Iran Must Win This War

🔵ایران باید در این جنگ پیروز شود

✍️ بهروز قمری تبریزی

🔻۲۸ اکتبر ۲۰۲۶

▪️تریبیون

عدم تمایل به جمهوری اسلامی، جنبش‌های ضد جنگ در غرب را منفعل کرده است. چند ماه پیش، دوست خوبی از من پرسید که آیا زنان در ایران می‌توانند به دانشگاه بروند. این اولین باری نبود که از بدفهمیِ حتی ابتدایی‌ترین ویژگی‌های سیاست داخلی ایران، به ویژه مسائل مربوط به جنسیت و برابری، شگفت‌زده می‌شدم. زنان در ایران طی چند دههٔ گذشته با قوانین مردسالارانه و محدودیت‌های رسمی در زندگی روزمره مواجه شده و آن‌ها را به چالش کشیده‌اند؛ آنان همچنین بیش از ۶۰ درصد از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی را تشکیل می‌دهند. این سؤال، از سوی فردی بسیار تحصیل‌کرده که به گفتمان سیاسی dominant در ایالات متحده با دیدهٔ تردید می‌نگرد، مرا غافلگیر نکرد.

از زمان انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹)، ایالات متحده و متحدانش در ایجاد یک آگاهی عمومی تقریباً یکدست دربارهٔ «بنیادگرایی اسلامی» و سیاست‌های اسلام‌گرایانه موفق بوده‌اند. این تصور پس از ۱۱ سپتامبر صبغهٔ تمدنیِ بیشتری به خود گرفت و در سال‌های بعد، بدون هیچ تمایزی، جمهوری اسلامی، وهابی‌های عربستان، طالبان، القاعده، داعش و گروه‌های جهادی حاشیه‌ای در شمال آفریقا و جنوب آسیا را در یک کاسه از تشکل‌های سیاسی ضد مدرن و مرتجع انداخت.

در حالی که ایالات متحده و اسرائیل از بازگشت قریب‌الوقوع به جنگ علیه ایران خبر می‌دهند، تداوم غیبت یک جنبش ضد جنگ معنا‌دار در غرب نیازمند توضیح است. من معتقدم این دیدگاه هژمونیک و اهریمن‌ساز از جمهوری اسلامی در این امر نقش دارد.

🔹تحریف «اردوگاه‌گرایانه» (کمپیست)

ارائهٔ یک استدلال خلاف واقع دشوار است و شکی ندارم که دلایل متعددی برای توضیح این غیبت وجود دارد، بدون اینکه هیچ‌یک از آن‌ها عامل تعیین‌کننده باشد. این امر می‌تواند ناشی از خستگی حاصل از بی‌رحمیِ اعمال‌شده بر جنبش‌های قبلی برای «زندگی سیاهان»، علیه نسل‌کشی در غزه، و در آمریکا، جنبش‌های ضد ادارهٔ مهاجرت (ICE) باشد. همچنین می‌تواند ناشی از ضعف سازمانی عمومیِ چپ و ناتوانی آن در شکل‌دهی به یک همبستگی بین‌المللی معنا‌دار باشد. این موضوع حتی می‌تواند صرفاً تغییر ماهیت اعتراضات اجتماعی باشد؛ از حضور واقعی در میدان به خشم‌های لحظه‌ای در شبکه‌های اجتماعی، امضای طومارها و کمپین‌های مجازی.

اما مسئله این است که جمهوری اسلامی ایران اغلب در سیاست جهانی به عنوان نمادی از یک حکومت «شرور» یک‌بعدی، به‌ویژه در رابطه با سیاست‌های جنسیتی، تنها ایستاده است. این عنوان، جمهوری اسلامی را به موجودیتی غیرقابل اصلاح تبدیل می‌کند که تعامل با آن تنها سرکوب شدید مردمش را تداوم می‌بخشد. در نتیجه، مخالفت با جنگ عمدتاً از چشم‌انداز «نه به جنگ و نه به جمهوری اسلامی» بیان شده است. این دیدگاه با محوریت دادن به واقعیت‌های سرکوب در ایران، مسئلهٔ حاکمیت و توسعه‌طلبی امپریالیستی را با غیراصیل خواندنِ مقاومت دولت ایران در برابر جنگ به عنوان «ضدامپریالیسم توخالی» به حاشیه می‌راند.

کسانی که خواهان محکومیت قاطعانهٔ جنگ بدون پیوند دادن آن موقفِ ضد جنگ به ترویج تغییر رژیم در ایران هستند، اغلب به «اردوگاه‌گرایی» (Campism) متهم می‌شوند. همان‌طور که مایکل هارت و ساندرو مزادرا به ما هشدار می‌دهند، «اردوگاه‌گرایی» یکی از موانع اصلی پیش روی «سیاست رهایی‌بخش بین‌الملل‌گرایانه» است. به ادعای آن‌ها، این یک موضع ایدئولوژیک است که عرصهٔ سیاسی را به تقابل‌های دوتایی تقلیل می‌دهد که در آن، دشمنِ دشمنِ ما، دوست ما تلقی می‌شود.

هارت و مزادرا در نتیجه‌گیری تحلیل خود، برای اثبات ادعایشان به ایران استناد می‌کنند و پذیرش حمایت ایران از آرمان فلسطین را نمونهٔ بارز حماقت اردوگاه‌گرایانه می‌دانند: «پروژهٔ بین‌الملل‌گرایانه به جای حمایت از ایران یا متحدانش، حتی در کلام، باید مبارزات همبستگی با فلسطین را به جنبش‌هایی مانند 'زن، زندگی، آزادی' پیوند زند که جمهوری اسلامی را به چالش کشیدند. به طور خلاصه، مبارزه علیه رژیم جنگی نه تنها باید به‌دنبال توقف منظومهٔ فعلی جنگ‌ها باشد، بلکه باید دگرگونی‌های اجتماعی گسترده‌تری را نیز رقم بزند.»

یکی از جنبه‌های مخرب جنگ، تحمیل یک شرایط دوتایی بر واقعیت‌هایی است که بسیار پیچیده‌تر از آن هستند که از طریق دوگانه‌سازی دوست و دشمن قابل درک باشند. اتحادهای زمان جنگ، پیمان‌های برادری و صداقت نیستند؛ آن‌ها صرفاً توافقاتی بین طرفین برای دفع تهدیدهای قریب‌الوقوع نابودی هستند. آن توافق از آن‌ها دوست یا متحد استراتژیک نمی‌سازد؛ بلکه به کسانی که زیر حمله‌اند اجازه می‌دهد زنده بمانند.

اگر ایران برای دفع جنگ نسل‌کشی اسرائیل به مقاومت فلسطین سلاح می‌دهد، آیا «ضد اردوگاه‌گرایان» پیشنهاد می‌کنند که فلسطینی‌ها آن پیشنهاد را رد کنند و در عوض با «زن، زندگی، آزادی» و سایر جنبش‌های اعتراضی که جمهوری اسلامی را به چالش می‌کشند همبستگی ایجاد کنند؟ فوریت در این فرمول‌بندی خیالی کجاست؟ بمب‌ها، موشک‌ها و تانک‌ها دوگانهٔ مرگ و زندگی را بر کل یک جمعیت تحمیل می‌کنند. وقتی خودِ جامعه با نابودی روبروست، اشتیاقِ ضد اردوگاه‌گرایانه برای «دگرگونی‌های اجتماعی گسترده‌تر» به طرز نگران‌کننده‌ای از واقعیت‌های جنگ و ویرانی گسسته به نظر می‌رسد.

این فکری جدید نیست که سرمایه‌داری در ذات خود یک رژیم جنگی است. مقاومت در برابر استعمار، فاشیسم، نژادپرستی، ستم جنسی، امپریالیسم، استبداد و بسیاری دیگر از اشکال توحش دولتی همیشه با اتحادهای موقت ساخته شده است. در عین حال، ممنوعیت کشتن رهبران سیاسی و نظامی یک کشور دیگر مطلق است و بستگی به این ندارد که آن شخص چه نوع رهبری بوده یا آن نیروهای نظامی از چه نوع کشوری محافظت می‌کنند. پس چرا این مورد متفاوت است؟ چرا بسیج ضد جنگ که مستلزم به رسمیت شناختن مطلقِ حق جمهوری اسلامی برای دفاع از حاکمیت خود است، برای بسیاری از جریان‌های سیاسی پیشرو در غرب یک مشکل خاص ایجاد می‌کند؟ در واقع، ما همهٔ این‌ها را قبلاً دیده‌ایم.

🔹تکرار الگوها

در ۱۵ فوریه ۲۰۰۳، بیش از یک ماه قبل از حمله به عراق، روز هماهنگ‌شده‌ای از اعتراضات در سراسر جهان برگزار شد. در بیش از ۶۰۰ شهر، تخمین زده می‌شود بین ۶ تا ۱۰ میلیون نفر در سراسر جهان راهپیمایی کردند تا در بزرگ‌ترین اعتراضات ضد جنگ در تاریخ، جنگ‌طلبی آمریکا و پروژهٔ نوئواستعماری آن برای بازترسیم نقشهٔ خاورمیانه را محکوم کنند.

پاسخ پس از ۱۱ سپتامبر آمریکا به «ترور»، پروژه‌ای بود که از مدت‌ها قبل توسط تعدادی از استراتژیست‌های محافظه‌کار جدید (نئوکان) در حال آماده‌سازی بود. خودِ حمله پس از سال‌ها تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد بر این کشور رخ داد؛ از جمله قطعنامهٔ ۶۶۱ که در سال ۱۹۹۰ در پاسخ به حملهٔ صدام حسین به کویت تصویب شد.

این تحریم‌ها به شدت زیرساخت‌های بهداشتی، آموزشی و خدماتی عراق را مختل کرد یا حتی از بین برد و برآورد می‌شود پیش از افتادن اولین بمب‌ها، نیم میلیون کودک را به کام مرگ کشاند. ژنرال وزلی کلارک، فرمانده سابق نیروهای ناتو در اروپا، بعدها فاش کرد که در اوایل نوامبر ۲۰۰۱، استراتژیست‌های آمریکایی آماده بودند تا مابقی طرح را به جریان بیندازند: حمله به هفت کشور در پنج سال. عراق، سوریه، سومالی، سودان، لبنان، لیبی و از همه مهم‌تر، جایزهٔ بزرگ، ایران.

یک هفته قبل از حمله، من در کارگاهی در واشنگتن دی‌سی شرکت کردم تا با کارکنان کنگره و وزارت امور خارجه دربارهٔ وضعیت ایران گفتگو کنیم. در ذهن برگزارکنندگان، حمله به عراق از پیش موفق شده بود و آنچه باقی مانده بود، یافتن کوتاه‌ترین مسیر از بغداد به تهران بود. عبارت «پسرها به بغداد می‌روند، مردان واقعی به تهران می‌روند» صرفاً یک شعار نبود؛ بلکه هستهٔ مرکزی سیاست تغییر رژیم بود که دولت بوش را تحریک می‌کرد.

رفتن به بغداد بسیار سریع آن پسرها را به مردانی زخمی تبدیل کرد و باتلاق عراق خیلی زود رؤیای مسیرهای کوتاه به تهران را دفن کرد. بعدها، همان شاهین‌های جنگ‌طلب که در دولت اول ترامپ کار می‌کردند، رئیس‌جمهور را تشویق کردند از توافق هسته‌ای برجام که بین جمهوری اسلامی و دولت اوباما امضا شده بود خارج شود و تلاش کردند از طریق تحریم‌ها و تحریم‌های فلج‌کننده، حکومت ایران را به زانو درآورند.

دولت بوش تمام تلاش خود را کرد تا کمپین نظامی خود را در قالب حقوق بین‌الملل اجرا کند، حتی اگر این کار بر پایهٔ بافته‌ها و دروغ‌های محض دربارهٔ مسئلهٔ سلاح‌های کشتار جمعی، دخالت عراق در توطئهٔ ۱۱ سپتامبر و روابط صدام حسین با القاعده بود. اما تلاش‌های آن‌ها برای مشروعیت بخشیدن به اقداماتشان با برکتِ شورای امنیت سازمان ملل نتوانست مانع از جنبش رو به رشد ضد جنگی شود که با شفافیت تمام، ماهیت فتنه انگیز آن جنگ را می‌دید.

جنایات صدام و قساوت رژیم او علیه کردها، شیعیان، سایر مخالفان و کشورهای همسایه هرگز مبنای بحث‌ها دربارهٔ ضرورت سازماندهی علیه جنگ قرار نگرفت. هیچ‌کس هرگز به طور جدی ادعا نکرد که بسیج مردم علیه جنگِ در شرف وقوع، به معنای حمایت از اوست.

اما با وجود سیاست‌های سازشکارانهٔ ایران، تعداد فزاینده‌ای از صداها، مسئولیتِ جلوگیری از یک جبههٔ جدید در این جنگ نوئواستعماری را بر دوش جمهوری اسلامی گذاشتند. در یک چرخش «ضد اردوگاه‌گرایانه»، سازماندهی علیه جنگ با ایران، مشروط به اتخاذ موضعی ضد جمهوری اسلامی شد.

در سال ۲۰۰۳، کمیتهٔ بین‌المللی برای گذار به دمکراسی در ایران (موسوم به CITDI) بیانیه‌ای صادر کرد و از جمهوری اسلامی خواست تا همه‌پرسی در ایران با هدف تأسیس یک «جمهوری پارلمانی سکولار» بر اساس احترام به «اصول و ارزش‌های تصریح‌شده در اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر» و سایر تمایلات دموکراتیکِ ناشی از آن برگزار کند.

این کمیته که اعضای آن شامل شخصیت‌های برجسته‌ای چون سمیر امین، نوام چامسکی، کوستا گاوراس، ادوارد سعید، ایمانوئل والرشتاین و هارولد پینتر بود، پیشنهاد کرد که «به منظور جلوگیری از گسترش بیشتر مناقشات ویرانگر در منطقه»، همهٔ نیروهای دموکراتیک در جهان باید بسیج شوند و حمایت خود را از همتایان ایرانی خود برای ایجاد یک «صلح پیش‌دستانه» دریغ نکنند. بنابراین، با امتناع از واگذاری قدرت، جمهوری اسلامی مسئول شعله‌ور کردن جنگی دیگر در منطقه تلقی می‌شد.

🔹وضعیت استثنایی

موضعی مشابه اخیراً از طریق نامه‌ای سرگشاده در روزنامهٔ گاردین خطاب به زندانیان سیاسی ایرانی بیان شد که توسط چهره‌های فکری تأثیرگذار در آمریکا و اروپا امضا شده بود. این نامه ضمن محکوم کردن حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، مجدداً تأکید می‌کند که راه خروج از این جنایات در حال وقوع، فراتر رفتن از این «ستم دوگانه» است: «رژیم شروری که شما را زندانی و شکنجه می‌کند و یک نیروی خارجی که به نام آزادی بر سر شما بمب می‌ریزد».

در اینجا یک فرض زیربنایی وجود دارد که اگر جمهوری اسلامی یک دولت سکولار و دموکراتیک بود، این جنگ‌های تجاوزکارانهٔ آمریکا و اسرائیل رخ نمی‌داد. اما دلیلی که آمریکا و اسرائیل قصد بی‌ثبات کردن جمهوری اسلامی را دارند، هیچ ربطی به سیاست‌های سرکوبگرانهٔ داخلی آن ندارد.

فراموش نکنیم که جرج دبلیو بوش در زمان دولت رئیس‌جمهور محمد خاتمی — یکی از اصلاح‌طلب‌ترین دولت‌های پس از انقلاب در ایران — ایران را «محور شرارت» نامید. همان دولت خاتمی که به گفتهٔ جیمز دابینز، نمایندهٔ ارشد آمریکا در کنفرانس بن برای دولت انتقالی در افغانستان، مسئول اصلی سرنگونی رژیم طالبان و امکان‌پذیر ساختن گذار در افغانستان پس از ۱۱ سپتامبر بود.

از سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۹)، مهم‌ترین دلیل خصومت ایالات متحده با ایران، حاکمیت ملی آن بوده است. هدف نهایی جنگ فعلی و تحریم‌هایی که اقتصاد ایران را فلج کرده، بازترسیم نقشهٔ پیش از ۱۹۷۹ خاورمیانه است؛ به طوری که ایران به عنوان کشور دست‌نشاندهٔ مرکزی ایالات متحده و متحدان اروپایی‌اش قرار گیرد.

این مسئله تنها یک موضوع ملی نیست، بلکه بزنگاهی مهم در تاریخ امپریالیسم است. به تعبیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، قدرت‌های غربی قصد دارند پروژه‌های استعماری قدیمی را احیا کنند و قدرت بی‌مهار خود را در سراسر جهان به رخ بکشند. اسرائیل چشم به ترکیه و پاکستان دوخته است، در حالی که ایالات متحده، بدون هیچ ابهامی، خواهان پایان کوبای سوسیالیستی و اثر دومینویی است که در منطقه ایجاد خواهد کرد. کوبا امروز تا حدی به دلیل مقاومت فوق‌العادهٔ ایران در برابر تجاوزات آمریکا و اسرائیل استوار مانده است.

با این حال، علی‌رغم آنچه در میان است، ماهیت جمهوری اسلامی همواره در مرکز گفتگوهای مربوط به بسیج‌های ضد جنگ بوده، تا جایی که رفتارهای پایهٔ مخالفت را به حاشیه برده است. مردم ایران طی چهار دههٔ گذشته به طور فعال و بی‌وقفه درگیر سیاستِ عدالت اجتماعی و آزادی‌های مدنی بوده‌اند. این جنبش‌ها پیشرفت‌های ملموسی داشته و متحمل عقب‌نشینی‌هایی در برابر دولتی شده‌اند که گاهی با خواسته‌های آن جنبش‌ها همراهی می‌کند و گاهی برای ماندن در قدرت، از دستگاه سرکوبگر خود بدون تمایز استفاده می‌کند.

همین مردم، همان‌طور که طی شهرهای اخیر نشان داده‌اند، عمیقاً به حاکمیت ملی خود اهمیت می‌دهند. «شرور» نامیدن جمهوری اسلامی در این context، ادبیات مانوی (سیاه و سفید) را با تحلیل سیاسی اشتباه می‌گیرد و وضعیت استثنایی ایجاد می‌کند که دولت ایران را دقیقاً به اندازهٔ متجاوزان امپریالیست مسئول جنگ می‌داند.

یک جنبش ضد جنگ این پتانسیل را دارد که چرخ‌دنده‌های این نیروی نوئواستعماری را از کار بیندازد. ما در غرب می‌توانیم با متوقف کردن دولت‌های خود از اجرای جاه‌طلبی‌های استعماری ویرانگرشان، با مردم ایران و سایر ملل در سراسر جهان اعلام همبستگی کنیم. واضح است که اگر بخواهیم از عصری که با سلطهٔ یک‌جانبه و ارعاب‌گرایانهٔ ایالات متحده تعریف می‌شود خارج شویم و بنیادهای یک نظم جدید جهانی را بنا نهیم، ایران باید در این جنگ پیروز شود. ما باید این لحظهٔ تاریخی تعیین‌کننده را بشناسیم و نقش خود را در سیاست‌های تحول‌آفرین آن ایفا کنیم.

🔻درباره نویسنده:

بهروز قمری تبریزی، عضو پژوهشی موسسهٔ مطالعات ایرانی الهه امیدیار میرجلالی در دانشگاه تورنتو و نویسندهٔ کتاب‌های «اسلام و dissent در ایران پس از انقلاب» و «فوکو در ایران: انقلاب اسلامی پس از روشنگری» است.

🔻پیوند به اصل مقاله:

https://tribunemag.co.uk/2026/10/iran-must-win-this-war