موبایل پرنده

برای معلق نگه داشتن موبایل به منظور گرفتن عکس، دو چیز باید رعایت شود. یکی اینکه جمع نیروهایی که موتورها تولید می‌کنند باید بتواند بر وزن مجموعه غلبه کند، و دوم اینکه مجموعه باید بتواند تعادل خودش را همواره حفظ کند.

وزن مجموعه از وزن موبایل به علاوهٔ وزن دو موتور تشکیل شده است. این نیرو رو به پایین است و برای اینکه موبایل به صورت پایدار معلق باقی بماند، اندازهٔ نیروی رو به بالای دو موتور باید دقیقاً برابر با نیروی وزن باشد. از طرفی می‌دانیم که هر چه سرعت چرخیدن موتورها بیشتر باشد، توان بیشتری دارند و نیروی بالابر بیشتری تولید می‌کنند.

اکنون اگر به ابتدای فیلم دقّت کنید، در لحظه‌ای که فرد دستش را از موبایل برمی‌دارد، موبایل قدری پایین می‌افتد. این یعنی نیروی موتورها وزن موبایل را کامل خنثی نکرده است. ولی سپس فوراً موبایل بالا می‌آید، این یعنی سرعت دوران موتورها آنقدری افزایش پیدا کرده است که اکنون وزن را خنثی کند. اگر سرعت زیاد نشده باشد که موبایل باید به سقوط ادامه دهد. پس موتورها باید قابلیت تنظیم سرعت چرخش داشته باشند. از طرف دیگر وقتی که سرعت چرخش موتورها عوض می‌شود، فرکانس صدایی که از آنها شنیده می‌شود هم باید تغییر کند. امّا این اتفاق نمی‌افتد و فرکانس صدا ثابت می‌ماند. این را می‌توانید در فیلم دوم (توی کانال) مشاهده کنید. همچنین قسمتی از اصل فیلم هم در انتها آورده می‌شود که می‌توانید آنجا نیز این را بشنوید. وقتی سرعت چرخش موتورها تغییر نمی‌کند پس درواقع چیز دیگری است موبایل را پایدار و معلق نگه می‌دارد. یک حدس این است که مجموعه را با چوبی نگه داشته‌اند و سپس آن چوب را با تصحیحات کامپیوتری حذف کرده‌اند. برای اینکه ببینید صدای موتورها در یک پهپاد و کوادکوپترِ واقعی دستخوش تغییرات می‌شود، می‌توانید ویدئوی زیر را نگاه کنید.

حالا برویم سراغ تعادل. عواملی می‌توانند تعادل را در خطر بیاندازند؛ مثل باد یا نسیمی که می‌تواند به صورت پیوسته و یا تصادفی و نامنظم بوزد. یا مثلاً وضعیت اولیهٔ مجموعه، یعنی آن لحظه‌ای که شخص موبایل را رها می‌کند تا در هوا معلق بماند، زاویهٔ موبایل می‌تواند بد باشد و تعادل را بهم بزند و اینکه حرکت دست باعث تکان خوردن موبایل شود و غیره. به هر صورت، اگر موبایل از تعادل خارج شد و نتوانست خود را به حالت تعادل برگرداند، وضعیت رو به خرابی می‌رود و پایداری موبایل در حالت تعلق فوراً از بین می‌رود. پس مجموعه باید توانایی این را داشته باشد که خود را به حالت تعادل بازگرداند.

فرض کنید یکی از اتفاقات مخربِ تعادل رخ دهد و موبایل به شکل زیر کمی کج شود.

با وزش نسیم جرم مجموعه که تغییری نمی‌کند، بنابراین وزنش همان خواهد بود که بود، همان اندازه و رو به پایین. امّا موتور که همواره باد را به زیر خود هُل می‌دهد و به دلیل قانون عمل و عکس‌العمل باد هم آن را به جهت مخالف هُل می‌دهد، نیرویی همجهت با خودش درست می‌کند، و اکنون چون کج شده است، آن نیرو نیز همجهت با او کج خواهد شد و دیگر کاملاً خلاف جهت نیروی وزن نخواهد بود. این نیروی جدید (نیروی بنفش رنگ) مؤلفه‌ای در راستای نیروی وزن دارد و مؤلفه‌ای هم عمود بر آن.

نیروی موتور در ابتدا برابر با وزن بود. پس اگر سرعت دوران موتور تغییر نکند، مؤلفه‌ای که در راستای وزن است دیگر برابر با وزن نیست و از آن کمتر خواهد بود. پس مجموعه شروع می‌کند به سقوط کردن. همچنین چون مؤلفهٔ دیگر نیروی موتور رو به جلو است، مجموعه به سمت جلو نیز شروع به حرکت خواهد کرد. هلیکوپترها از همین روش برای حرکت به جلو استفاده می‌کنند. یعنی کمی پرّه‌های خود را کج می‌کنند تا مؤلفه‌ای از نیروی بالابر (یا بَرا) آنها را به جلو هُل دهد. منتها آنها نیروی برآی خود را نیز افزایش می‌دهند و این باعث می‌شود که هنوز مؤلفه‌ای از برا که در راستای وزن است و با آن مخالفت می‌کند بتواند وزن را تماماً خنثی کند و از سقوط هلیکوپتر جلوگیری کند. (یک روش افزایش برا در هلیکوپترها تغییر زاویهٔ پرّه‌هاست که به آنها اجازه می‌دهد در هر لحظه حجم هوای بیشتری را جارو کنند و به پایین بفرستند.)

همانطور که دیدیم این موبایل-پهپادِ داخل فیلم سرعت دوران پره‌ها را که تنظیم نمی‌کند، پس نمی‌تواند نیروی برا را افزایش دهد و از سقوط خود جلوگیری کند. ولی فرض کنیم که این کار را هم می‌کرد. آنوقت مسألهٔ حرکت رو به جلوی موبایل باقی می‌ماند و نمی‌توانست ثابت و پایدار بماند. اگر زاویهٔ موتورها نسبت به موبایل قابل تغییر بود، آنوقت در وضعیتی که موبایل کج شده است، موتورها می‌توانستند خود را همچنان عمودی نگه دارند و کج نشوند. اینطوری نه مسألهٔ حرکت رو به جلو پیش می‌آمد و نه مسألهٔ غلبه به وزن. امّا همانطور که در فیلم دیده می‌شود «مخترع» موتورها را با چسب به قاب موبایل چسبانده است! (وقتی که موتورها به بدنه به صورت صُلب وصل شده‌اند، و راستای نیرویی که به وجود می‌آورند از مرکز جرم می‌گذرد، دیگر گشتاور لازم برای برگرداندن موبایل به جهتگیری اولیه هم تأمین نخواهد شد.)

این فقط یک نوع از کج شدنهای ممکن بود. اگر مجموعه از پهلو بچرخد یا به پهلو خم شود چه؟ چگونه به وضعیت قبل برگردد؟

در هر کدام از این حالات چند مشکل هست که بدون تنظیم سرعت دوران و جهتگیری موتورها به این راحتی‌ها درست نمی‌شود.

برای اینکه بفهمیم موقعیت حدودی کسی که چوب متصل به موبایل را نگه داشته است کجاست، می‌توانیم مقداری از مسیر موبایل را دنبال کنیم و بعد خط عمودی به مسیر بدست آمده رسم کنیم. چوب احتمالاً در حدود این راستا نگه داشته شده است. چرا؟ چون اگر آن سَر چوب که در دست فرد (ی که از فیلم حذف شده) است را ثابت در نظر بگیریم، آنوقت سر دیگر چوب فقط می‌تواند طوری حرکت کند که روی یک دایره باقی بماند، دایره‌ای که که مرکز آن همان سر ثابت چوب است. بنابراین مسیر موبایل قسمتی از آن دایره است. پس عمود بر آن مسیر، شعاع دایره را مشخص می‌کند که به سر ثابت چوب (مرکز دایره) وصل می‌شود.

حالا اگر سر ثابت (مرکز دایره) به صورت نامنظم کمی هم تکان بخورد، هنوز با همین کار می‌توان محدودهٔ چوب و فردی که نگهش داشته است را به طور تقریبی پیدا کرد.

بد نیست این را هم بگوییم که او احتمالاً از موتورهای زیر استفاده کرده است که به علاوهٔ وزن ۶گرمی خودشان شاید تا حدود ۲۰گرم دیگر بتوانند در خنثی کردن وزن مفید باشند. در حالی که وزن موبایل احتمالاً از حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰گرم است.

پس این ویدئو حاصل دستکاری کامپیوتری است. همین کار هم خیلی با دقت انجام نشده است. برای مثال می‌توان به خطاهای زیر توجه کرد:

-       برکه در سمت راست موج دارد ولی در سمت چپ موبایل ایستا شده است.

-       وقتی که «مخترع» به موبایل نزدیک می‌شود یک پرندهٔ سفید خیلی کوچک از سمت راست وارد تصویر می‌شود و در سمت چپ محو می‌شود.

-       در لحظاتی قسمتی از نوک انگشت شخص بریده می‌شود (جایی که احتمالاً چوب از آنجا رد شده است)

-       در لحظاتی قسمتی از تصویرِ حذف شده دوباره ظاهر می‌شود. (به عکسهای زیر توجه کنید)

امّا انگیزهٔ طرف از ساختن چنین ویدئویی چیست؟ در سالهای اخیر بعضاً جذب مخاطب تعداد بالا، علاوه بر این که خودش می‌تواند به تنهایی جذّاب باشد، از لحاظ مالی هم سودآور شده است. این ویدئور تنها در یوتیوب حدود ۱میلیون بار بازدید شده و احتمالاً در شبکه‌های مجازی دیگر همچون توئیتر یا فیسبوک این رقم از این تعداد هم بالاتر برود. در تلگرام هم که دیگر می‌توانید کانالهای فارسی‌ای پیدا کنید که حدود ۲میلیون نفر عضو دارند. احتمالاً وقتی تعداد بازدیدهای ویدئوهای آنها زیاد می‌شود، سایتی مثل یوتیوب شروع به تبلیغ در ویدئوشان می‌کند و احتمالاً قسمتی از سود آن نصیب سازندهٔ (یا بارگذار) ویدئو می‌شود. همچنین بارگذار می‌تواند برای خودش هم تبلیغ کند. مثلاً کاری که سازندهٔ فیلم بالا انجام داده این است که برای مدّتی آدرس اینترنتی ابزاری که در ساخت «موبایل پرندهٔ» خود از آنها استفاده کرده را در زیر ویدئوی خودش قرار داده است. این لینکها طوری طراحی شده‌اند که مخصوص سازندهٔ ویدئو هستند و به سایت فروشنده تعداد آدمهایی که از این روش از آنها خرید کرده‌اند یا به سایت آنها سر زده‌اند را گزارش می‌کنند. اینگونه سایت فروشنده هم می‌تواند سهمی به سازندهٔ ویدئو بدهد.