Intersectional Feminism
sepidehفمینیسم در اصل یعنی جنبشی مبارزه برای حقوق زنان که فرصت برابر داشته باشن و با بعیضهایی که فقط به خاطر “زن بودن” بهشون تحمیل میشه بجنگن
ولی قضیه فقط به جنسیت ختم نمیشه
یه مفهوم خیلی مهم وجود داره به اسم فمینیسم تقاطعی (Intersectional Feminism)
این نگاه میگه جنسیت فقط یه تیکه از پازل زندگی زنه، نه کلش
یه زن ممکنه همزمان با تبعیضهای دیگهای هم روبهرو بشه، مثلا به خاطر قومیتش (کرد، ترک، بلوچ...)، وضعیت اقتصادیش (فقیر، متوسط، پولدار)، محل زندگیش (روستا یا شهر)، معلولیت، مذهب یا حتی گرایش جنسیش
و همین ترکیبها باعث میشن تجربهی هر زن از تبعیض کاملا منحصربهفرد باشه
یه مثال ساده میزنم درموردش ..
یه زن تهرانی پولدار که تو یه شرکت بزرگ کار میکنه، شاید دغدغهش این باشه که چرا بهش ارتقا نمیدن چون زنه، اما یه زن بلوچ که تو یه روستای دور خیاطیه، علاوهبر تبعیض جنسیتی، با فقر، قومیتگرایی و نبود امکانات هم درگیره
یعنی فشارها از چند طرف میان، نه فقط یکی
فمینیسم تقاطعی دقیقا به همین میپردازه
اینکه ما نباید همهی زنها رو یهجور ببینیم
تبعیض برای هرکدومشون شکل و شدت متفاوتی داره، و اگه این تفاوتها رو نادیده بگیریم، در واقع بخش بزرگی از واقعیت رو پاک کردیم
این ایده رو اولینبار یه زن سیاهپوست به اسم کیمبرلی کرنشاو (Kimberlé Crenshaw) تو سال ۱۹۸۹ مطرح کرد. اون نشون داد که زنهای سیاهپوست تو آمریکا، همزمان قربانی نژادپرستی و جنسیتزدگیان، و اگه فقط از زاویه زن بودن یا فقط از زاویه سیاه بودن نگاه کنیم، دردشون نصفه دیده میشه
در اصل یک مفهومی هستش که نگاه ما رو به تبعیض، نابرابری و هویت بشدت عوض میکنه
کیمبرلی کرنشاو، نظریهپرداز و حقوقدان سیاهپوست امریکایی توضیح داد که تبعیضها در زندگی زنان صرفا به جنسیت محدود نمیشن و مثل جادههایی هستن که در نقاطی به هم میرسن و مسیر زندگی رو پیچیدهتر میکندد
به گفته اون یک زن سیاهپوست فقیر در آمریکا ممکه همزمان تحت تأثی سه شکل از ستم قرار بگیره : تبعیض جنسیتی، نژادی و طبقاتی
تجربهی اون بههیچوجه با تجربهی زنی سفیدپوست و ثروتمند یکسان نیست ، هرچند هر دو "زن" محسوب میشن
حالا این دیدگاه رو به ایران بیاوریم، عمق و اهمیت اون حتی بیشتر آشکار میشه
ایران جامعهای متکثر و چندوجهی هستش
با قومیتهای گوناگون مثل فارس، ترک، کرد، لر، بلوچ، عرب و ترکمن، با مذاهب مختلف مثل شیعه، سنی، مسیحی و بهایی، و با طبقات اجتماعی و اقتصادی بشدت متفاوت
در همچین جامعهای، هر زن مجموعهای از هویتها رو در خودش دارد که میتونه همزمان منبع قدرت یا تبعیض برای اون باشند
با این حال، در بسیاری از گفتوگوهای فمینیستی در ایران، هنوز نگاه تک بعدی حاکم هستش
مسائل زنان اغلب به چند محور تکراری مانند حجاب، خشونت خانگی یا تبعیض قانونی خلاصه میشن، در حالی که واقعیت، بسیار چندلایهتر و پیچیده تره
تجربهی یک زن کرد در روستاهای سنندج، با تجربهی زنی تهرانی در یک شرکت خصوصی، یا زنی مهاجر از افغانستان که در شیراز کارگر خانگی هستش، زمین تا اسمون تفاوت دارع هرکدام با نوعی از تبعیض، نادیدهگرفتهشدن یا طرد مواجه هستن که اون یکی شاید هرگز لمسش نکنه
فمینیسم تقاطعی دقیقا همین رو میگه
" هیچ تجربهی زنانهای جهانی یا یکسان نیست"
اگر این تفاوتها رو نادیده بگیریم، بخش بزرگی از واقعیت زنان حذف میشه
چطور میشه این مفهوم را در فضای فمینیستی ایران گسترش داد؟
میشه صدای زنانی رو بازتاب داد که در حاشیه موندند
زنان کرد و بلوچ، زنان معلول، زنان مهاجر، زنان روستایی، زنان افغان
هر کدوم از اون ها نمایندهی نوعی از تبعیضان که باید دیده و روایت بشن
و میشه بررسی کرد که دسترسی زنان به اموزش، کار، امنیت یا حقوق قانونی، چطور در طبقات مختلف اجتماعی و در مناطق مختلف کشور تغییر میکنه
مثلا دختری ترکمن که در گنبد بهدلیل سنتهای خانوادگی از تحصیل محروم هستش، تجربهای کاملا متفاوت از زنی داره که در تهران شاغله اما در محیط کار با سقف شیشهای مواجه میشه
هر رویداد یا قانون جدید در کشور میتونه از منظر فمینیسم تقاطعی تحلیل بشه
مثلا تاثیر اصلاحات اقتصادی بر زنان کارگر، تاثیر محدودیتهای اموزشی بر دختران مناطق محروم، یا نقش قومیتها و اقلیتها در جنبشزن، زندگی، ازادی
و یا تحلیل اینکه زنان اقلیت در سریالها، فیلمها و رسانههای ایرانی چطور به تصویر کشیده میشن و چرا اغلب کلیشهای، سطحی یا تحقیرامیز نشونشون میدن
همه این ها بهمون یاداوری میکنه رهایی زنان تنها زمانی معنا داره که شامل همهی زنان بشع
نه فقط اون هایی که در مرکز دیده میشن
این نگاه، ما رو وادار میکنه تا جهان رواز زاویهی هزاران زن با زندگیها، طبقات و دردهای متفاوت ببینیم
بیاید از زوایای مختلف بررسی کنیم :
دسترسی به فناوری: یه زن تو یه روستای دورافتاده شاید اصلا نت نداشته باشه که بتونه پیج اینستا راه بندازه یا انلاین درس بخونه.
این با یه زن تو تهران که داره تو یوتیوب درس میده زمین تا اسمون فرق داره.
زنها تو فضای مجازی با ازارهای جنسیتی روبهرو میشن (مثل کامنتهای اسلان شیم یا تهدید)
حالا اگه یه زن از یه قومیت خاص باشه یا مثلا معلول باشه، ممکنه کامنتها به هویتش هم گیر بدن، نه فقط جنسیتش
تو اینستا یا تیکتاک، زنها با هویتهای مختلف چطور دیده میشن؟ مثلا چرا پیجهای فشن و بیوتی بیشتر زنای مرفه و سفیدپوست رو نشون میدن؟
زنای روستایی، کارگر یا با ظاهر غیراستاندارد وجود ندارن؟
یه زن کرد که داره تو اینستا صنایع دستی میفروشه، با چه چالشهایی روبهرو میشه یا یه زن مهاجر که میخواد انلاین کار پیدا کنه، چطور با تبعیض دیجیتال مواجه میشه؟
مثلا تو ایران که مسائل محیطی مثل کم ابی، الودگی یا گرمایش زمین داره جدی میشه، زنها با هویتهای مختلف چطور درگیر این مسائلن؟
زنان روستایی مثلا تو مناطقی که کمابیه (مثل سیستان و بلوچستان)، زنها معمولا مسئول اوردن آب برای خونهان
این یعنی ساعتها راه رفتن تو گرما، که هم وقتشونو میگیره، هم به سلامتشون اسیب میزنه
زنان فقیر هم زنایی هستن که تو حاشیه شهرها زندگی میکنن و مثلا تو زبالهگردی کار میکنن، به خاطر جنسیتشون و فقرشون بیشتر در معرض بیماریهای محیطیان
یا زنایی که تو ایران برای محیط زیست فعالیت میکنن (مثلا کمپینهای ضدپلاستیک یا حفاظت از جنگل)، به خاطر جنسیتشون تو این فضاها کمتر جدی گرفته میشن.
تغییرات محیطی چطور داره زندگی زنها رو سختتر میکنه، و این سختی برای زنایی با هویتهای مختلف ( روستایی، فقیر یا فعال اجتماعی) فرق داره
و در اخر، یه زن کرد تو سنندج که داره با سنتهای قومی و فقر میجنگه یا یه زن مهاجر افغانی تو شیراز که کارگر خونهست، با تبعیضایی روبهروئه که شاید هیچوقت تو خیال ما نگنجه
فمینیسم تقاطعی بهمون میگه که اگه بخوایم فقط به یه مدل زن نگاه کنیم
مثلا فقط به زنای شهری مرفه یا فقط به یه گروه خاص، باعث میشه فمینیسم معنای خودش رو منتقل نکنه و برای همه زنان نباشه
باید صدای همه زن ها رو بشنویم، از اون دختری که تو گنبد به خاطر سنتهای خانوادگی نمیتونه درس بخونه، تا اون زنی که تو حاشیه شهر داره زبالهگردی یکنه و با بیماریهای محیطی دست و پنجه نرم میکنه، تا اون زن معلولی که تو اینستا داره با کلیشههای زیبایی میجنگه
این نگاه باعث میشه فمینیسممون قویتر بشه، چون همه رو تو خودش جا میده، نه فقط اونایی که تو مرکزن و دیده میشن
ما زنها، باید با همه تفاوتهامون، دور هم جمع بشیم
پایان : https://t.me/sdailyh