MSCA dasturining tarixi
Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) - Yevropa Ittifoqining tadqiqotchilarni tayyorlash, xalqaro mobillik va ilmiy faoliyatni rivojlantirishga qaratilgan yetakchi dasturidir. Nobel mukofoti sovrindori olima nomi bilan atalgan ushbu dastur qariyb uch o‘n yillik davomida Yevropadagi eng nufuzli va raqobatbardosh moliyalashtirish mexanizmlaridan biriga aylandi.
MSCA dasturining tarixi 1996-yilga borib taqaladi. Dastlab “Marie Curie Actions” nomi bilan ishga tushirilgan ushbu tashabbus Yevropa Komissiyasi tomonidan Yevropa bo‘ylab tadqiqotchilarning mobilligi, malakasini oshirish va ilmiy faoliyatini qo‘llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan.
2014-yilda Horizon 2020 tadqiqot va innovatsiyalar bo‘yicha ramka dasturi ishga tushirilishi bilan dastur “Marie Skłodowska-Curie Actions” deb qayta nomlandi. Bu o‘zgarish ilmiy hamjamiyatning zamonaviy ehtiyojlariga moslashish va dastur konsepsiyasini yangilash maqsadida amalga oshirildi.
1) Boshlanishi: “Training and Mobility of Researchers”dan Marie Curie Actionsgacha (1990-yillar)
MSCA ildizlari Yevropa Ittifoqining Tadqiqot va texnologik rivojlanish bo‘yicha Ramka dasturlariga borib taqaladi. 1990-yillarning boshida Yevropa Komissiyasining FP3 va FP4 ramka dasturlari doirasida “Training and Mobility of Researchers” (TMR) sxemasi joriy etildi. Uning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat edi:
- Yevropa ichida transchegaraviy mobillikni rag‘batlantirish
- Yevropa tadqiqotchilar salohiyatini mustahkamlash
- Transmilliy ilmiy tarmoqlarni shakllantirish
1996-yilda FP4 doirasida dastur rasmiy ravishda “Marie Curie Actions” deb nomlandi. Bu nom o‘zgarishi dastur identifikatsiyasini mustahkamlab, mukammallik, mobillik va fanlararo tayyorgarlikka yo‘naltirilgan yangi bosqichni boshlab berdi.
2) FP5–FP7 davrida mustahkamlanish va kengayish (1998–2013)
Framework Programme 6 va ayniqsa Framework Programme 7 davrida Marie Curie Actions Yevropa ilmiy siyosatining muhim va tan olingan yo‘nalishiga aylandi.
Ushbu davrda quyidagi muhim o‘zgarishlar amalga oshirildi:
- Initial Training Networks joriy etilishi
- Intra-European Fellowships va International Outgoing Fellowships kengaytirilishi
- Akademiya va sanoat o‘rtasidagi hamkorlikka alohida e’tibor qaratilishi
- Gender tengligi va tadqiqotchilar karerasini rivojlantirish masalalarini qo‘llab-quvvatlash
FP7 yakuniga kelib, dastur Yevropa va undan tashqarida o‘n minglab tadqiqotchilarni moliyalashtirdi hamda Yevropa Tadqiqot Maydonini (European Research Area) shakllantirishga katta hissa qo‘shdi.
3) Horizon 2020 davri (2014–2020): Qayta nomlanish va globallashuv
Horizon 2020 dasturi doirasida dastur rasmiy ravishda Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) deb nomlandi va olimaning to‘liq ismi tiklandi.
Ushbu bosqich dastur rivojlanishida tub burilish yasadi:
- Global o‘lcham kuchaytirildi (dastur butun dunyo tadqiqotchilari uchun ochiq bo‘ldi)
- Tuzilma soddalashtirildi va beshta asosiy yo‘nalish shakllantirildi:
- Innovative Training Networks
- Individual Fellowships
- Research and Innovation Staff Exchange
MSCA ushbu davrda tadqiqotchilar uchun nafaqat moliyalashtirish mexanizmi, balki professional rivojlanish platformasiga aylandi.
4) Horizon Europe (2021–2027): Strategik integratsiya va mukammallik
Amaldagi Horizon Europe dasturi doirasida MSCA “Excellent Science” ustunining markaziy komponentlaridan biri sifatida faoliyat yuritmoqda.
Hozirgi tuzilma quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- Doctoral Networks (DN)
- Postdoctoral Fellowships (PF)
- Staff Exchanges (SE)
- COFUND
- MSCA and Citizens
Asosiy strategik ustuvor yo‘nalishlar:
1. Yashil transformatsiya (EU Green Deal bilan uyg‘unlik)
2. Raqamli transformatsiya
3. Ochiq fan (Open Science) tamoyillari
4. Fanlararo va sektorlararo tadqiqotlar
5. Yevropa va global ilmiy hamkorlikni mustahkamlash
Dastur assotsiatsiyalashgan va uchinchi davlatlardan bo‘lgan tadqiqotchilar uchun to‘liq ochiq bo‘lib, uning global yetakchilik mavqeini mustahkamlab kelmoqda.