Kiberxavfsizlik yonalishlari

Kiberxavfsizlik sohasi juda keng va uni bir nechta yo'nalishlarga bo'lish mumkin. Biz bu darsda quydagi asosiy yo'nalishlarni aytib ketishni maqul ko'rdik:

🔴 Red Team – Hujumchi Mutaxassislar

Red Team — bu kiberxavfsizlik sohasida ishlovchi maxsus mutaxassislar guruhi bo‘lib, ularning asosiy vazifasi — kompaniya yoki tashkilotning axborot tizimiga hujum qilish orqali zaifliklarni aniqlashdir. Bu hujumlar, albatta, ruxsat asosida amalga oshiriladi. Ular ethical hacker (ahloqli haker) deb ataladi, chunki ular hujumni yovuz niyatda emas, balki himoya choralarini yaxshilash maqsadida bajaradi.

Red Team haqiqiy xakerlar qanday yo‘l bilan tizimga kirishga urinishlarini taqlid qiladi:

• Parolni buzish (brute force)
• Tarmoqni skanerlash va zaif xizmatlarni topish
• Ijtimoiy muhandislik (social engineering) usullaridan foydalanish
• Web saytlardagi zaifliklardan (XSS, SQL Injection) foydalanish

Red Team faoliyati quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Zaifliklarni qidirish va ekspluatatsiya qilish (exploitation)
• Tizimga yashirincha kirish
• Ma’lumotlarga ruxsatsiz kirishni amalga oshirish
• Bu jarayonlar haqida hisobot tayyorlash

🔧 Misollar:

• Penetration Tester – Tizimga hujum qilish orqali test o‘tkazadi.
• Exploit Developer – Zaifliklardan foydalanadigan maxsus dastur (exploit)lar yaratadi.

🔵 Blue Team – Himoya qiluvchi Mutaxassislar

Blue Team – bu mutaxassislar tizimni tashqi va ichki tahdidlardan himoya qilish uchun javobgardir. Ularning asosiy maqsadi — hujumni aniqlash, to‘xtatish va unga qarshi choralar ko‘rish.

Agar Red Team hujum qilsa, Blue Team ularni aniqlashga harakat qiladi. Ular doimiy ravishda tizimni kuzatib boradi, xavflarni tahlil qiladi va zarar yetkazilmasligi uchun choralar ko‘radi.

Blue Team ishlaydi:

• Tizimdagi log fayllarni tahlil qilish orqali shubhali harakatlarni aniqlaydi
• Xavfsizlik devori (firewall), IDS/IPS va SIEM kabi vositalardan foydalanadi
• Yuzaga kelgan hodisalarga tezkor javob beradi (incident response)
• Foydalanuvchilarga xavfsizlik bo‘yicha ko‘rsatmalar beradi

🔧 Misollar:

• SOC Analyst – Security Operations Center mutaxassisi, real vaqt rejimida tahdidlarni kuzatadi.
• Incident Responder – Hujum bo‘lganda zudlik bilan javob beruvchi mutaxassis.
• Threat Hunter – Tizim ichida yashirin tahdidlarni faol tarzda qidiradi.

🟣 Purple Team – Integratsiya qiluvchi Mutaxassislar

Purple Team — bu Red Team va Blue Team o‘rtasida aloqa bog‘lovchi jamoa bo‘lib, ularning vazifasi hujum va himoya strategiyalarini uyg‘unlashtirish hisoblanadi. Ya’ni, ular Red Team hujumlari orqali olingan darslarni Blue Team’ga yetkazadi va himoyani kuchaytiradi.

Purple Team odatda ikki jamoa o‘rtasida “oraliq ko‘prik” vazifasini bajaradi:

• Red Team qanday qilib tizimga kirganini tahlil qiladi
• Blue Team bu zaiflikni qanday to‘xtatishi mumkinligini aniqlaydi
• Har ikki jamoa birga ishlagan holda xavfsizlikni maksimal darajaga olib chiqadi

Purple Team a’zolari ko‘pincha Red va Blue Team tajribasiga ega bo‘ladi, chunki ular har ikki yo‘nalishni tushunishi kerak. Bular odatda katta kompaniyalarda nisbatan kam sonli jamoa bo'ladi.