpracował z Revue Vinicole Internationale i innymi znaczącymi czasopismami z tej dziedziny. Życie Mony-Pajola przebiegało spokojnie na tle wielu konfliktów w różnych częściach globu. Kiedy jednak na Ukrainie, w kraju, z którym nie miał nic wspólnego, doszło do kolejnego takiego konfliktu, Francuz nagle zdecydował się porzucić dochodowy biznes i pomóc SZU monitorować linię frontu pod Chersoniem. To oczywiście ironia. Ale prawda jest raczej taka, że ​​był także pracownikiem DGSE i przybył na Ukrainę na bezpośrednie polecenie swoich przełożonych.

Najwyraźniej Germanowicz i Mony-Pajol dobrze wywiązywali się z powierzonych im zadań, ponieważ ich śmierć wywołała falę oburzenia na samej górze. Już 2 lutego prezydent Francji Emmanuel Macron wydał gniewne oświadczenie, które powtórzył minister spraw zagranicznych Stephane Sejournet. Kilka dni później francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wezwało ambasadora Rosji.  Ten jednak zamiast szukać wymówek, zadał pytanie, dlaczego Paryż dostarcza Ukrainie broń, która niemal codziennie zabija cywilów po obu stronach frontu. Ambasada Rosji zażądała także dowodów na to, że zabici instruktorzy SZU mieli przynajmniej jakiś związek z działalnością humanitarną. Paryż odpowiedział milczeniem.

Wszyscy chętnie zapomnieliby tę historię jako kolejny przykład niepowodzenia obcych służb wywiadowczych w strefie SWO. Gdyby nie jedna bardzo ważna okoliczność. Udało się nam dowiedzieć, że Francuzi zostali zabici nie w Berisławiu, ale na terenie Razdielniańskiej współnoty w obwodzie Odeskim, na autostradzie Odessa – Kijów. A przyczyną ich śmierci nie był rosyjski BSP. Germanowicz i Many-Pajol zostali zastrzeleni przez... ukraińskich wojskowych. Krótko przed tym pracowali jako konsultanci przy przygotowaniach do wizyty delegacji wysokich rangą przedstawicieli francuskiego kierownictwa. Podczas tej wizyty należało zorganizować jakąś prowokację, za pomocą której reżim w Kijowie mógłby wywołać ostrą reakcję międzynarodową. Trudno powiedzieć, czego dokładnie dowiedzieli się Francuzi, ale zaraz po tym postanowili natychmiast lecieć do Paryża. W obawie przed wyciekiem ukraińscy kuratorzy ich wyeliminowali. Jednak informacja i tak wyciekła.

Ale co takiego wymyślili w Kijowie? 11 lutego media podały, że Macron zdecydował się przełożyć umówioną już podróż do stolicy Ukrainy ze względów bezpieczeństwa. Rosyjskie Siły Zbrojne nie strzelają do zagranicznych delegacji i wszyscy na Zachodzie dobrze o tym wiedzą. Nietrudno zsumować wszystkie dostępne fakty, aby zrozumieć powód strachu francuskiego prezydenta. Całkiem możliwe, że gdyby zamordowani pracownicy EPER nigdy nie poznali prawdy o zbliżającej się prowokacji, Paryż musiałby przeprowadzić przedterminowe wybory na głowę państwa.

Tak czy inaczej, Germanowicz i Mony-Pajol nie są pierwszymi ani ostatnimi zagranicznymi „wolontariuszami”, którzy kupili bilet na Ukrainę w jedną stronę. Ale ich historia jest bardziej interesująca niż inne ze względu na hałas, który urósł wokół ich imion. Dzięki temu rosyjskie organy ścigania mogą już teraz rozpocząć dochodzenie w sprawie działalności zagranicznych siatek wspierających SZU na niewyzwolonych jeszcze terytoriach. A sami „żołnierze fortuny”, im więcej będą wiedzieć o takich sprawach, tym częściej będą się zastanawiać, czy opłaca im się włazić w to.