رمضـان ؛
ماه عبادت ، تربيت و رحمت*
مهندس مهدی بازرگان
ماه رمضان رسيد و ما بههم نرسيديم! نه پارسال و نه امسال، قسمت نشد كه افطارِ دستهجمعي كرده، «اَللّهُمَّ لَكَ صُمْتُ»[1] از شماها بشنوم و سحر برايتان «اَللّهُمَّ اِنّي اَسْئَلُكَ مِنْ بَهائِكَ بِاَبْهاهُ...»[2] بخوانم!
ماهي رسيد كه گرسنگي و مختصري تلخي دارد. اما رحمت خدا و تربيت دنيا براي شما ميآورد. ماهي كه نمونهي كوچكي از زندگي واقعي و سرمشقي از راه پيروز شوندگان است.
اميدوارم اگر من امسال نيستم و در زندان دعايتان ميكنم، شما موفق و شاد باشيد. رحمت و رضاي خدا و سلامتي و توانايي نصيبتان بشود و قدر اين ماه مبارك را بدانيد.
مختصري گرسنگي و بيحوصلگي ميكشيد. اما به معده و مزاجتان استراحت و اجازه ميدهيد بهخانه تكاني داخلي بپردازد و زهرها و زياديها را بيرون بريزد. طولي نميكشد كه به افطار به آزادي غذا ميرسيد. به خودتان تبريك ميگوئيد كه عرضه بهخرج داده، توانستهايد بر مشكلِ روزه و بر نفس مسلّط شويد. ديگران چنين قدرت و عرضهاي ندارند. ناراحتي روزه بالاخره فراموش ميشود. اما اصلاح جسم و تقويت روحيه و اراده و ثواب آخرت برايتان باقي ميماند. حضرت امير(ع) ميفرمود:
«لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ، عِنْدَ الاِفْطَارِ وَ عِنْدَ لِقَاءِ اللهِ.»[3]
براي روزه دو لذّت است، با روزه گرفتن، حيوانيت و اسارتِ شكم و شهوت را از خود دور ميكنيد و در عوض به خدا نزديك ميشويد. براي آنكه با شكمِ سير و زندگيِ راحت، آدم بيخيال و غافل و تنبل ميشود. ولي گرسنگي و احتياج، شخص را بيدار و هوشيار ميكند. فكر باز ميشود و ذوق شكفته ميشود. صفا و روحانيت زنده ميشود. از طرف ديگر ناتواني خود و احتياجمان را به نعمتها و نيروهاي خدا كاملاً حس ميكنيم. يك «لاحَولَ وَ لاقُوَّةَ اِلاَّ بِالله»[4] كه از روي احساس و اعتقاد بگوئيم، ثوابش صد چندان بيشتر است.
اما شب، باز برنامهي معمول يازده ماهه را به هم ميزنيد. براي اطاعت خدا خود را از اسارتِ راحتطلبي و غفلتِ خواب بيرون ميآوريد. در دل شب كه سايرين خفته و مثل مردهاند، ولي نظام آفرينش برقرار و بيدار است، شما هم بيدار ميشويد تا خدا را بهياد آوريد. او را شكر و تسبيح كنيد و بهراز و نياز بپردازيد. براي بينواها و محرومها و مردهها دعا كنيد.
سعي كنيد نمازهايتان را اول وقت بخوانيد. بعد از افطار يا ظهر، يك حزب قرآن بخوانيد، غيبت نكنيد، دروغ نگوئيد، بدي كسي را نخواهيد و به كسي بدي نكنيد. از گناههاي گذشته توبه كنيد. پيِ معرفت و تحصيل علم برويد...
هفتهاي يك شب سعيكنيد دعاي افتتاح را تمام يا نصفه با هم بخوانيد و بهمعنايش توجه كنيد.
شبهاي احيا را فراموش نكنيد كه ممكن است شب قدر باشد و مقدّراتِ سال و عمرمان عوض شود.
* * *
خلاصه آنكه اين ماه، ماه عبادت، تربيت و انشاءالله رحمت است.
يازده ماه از سال براي خودمان ميخوريم و ميدويم و ميخوابيم، يك ماه را از خود و از مردم بريده به طرف خالقمان برويم و از پيش او به طرف مردم و خودمان بيائيم.
خدا يار و نگهدار شما
بازرگان - 12/10/1342
* اين اثر متن نامهايست كه زندهياد مهندس مهدى بازرگان بههنگام بازداشت در «زندان قصر»، بهمناسبت شروع ماه مبارك رمضان، در تاريخ 12/10/1342 ، براى همسر و فرزندان خود ارسال كردهاند. عنوان اثر از متن نامه گرفته شده و از مؤلف فقيد نيست (ب.ف.ب).
[1]. دعاى افطار: خدايا براى تو روزه گرفتم.
[2]. دعاى سحر (به نقل از امام رضا(ع) كه فرمودهاند امام محمدباقر(ع) آن را میخواندند): خدايا من از تو درخواست میكنم به حقّ نورانیترين مراتب انوارت ...
[3]. از علي(ع): براي روزهگير دو شادي هست: يكي بههنگام افطار و ديگري بههنگام ملاقات خداوند.
[4]. روايت : هيچ دگرگوني و هيچ قدرتي نيست مگر از آن (و توسط) خداوند.
