MULLA BOZOR OXUND MASJIDI

Mullo Bozor Oxund masjidi - Namanganning asosiy masjidlaridan biri bo'lib, shaharning shimoliy-sharqiy qismida, Kurashxon mavzesida joylashgan. Bu yerda yangi qurilgan binolarning butun majmuasi mavjud, odamlar har kuni namoz o'qish uchun yig'ilishadi.

Mullo Bozor Oxund XVII asrda yashagan, Hazrati Alining o'g'li - Avliyo Muhammad al Hanafiyning avlodi bo'lgan, bir versiyaga ko'ra u zilzilada vayron bo'lgan Axsikentdan Namanganga kelgan va shoir Boborahim Mashrabning ustozi sifatida tarixga kirgan (u ruhoniy tanqidchisi sifatida eng mashhur bo'lgan) Bir marta, qattiq tanqid qilgani uchun Mashrab amirning qo'li ostiga tushib, Balxda osib o'ldirilgan. Shaharning markaziy ko'chalaridan biriga taniqli shoir nomi berilgan.

Boshlang‘ich ta’limni uyida, keyingi bosqichni Namangan madrasalaridan birida olgan. Ilmga tashnalik uni Turkistonning ilmu fan markazi bo‘lmish Buxoroga olib kelgan. Talabalik yillari oshpazga shogird tushib tirikchilik o‘tkazgan. Buxoroda donishmand olim Mirzo Bahodir Buxoriy bilan tanishadi, undan ta’lim oladi. Ustozini pir, o‘zini murid hisoblab, uzoq yillar olimning xizmatida yuradi. Mirzo Bahodirdan irshod xatini (pirning yorlig‘ini) olgach, O‘rta va Yaqin Sharq mamlakatlari bo‘ylab sayohat qiladi. Qoshg‘arning Xo‘tan, Yorkand shaharlarida bo‘ladi. U yerda Hidoyatulloh Ofoq Xo‘ja bilan tanishadi. Namanganga qaytgach, qolgan umrini imomlik va mudarrislikka, kishilarni to‘g‘ri yo‘lga solishdek sharafli, mashaqqatli yumushga sarf etadi. Mulla Bozor Oxund o‘z davrining fiqh, hadis, tarix, geografiya, ilmi hisob, faroiz, adabiyot, ruhiyatshunoslik va boshqa bilimlarni yaxshi egallagan yirik mutafakkir edi. U turkiy, arabiy va forsiyda ijod qilgan shoir hamdir. Ul zot otashnafas shoir Boborahim Mashrabga ilk saboq bergan, uning shoir bo‘lib yetishishiga katta hissa qo‘shgan va uni yagona Allohga e’tiqod, foniy dunyo havaslariga ko‘ngil qo‘ymaslik ruhida tarbiyalagan mehribon ustoz edi. Mulla Bozor Oxund 1668- yil Namanganda vafot etgan.

Ba'zi xabarlarga ko'ra, XIX asrning boshlariga qadar shahar aholisi marhumlarni to'g'ridan-to'g'ri o'zlarining xo'jalik maydonlariga ko'mishgan. Rivoyatlarga ko'ra, XVII asrda namanganliklar hurmat qilgan voiz va olim Mullo Bozor Oxund bu odatni qoralagan va o'zini shahar tashqarisiga ko'mishni vasiyat qilgan. Keyinchalik, Bozor Oxund qabrida uning muxlislari so'nggi panoh topganlar, ammo orqa hovliga dafn etish an'analarini unutish uchun ikki asr kerak bo'lgan.

Ziyoratgohga aylangan Mullo Bozor Oxund qabri ustiga namanganliklar maqbara o'rnatganlar.

Bugungi kunda ushbu joyda yodgorlik majmuasi joylashgan bo'lib, u masjid, honaqoh (maqbaraning asosiy xonasi) va darvazaxonani (muqaddas joyning kirish joyi) o'z ichiga oladi. Hovlida hovuz bor. Majmua 3 qismga bo'lingan - to'rtburchaklar shaklidagi masjid, yaxshi yorug'lik tufayli ichkarida katta maydonga ega. Bino an'anaviy bezaklar bilan bezatilgan metall gumbazga ega. Mulla Bozor Oxund yodgorlik majmuasi 3 qismdan iborat:

Asosiy kirish darvozasi pishiq g‘ishtdan masjidga kirish joyida qurilgan. Uch gumbazli, o‘rtadagi gumbaz kattaroq bo‘lib, pastki qismi darvoza uchun mo‘ljallangan. Darvozaning ikki tomonida mezana shaklidagi baland qubbador ustunlar joylashgan. Boshqa ikki gumbaz osti 3,5×3,5 metrli hujralardan iborat. Hujralarning davomi sifatida xonalar qurilgan (9×3,5 metrli).

Jome masjidning asosiy katta xona - xonaqohi yerto‘lali, pishiq g‘isht va temir-beton paneldan qurilgan. O‘lchami 30×24 metr. Sathi 720 kvadrat metr. Uch tomoni ayvon. Ustunlar va peshtoqi milliy bezaklar berib pishiq g‘ishtdan tiklangan. O‘lchami 36×6 metr va 24×6 metr, sathi 576 kvadrat metr. Asosiy darvozadan kirishda – qibla tomonda ayvonga tutash holda 16 metrli mezana-minora pishiq g‘ishtdan bezakli qilib tiklangan, “Alloh, Muhammad” degan yozuvlari bor. Masjid 3 ming namozxonga mo‘ljallangan.

Mulla Bozor Oxund maqbarasida olim dafn etilgan. Asosining o‘q chizig‘i 6 metr, umumiy balandligi 24 metr. Besh qirrali ko‘pburchak shaklida avval 8 metr va keyin yetti qirrali ko‘pburchak shaklida prizma qilib qurilgan. Ustiga doira shaklidagi qism va gumbaz barpo etilgan. Maqbara ko‘rinishi va tuzilishi islomdagi shariat, tariqat qonunlarini ramziy tarzda ifoda etadi. Maqbaraning dastlabki besh qirrali qismi islomdagi 5 amalni, keyingi 7 qirrali qismi imondagi 7 shartni, doira shaklidagi 40 ta qirra 40 farzni ifodalaydi. Bu qismga “Bismillohir rahmonir rohiym, Alloh” deb yozilgan. Maqbara qurilishida pishiq g‘isht, temir-beton, sopol koshinlar, yog‘och eshik va panjaralardan foydalanilgan. Gumbazi metaldan yasalib, sirtiga maxsus qorishmali bo‘yoq berilgan. Maqbara ichidagi Mulla Bozor Oxundning ramziy qabriga “Xo’ja Ubaydulloh ibn Sulton Muhammad Bobur Qoraxon Mulla Bozor Oxund 1079-yilda vafot etgan (milodiy 1668-yil)” deb yozilgan. Shuningdek, marmar lavhaga Mashrabning quyidagi bayti bitilgan:

Ma’rifat ishq gulzori Mulla Bozor devona,

Oshiqlarning sardori Mulla Bozor devona.

Maqbara tashqarisining shimoli-sharqiy tomonida 2 ta qabr bor. Biri Mulla Bozor Oxundning ustozi va safdoshi Domla Niyoz Oxund ibn Jaloliddin Zominiy qabri. Ikkinchisi shu yerda shahid bo‘lganlardan biriniki. Bu no’malum qabr ulug‘ mutafakkirning otasi dafn etilgan qabr bo‘lishi ham mumkin. Bu marhumlar xoki qurilish ishlari jarayonida topilib, qayta dafn etilgan. Rus sharqshunosi N.S.Likoshinning Nodir Namangoniydan olgan ma’lumotlari ichida Mulla Bozor Oxund otasi yoniga dafn etilgani aytiladi. Maqbara hovlisi kompozitsiyasining diametri 10 metrli 8 qirra hovuz to‘ldirib turibdi. 1990-yilda Mirzo Bozor Oxund maqbarasi ta’mirlana boshlanadi. Ammo tez orada qurilish to'xtatiladi - pul yetishmaydi va u 1993-yilda davom etadi va keyingi yilning may oyida tugaydi va bu safar juda muvaffaqiyatli bo'ladi. 2007-yil mart oyida mazkur majmuada hashar yo‘li bilan ta’mirlash ishlari amalga oshiriladi.

Odamlar bu yerda o'zlarining fikrlari, his-tuyg'ulari va umidlarining taskinini topib, taskin topishni umid qilib, muqaddas joyga ziyorat qilishga borishadi va ularga Alloh Taoloning nomi bilan so'ragan narsalarini va ular orzu qilgan narsalarini berishlariga ishonadilar.

USLUBIY TAVSIYALAR:

1. Yurish safari to'g'risida guruhga oldindan xabar bering.

2. Turistlarni majmua va faoliyat ko'rsatayotgan masjid hududida bo'lish paytida o'zini tutish qoidalari bilan tanishtirish.

3. Obyektni ko'rsatishda va aytib berishda gidning ishi 20-25 daqiqani tashkil qilishi kerak.

4. Sayyohlarga mustaqil aylanishi va suratga olish uchun kamida 10-15 daqiqa vaqt beriladi.

Matn muallifi: Azarenko E., birinchi toifali gid.

Tarjimon: To’rayev S., - ikkinchi darajali gid.

Oʻzbekiston Respublikasi turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi huzuridagi Turizmni rivojlantirish instituti

👉 Join it: https://t.me/guide_portfolio