Mavzu: Irrigantlar
https://t.me/DrMuhammadin1️⃣ NaOCl / Gipoxlori)
Kimyoviy xususiyatlari:
Sodium hypochlorite – kuchli oksidlovchi va oqsil erituvchi modda bo‘lib, suvda eriydi va antiseptik xususiyatga ega (Zehnder, 2006). Klinik irigatsiyada kontsentratsiyasi odatda 0.5–5.25% oralig‘ida ishlatiladi.
Tasnifi:
Irigatsiya moddasi (irrigant)
Antimikrobiyal va to‘qima erituvchi agent
Kanalni mexanik tayyorlash jarayonida to‘qimalar va bakteriyalarni samarali yo‘q qiladi.
Vazifalari:
1. Nekrotik pulp to‘qimasini eritadi va kanalni tozalaydi.
2. Gram-musbat va Gram-manfiy bakteriyalarni samarali yo‘q qiladi.
3. Kanal ichidagi biofilmni kamaytiradi, shu bilan infeksiyani oldini oladi.
4. Obturatsiya jarayonidan oldin kanalni dezinfeksiya qiladi.
Afzalliklari:
Keng spektrli antimikrobiyal (Gomes et al., 2001)
Organik qoldiqlarni samarali eritadi
Smear layer’ning organik qismini olib tashlash imkonini beradi.
Kamchiliklari / ehtiyot choralar:
Periapikal to‘qimalarga toksik bo‘lishi mumkin
Yuqori kontsentratsiya og‘riq va shikastlanishga olib keladi
Mineral qatlamlarga ta’sir qilmaydi, shuning uchun EDTA bilan birgalikda ishlatiladi (Hülsmann & Hahn, 2000; Zehnder, 2006).
2️⃣ EDTA (Etilendiamintetraasetik kislota, 17%)
Kimyoviy xususiyatlari:
EDTA – chelatlovchi kislota bo‘lib, kalsiy ionlari bilan reaksiyaga kirib mineral qatlamlarni eritadi. Kanal devorlarini yumshatib, smear layer’ni olib tashlashga yordam beradi.
Tasnifi:
Smear layer’ni olib tashlovchi agent
Dentin devorlarini ochuvchi modda
Organik to‘qimalarga ta’sir qilmaydi, faqat mineral qismlarga ta’sir qiladi.
Vazifalari:
1. Smear layer’ni eritadi va kanal devorlarini tozalaydi.
2. NaOCl bilan birga ishlatilganda dezinfeksiya samaradorligini oshiradi.
3. Obturatsiya jarayonida gutta-percha va siller moddalarining kirishini yaxshilaydi.
Afzalliklari:
Mineral qatlamni yumshatib, mexanik tayyorgarlikni osonlashtiradi
Kanalning shaklini va uzunligini aniqlashni soddalashtiradi
Kamchiliklari / ehtiyot choralar:
Uzun muddat ishlatilsa dentinni haddan tashqari yumshatadi
Faqat mineral qatlamga ta’sir qiladi, organik qoldiqlarni eritmaydi (Zehnder, 2006)
3️⃣ Chlorhexidine (Xlorheksidin, 2%)
Kimyoviy xususiyatlari:
Chlorhexidine – kationik bisbiguanid antiseptik bo‘lib, biokompatibil, tish va periapikal to‘qimalarga nisbatan xavfsiz. Klinik irigatsiyada 2% eritmada qo‘llanadi.
Tasnifi:
Antimikrobiyal agent
Irigatsiya uchun qo‘shimcha modda
Smear layer’ni eritmaydi va organik to‘qimalarni eritmaydi.
Vazifalari:
1. Gram-musbat va Gram-manfiy bakteriyalarni o‘ldiradi.
2. Kanal ichidagi biofilmni kamaytiradi.
3. Yakuniy dezinfeksiya agenti sifatida ishlatiladi.
Afzalliklari:
Tish to‘qimasini eritmaydi
Biokompatibil
Qo‘shimcha antimikrobiyal sifatida ishlatiladi.
Kamchiliklari / ehtiyot choralar:
Organik to‘qimalarni eritmaydi → kanalni tozalash uchun yetarli emas
NaOCl bilan aralashsa toksik parachloraniline precipitat hosil bo‘ladi
Biofilm ichidagi bakteriyalarni NaOCl darajasida o‘ldira olmaydi (Zehnder, 2006; Basrani et al., 2002)
4️⃣Smear layer – tish kanali mexanik preparatsiya (fayllash) vaqtida hosil bo‘ladigan mikroskopik qoldiq qatlamdir. U dentin yuzasida hosil bo‘ladi va quyidagilardan iborat:
Tish tolalari qoldiqlari (dentin shponkasi)
Nekrotik pulp to‘qimasi qoldiqlari
Bakteriyalar va ularning parchasi
Ortiqcha preparatsiya vaqtida kanal ichidagi suyuqlik qoldiqlari
Qalinligi: odatda 1–5 μm atrofida, dentin kanal devorlariga yopishib qoladi.
Smear Layer’ning ahamiyati
1. To‘sqinlik vazifasi:
Obturatsiya moddalarining (gutta-percha, siller) kanal devorlariga to‘liq yopishishini qiyinlashtiradi.
2. Bakteriya himoyasi:
Smear layer ostida bakteriyalar yashirinib qolishi mumkin, bu infektsiya xavfini oshiradi.
3. Irigatsiya samaradorligini pasaytiradi:
Kanal devorlariga yopishib qolgan smear layer NaOCl yoki boshqa antiseptiklarning to‘liq kirishini cheklaydi.
Smear Layer’ni olib tashlash uchun moddalar
EDTA (17%) – mineral qismni eritadi, smear layer’ni tozalaydi
NaOCl – organik qismni eritadi (nekrotik to‘qima qoldiqlarini)