مروری بر تجربه "ستاد همیاری فرهنگیان" در شهرهای سیل زده لرستان

مروری بر تجربه "ستاد همیاری فرهنگیان" در شهرهای سیل زده لرستان

لیلا رزاقی


معلمان فاجعه دیده، امدادرسان شدند

جامعه نو: فاجعه سیل اخیر در برخی شهرهای کشور از جمله گلستان، لرستان و خوزستان همچون فجایع مشابه ، برخی از نهادهای مدنی و صنفی را برای تسهیل در امدادرسانی به منطقه کشاند. گرچه شنیده ها از محدودیتها و ناهماهنگی های ساختاری و همچنین برخوردهای امنیتی به عنوان مانعی بزرگ برای حضور پررنگ فعالان و نهادهای مدنی مستقل در مناطق بحران زده حکایت دارد، اما برخی از گروههای همیارِ مستقل توانستند با استفاده از ظرفیت نیروهای محلی به کمک مردم سیل زده بشتابند. یکی از گروههایی که در بحران سیل اخیر استانهای کشور در مدیریت بحران مداخله کرد و در حد ظرفیتهای یک نهاد صنفی مستقل، اقداماتی را در راستای کمک رسانی به مردم آسیب دیده به انجام رساند، "ستاد همیاری فرهنگیان" بود. معلمانی که بسیاری از آنها ، عواقب سیل ویرانگر را با از دست دادن خانه و زندگیشان لمس کرده بودند، در قالب نیروهای امدادرسان به کمک سایر گروههای اجتماعی شتافتند. 


نقطه قوت: استفاده از ظرفیت نیروهای محلی

 همزمان با وقوع بحرانی که شروعش از استان گلستان آغاز شد و سرانجام به لرستان و خوزستان کشیده شد، گروهی از معلمان و فعالان صنفی سراسر کشور هم راستا با سایر گروههای اجتماعی و مدنی، با تشکیل ستادی به کمک مردمان سیل زده این استانها شتافتند. 

 رویکرد این ستاد که به نوعی نقطه قوت فعالیت صنفی معلمان هم محسوب می شد، عدم ورود غیرضروی به مناطق بحرانی و حمایت و استفاده از ظرفیت گروههای محلی بود. دلیل اتخاذ این رویکرد هم چنانکه از اطلاعیه شماره یک این ستاد بر می آید، درنظر گرفتن نظر و خواست افراد بومی برای جلوگیری از پیامدهای منفی مدیریت بحران در مناطق تحت آسیب بود.

 نیازسنجی توسط گروههای محلی و شناسایی مناطق نیازمند به امدادرسانی با محوریت کانون صنفی معلمان شهرستان الیگودرز و جمع آوری کمک در اقصی نقاط کشور و ارسال به منطقه از جمله فعالیتهای این ستاد در استان لرستان بود. 

 به گفته "جعفر ابراهیمی" فعال صنفی معلمان ، ستاد همیاری فرهنگیان، کارش را با یک کمپین مستقل در پلدختر و در خانه یکی از فرهنگیان بومی منطقه آغاز کرد. این فعال صنفی در گفتگو با جامعه نو، در خصوص نحوه تشکیل این ستاد می گوید: این ستاد که با همیاری و کمکهای نقدی و غیرنقدی کانونهای صنفی استان تهران، اسلامشهر، قزوین، گیلان، خمینی شهر و بوشهر ، انجمن های صنفز مریوان و سقز و کنشگران صنفی استان های فارس و کرمانشاه تشکیل شد، در لرستان و با محوریت کانون صنفی معلمان شهرستان الیگودرز و در خوزستان با محوریت کانون صنفی معلمان استان خوزستان فعالیتش را ادامه میدهد.  

او در پاسخ به این سوال که تمرکز فعالین ستاد فرهنگیان در کمک رسانی به سیل زدگان روی کدام گروهها بوده، گفت: با توجه به اینکه منابع ما محدود وعمق فاجعه بسیار زیاد بود ، نیازسنجی انجام شده از سوی معلمان لرستان و کانون صنفی معلمان الیگودرز در خصوص نیازهای سیل زدگان باعث شد تا کمک ها به سوی جامعه هدف که گروههای به شدت آسیب دیده هستند هدایت شود. در "معمولان" ، "نورآباد" و "پل دختر" کمک ها را بعد از بسته بندی شدن، بر اساس نیازهای سیل زدگان به دست آنها میرساندیم. این روند هم اکنون در خوزستان و در مناطق سیل زده این استان هم در جریان است. 


حاشیه های امنیتی، کمک رسانی را مختل کرد

جعفر ابراهیمی در ارتباط با رویکرد انجمن های صنفی و تشکلهای مدنی در کمک رسانی مستقیم به سیل زدگان به نکات مهمی اشاره می کند. او می گوید: متاسفانه برعکس زلزله ، حضور هویتی فعالان صنفی و مدنی (برای ارائه شماره حساب و جمع آوری کمک ها) ممکن نبود. از همان روز اول بسیاری از حسابها مسدود شد و شورای هماهنگی فرهنگیان هم در بیانیه ای دولت را مکلف کرد تا هرچه سریعتر اقدامات لازم را برای مدیریت بحران در استانهای سیل زده انجام دهد. 


به گفته این فعال صنفی، تجربه تلخ تشکلهای صنفی از برخوردهای امنیتی در فاجعه زلزله کرمانشاه و پرونده سازی هایی که در پی جمع آوری کمک های مردمی از سوی این نهادها صورت گرفت باعث شد شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان در بحران سیل اخیر به صدور بیانیه اکتفا کند. در واقع ایجاد ستاد همیاری فرهنگیان، ابتکار خود فعالان صنفی بود که به گفته ابراهیمی تا به اینجا موفق بوده است و در ادامه فعالیتهایش به کمک سیل زدگان در سیل خوزستان هم شتافته است. 


 مورد بعدی که این فعال صنفی در ارتباط با حضور تشکلهای مدنی و صنفی در مناطق سیل زده به آن اشاره می کند، به برخوردهای امنیتی با برخی از فعالان صنفی در جریان امدادرسانی برمیگردد." در لرستان و خوزستان خبرهایی از برخورد با فعالان مدنی که برای کمک رسانی مستقر شده بودند رسید که نگران کننده بود. و این مساله هم می تواند دلیلی باشد بر اینکه فعالیت تشکلها در مناطق سیل زده با محدودیتهایی مواجه شد و بسیاری از آنها ، امکان حضور در این مناطق را نیافتند." 


دولت و نهادهای مدنی ، راه درازی دارند


این فعال صنفی در بخش دیگری از گفتگوی خود با جامعه نو، به مشاهداتی که در حین امدادرسانی در لرستان داشته اشاره می کند و می گوید: مجموعه مشاهدات من در منطقه "پل دختر" و "معمولان" نشان میداد که با توجه به عمق فاجعه، مدیریت بحران همچنان با مشکلات جدی مواجه است. فقدان مستندسازی و دستورالعمل های چگونگی مداخله در بحران، باعث شد به این نتیجه برسیم که علاوه بر دولت و نهادهای حاکمیتی که در این زمینه با مشکلات و کم کاریهای زیادی مواجه است، نهادهای مدنی هم راه درازی دارند تا فرآیند مدیریت و مداخله در بحران را بیاموزند و از تجربه های خود بهتر استفاده کنند. 

این فعال صنفی همچنین به برنامه ریزی آموزشی و سیاستهای آموزش و پرورش در خصوص مناطق سیل زده اشاره می کند و می گوید: متاسفانه آموزش و پرورش خیلی منفعل عمل کرده و تنها کاری که در مناطق سیل زده انجام شده، استفاده از فضای مدارس برای استقرار گروههای امدادی است. 

به گفته ابراهیمی ، تعداد مدارسی که در لرستان و به خصوص در بخشهای پل دختر و معمولان آسیب دیده اند بالغ بر 100 مدرسه است که قابل استفاده نیستند و 300 کلاس تخریب شده اند. مدارسی هم که آسیب ندیده اند در حال حاضر در اختیار نیروهای امدادی هستند .  


عملکرد غیرمسولانه آموزش و پرورش


او در ادامه نقدی هم به سیاستهای آموزش و پرورش برای ادامه سال تحصیلی در مناطق سیل زده دارد." آموزش و پرورش با حدود 1میلیون معلم و 13-14 میلیون دانش آموز به جز در اختیار قرار دادن مدارس به نیروهای امدادی، هیچ خلاقیتی برای مدیریت بحران در مناطق سیل زده نداشته و اینکه وزیر آموزش و پرورش اعلام کرده بود که مدیران کل در مراکز استانهای سیل زده، می توانند پایان سال تحصیلی را اعلام کنند، نشان دهنده نوعی از سر بازکردن و بی مسولیتی است. این رویکرد نشان میدهد که هیچ برنامه کارشناسی شده ای در این سازمان عریض و طویل برای تعیین استراتژِی آموزشی در مواقع بحران وجود ندارد.از طرفی، چند روزی است که اعلام می شود تعدادی از دانش آموزان به کلاسهای درس بازگشته اند و در برخی مناطق اعلام کرده اند که می خواهند مدارس را سه شیفته کنند. این خبرها امیدبخش است اما منوط به این است که شرایط و امکانات به سرعت برای بهینه سازی خدمات آموزشی فراهم شود.  

او تعامل آموزش و پرورش با گروههای صنفی و مدنی و فعالان حوزه کودک را نامناسب ارزیابی می کند و می گوید: به دلیل رویکرد سنتی که بر ساختار مدیریتی آموزش و پرورش حاکم است، همواره درهای این سازمان به روی کنشگران مدنی و فعالان حقوق کودک بسته است. در حالی که در میان این گروهها، فعالان و انجمن هایی وجود دارند که به دلیل تجربیاتی که در حوزه بهداشت و آموزش دارند می توانند در سیاستگذاری برای برنامه ریزی ها و به خصوص در مواقع بحران، مفید به فایده باشند. 



معلمان و دانش آموزان سیل زده، نیازمند حمایت هستند

او در ادامه به بخشی از صحنه های تلخی که در شهرها و مناطق سیل زده دیده بود، اشاره می کند و می گوید: وقتی به آموزش و پرورش "معمولان" سر زدم با کوهی از تجهیزات مدرسه، مثل میز و نیمکتهایی که از بین رفته مواجه شدم که بیش از سه چهار متر ارتفاع داشت. دیدن این صحنه بسیار تلخ بود. هر چه زودتر باید این تجهیزات نوسازی شود و وضعیت برای تحصیل کودکان مهیا شود. وقتی با برخی از دانش آموزانی که خانه هایشان را سیل برده و یا ویران کرده بود صحبت می کردم، بسیار ناراحت بودند .  

ابراهیمی اضافه می کند: تجربه ما معلم ها می گوید، در شرایط عادی همواره بچه ها از تعطیلی مدرسه استقبال می کنند ولی من این شرایط را در بین کودکان پل‌دختر ندیدم. دانش آموزان از ماندن در خانه و دیدن شرایطی که خانه و زندگیشان از بین رفته و خانواده شان در شرایط سخت است، رنج می بردند. تنها در بخش معمولان 700 دانش آموز درگیر از بین رفتن و ویرانی خانه ها و از بین رفت کتاب و دفترهایشان هستند. آموزش و پرورش باید برای این کودکان برنامه داشته باشد. از نیمه فروردین تا آخر اردیبهشت زمان زیادی است که آموزش و پرورش نمی تواند کودکان را به حال خود رها کند و این تصمیم وزارتخانه در زمینه تعطیلی مدارس چنان که اشاره کردم، غیرمسولانه است. 

این فعال صنفی به وضعیت معلمان در مناطق آسیب دیده هم اشاره می کند و ضمن اعلام این نکته که گروههای امدادرسانی ستاد فرهنگیان از جمله معلمانی هستند که در سیل اخیر مانند سایر گروههای اجتماعی آسیب دیده اند اما همگام با سایر امدادگران در منطقه حاضر هستند ، می گوید: در ارتباط با معلمان هم باید بگویم که علی رغم اینکه بسیاری از معلمان در راس کمک رسانی ها قرار دارند اما توجهی به وضعیت خود آنها نمی شود. بدهی هایی که آموزش و پرورش نسبت به پرداخت معوقات به معلمان همین استانهای سیل زده دارد، زیاد است و بهتر است در شرایط بحرانی که امروز معلمان درگیر آن هستند ، حقوق عقب افتاده آنها پرداخت شود.