این جنگ را سر باز ایستادن نیست

جنگ ناشی از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، به طول انجامیده است. خدا می‌داند تا چه زمانی تداوم خواهد داشت. تداوم شرایط جنگی خطرناک است. آینده را برای همگان بیش از گذشته نامعلوم و نگران کننده کرده است. با همه نگرانی‌ها و خسارت‌های جبران ناپذیر، تداوم جنگ ممکن است شرایط را آبستن یک تحول تازه و مثبت کند. 

 پس از پایان جنگ هشت ساله میان ایران و عراق، جنگ‌های کوتاه مدتی میان حزب الله لبنان یا جنبش حماس و اسرائیل، یا حتی زد و خوردهایی میان ایران و آمریکایی‌ها درمنطقه رخ داد. اما زمان کوتاه جنگ، می‌توانست داستان جنگ را به یک امر نمادین تبدیل کند که حکایت از پیروزی قاطع ما و شکست فضاحت بار دشمن داشت. نمادی که همزمان با پیروزی، شاهدی بر حقانیت نظام نیز بود. جنگ‌های کوتاه مدت، نیروی تازه‌ای به نظام می‌داد تا همه چیز را مطابق همان روال معمول و مالوف گذشته مدیریت کند، و همزمان احساس حقانیت کند. حقانیت نظام، به نحوی پیچیده و پنهان به پیروزی در یک میدان نمادین منازعه با دشمنان گره خورده بود.  

هیچ چیز در شرایط امروز بدتر از تداوم این جنگ نیست. اما در عین حال تداوم جنگ، احیای مجدد آن امر نمادین را به تعویق انداخته است. دست‌کم جناحی از نظام احساس می‌کند پای قواعد مالوف و عادت شده در مدیریت امور عمومی سست و لنگ شده است. جان بخشی دوباره با احساس حقانیت تام نیز به خطر افتاده است. فکر دیگری باید کرد. آن جناحی هم که نگران مذاکره و صلح و پیمان متارکه در جنگ است دقیقا از همین واقعه هراسناک است. می‌داند مذاکره و صلحی که به تکرار و قوت بخشی به آن امر نمادین نیانجامد، خطرناک است. دیگر تداوم راه با همان شعارها و الگوهای رفتاری و قواعد مالوف ممکن نیست. باید از الگوی پیشین حقانیت بخشی به خود صرف نظر کند. در آنچه موجودیت خود را در آن احساس می‌کند. 

اپوزیسیون برانداز نظام نیز وضع مشابهی دارد. بیش از دو دهه است برخی چهره‌های وابسته به آنان خیال می‌کردند اگر آمریکا و اسرائیل دست به کار شوند کار را تمام خواهند کرد. اما روز موعود فرارسید آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کردند اما در تحقق آمال اولیه شکست خوردند. نظام پابرجاست. طرح‌های نظامی سنگین علیه ایران، پاسخ مطلوب نگرفته است. تنها در موازنه قدرت شکست نخورده‌اند در حقانیت‌بخشی به خود نیز شکست خورده‌اند چرا که از همان آغاز حقانیت خود را در موفقیت خود و ساقط کردن نظام جستجو می‌کردند. 

تداوم جنگ، وضع مشابهی میان نظام و مخالفین براندازش ایجاد کرده است. هر دو در میدان موازنه قدرت و در قوت بخشی به نظام حقیقت خود ناکام شده‌اند. پیروزی قاطع آنچنان‌که منطق نمادین حقانیت بخش را تازه کند، در میان نیست. 

برای نظام دو راه پیش رو گشوده است. یکی پایان بخشیدن به جنگ به هر بهای ممکن است. این راه اطمینان بخش نیست چرا که برای هیچ کس معلوم نیست آمریکا و بخصوص اسرائیل چه در سر دارند و راضی شدن ایران به پایان جنگ را مقدمه فریب‌کارانه چه طرح دیگری کرده‌اند. راه دوم، تجدید نظر در منطق کسب حقانیت است. باید این بار از تشبیه جنگ به میدان منازعه حق علیه باطل و وظیفه اقامه حق صرف نظر کرد. تداوم جنگ پیروزی را به نحو نگران کننده‌ای به تعویق انداخته است و شکست در این جنگ هم مظلومیت مالوف جهاد مومنین در مقابل کفار را متبادر به اذهان مردم نمی‌کند. 

باید از الگوهای نمایشی تکیه بر مردم فراتر رفت. باید نشان داد، نظام تمایل دارد کل مردم را نمایندگی کند. حاضر است برای کسب اعتماد عمومی، از بسیاری موازین و قواعد پیشین خود عقب بنشیند. حاضر است دیگران را به رسمیت بشناسد. به مرحله‌ای ارتقاء پیدا کند که خود را تابع هدایت مردم کند.

 اگر چنین می‌شد، آنگاه نظام می‌توانست نظام حقانیت جدیدی برای خود رقم بزند و آن را از صرف کسب پیروزی یا شکست در میدان منازعه با یک دشمن خارجی رها کند. اگر چنین کند که بعید است بکند، آنگاه پایگاه نیروی برانداز نیز فروخواهد ریخت. آنها در این وضعیت تازه باید خود را بازتعریف کنند. 

جدا کردن نظام حقیقت از سرانجام میدان جنگ، بار سنگین مدیریت جنگ را هم سبک خواهد کرد. آنگاه می‌‌توان به نحوی مصلحت جویانه در خصوص جنگ تصمیم گرفت. 

چه کسی می‌داند شاید دعوت از چهره‌های متفکر و هنرمند به ایران، یک اقدام نمایشی آغازین برای اقدام‌های بزرگ‌تر بعدی باشد. 

جواد کاشی