🟢 صلح، پیش از آنکه دیر شود

✍️علیرضا معینی

✔️سخنی با مقامات و تصمیم‌گیران جمهوری اسلامی ایران :

🟢 کشورها گاهی در میدان جنگ شکست نمی‌خورند؛ در میدانِ فرسایش شکست می‌خورند. جنگ، موشک و هواپیما دارد؛ اما محاصره، اسکله و بازار و ارز و نان را هدف می‌گیرد. و اقتصاد، آهسته‌تر از جنگ می‌میرد؛ اما وقتی مرد، بازگرداندنش دشوارتر است. امروز سخن از فشارهای فزاینده بر صادرات نفت، تجارت خارجی، دسترسی به ارز، حمل‌ونقل دریایی و خدمات هوایی ایران است. گزارش‌های اخیر از کاهش شدید صادرات نفت، دشوارتر شدن تأمین ارز و افزایش هزینه واردات خبر می‌دهند. اینها خبرهای دوردست نیستند. هر کشتی که دیرتر برسد، کالایی را گران‌تر می‌کند. هر بیمه‌ای که دشوارتر شود، هزینه‌ای بر قیمت می‌افزاید. هر مسیر تجاری که بسته شود، مسیر دیگری را طولانی‌تر و گران‌تر می‌کند. هر دلار کمتری که وارد اقتصاد شود، فشار بیشتری بر پول ملی وارد می‌کند. و هر روزی که نااطمینانی بیشتر شود، سرمایه‌گذار محتاط‌تر، تولیدکننده نگران‌تر و خانواده ایرانی فقیرتر می‌شود. بانک جهانی نیز تصریح کرده است که اختلال در واردات کالاهای اساسی، فشار تورمی و خطرات مربوط به امنیت غذایی را افزایش می‌دهد و تداوم اختلال در تجارت و حمل‌ونقل، درآمد واقعی و فعالیت اقتصادی را تحت فشار می‌گذارد. این در شأن ایرانیان نیست. این برازنده سرزمینی با چنین تاریخ و چنین تمدنی نیست. این زیبنده ملتی نیست که قرن‌ها راه تجارت و گفت‌وگو و دادوستد میان شرق و غرب بوده است. ایران نباید چنان در محاصره قرار گیرد که سفر کردن، تجارت کردن، خریدن، فروختن و حتی رساندن کالای ضروری از جایی به جای دیگر به مسئله‌ای امنیتی و پرهزینه تبدیل شود. اقتصاد ضعیف فقط سفره را کوچک نمی‌کند. آینده را کوچک می‌کند. آرزو را کوچک می‌کند. قدرت انتخاب را کوچک می‌کند. و هنگامی که قدرت انتخاب کوچک شود، انسان ناچار می‌شود بسیاری از تصمیم‌های بزرگ زندگی را به تعویق بیندازد. ازدواج را. فرزندآوری را. خرید خانه را. تحصیل را. کارآفرینی را. سرمایه‌گذاری را. جوانی که نمی‌داند شغل امروز او فردا باقی خواهد ماند یا نه، چگونه برای ده سال آینده زندگی خود تصمیم بگیرد؟ خانواده‌ای که نمی‌داند قیمت ضروری‌ترین کالاها ماه آینده چه خواهد بود، چگونه برای فرزندش برنامه‌ریزی کند؟ و ملتی که آینده‌اش را نمی‌تواند پیش‌بینی کند، به‌تدریج سرمایه‌ای گران‌تر از پول از دست می‌دهد: اعتماد به آینده. اینجاست که سخن از مصالحه، سخن از ضعف نیست. مذاکره، شکست نیست. امتیاز دادن، همیشه عقب‌نشینی نیست. در مذاکره واقعی، دو طرف برای آنکه چیزی به دست آورند، چیزی نیز می‌دهند. مذاکره‌ای که در آن هیچ‌کس هیچ امتیازی نمی‌دهد، مذاکره نیست؛ اعلام موضع است. و مذاکره‌ای که در آن یک طرف همه چیز می‌دهد و طرف دیگر همه چیز می‌گیرد نیز مذاکره برد ـ برد نیست. برد ـ برد یعنی هر دو طرف چیزی را که برایشان مهم‌تر است به دست آورند و در برابر آن، از چیزی که برایشان کم‌اهمیت‌تر است بگذرند. امتیاز دادنِ حساب‌شده، معمول، متقابل و قابل بازگشت، بخشی از عقل سیاسی است. کشورها برای حفظ منافع بزرگ‌تر، گاه از منافع کوچک‌تر می‌گذرند. برای حفظ اقتصاد، از بعضی خواسته‌ها می‌گذرند. برای حفظ امنیت، بعضی هزینه‌ها را می‌پذیرند. برای باز شدن راه تجارت، در موضوعاتی توافق می‌کنند. اینها ننگ دیپلماسی نیست؛ خود دیپلماسی است. عاقل آن نیست که هیچ‌گاه کوتاه نیاید. عاقل آن است که بداند کجا باید ایستاد و کجا می‌توان گذشت تا چیزی بزرگ‌تر حفظ شود. امروز شاید مهم‌ترین امتیاز، امتیازی نباشد که روی میز مذاکره نوشته می‌شود. شاید مهم‌ترین امتیاز، بازگشت امکان نفس کشیدن اقتصاد ایران باشد. بازگشت کشتی‌ها. بازگشت بیمه‌ها. بازگشت پروازها. بازگشت تجارت. بازگشت ارز. بازگشت سرمایه. بازگشت اعتماد. و پیش از همه، بازگشت اطمینان به اینکه فردای ایران الزاماً از امروز بدتر نخواهد بود. گزارش‌های اخیر حتی از گفت‌وگوهایی درباره امکان بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره در چارچوب توافق سخن می‌گویند؛ یعنی هنوز راه دیپلماسی کاملاً بسته نشده است. پس چرا باید درِ گفت‌وگو را بست؟ چرا باید آخرین فرصت‌های مصالحه را با زبان تهدید پاسخ داد؟ چرا باید کشوری با این همه ظرفیت انسانی و طبیعی، خود را در مسابقه‌ای قرار دهد که هزینه آن را پیش از همه مردم عادی می‌پردازند؟ مردم جنگ را با تحلیل‌های سیاسی زندگی نمی‌کنند. با قیمت گوشت زندگی می‌کنند. با اجاره‌خانه. با شهریه مدرسه. با هزینه دارو. با کرایه رفت‌وآمد. با قیمت قطعه خودرو. با قبض برق. با سفر نرفتن. با مهاجرت فرزند. با کوچک شدن سفره. و با اضطراب فردا. این در شأن ایرانیان نیست. این برازنده ایرانی نیست که پدر خانواده شب حساب کند با درآمد امروز، فردا چه چیزی را باید حذف کند.

این زیبنده ایران نیست که جوانی، پیش از آنکه درباره عشق و زندگی مشترک بیندیشد، درباره امکان تأمین اجاره‌خانه و آینده شغلی خود نگران باشد. این شایسته تمدنی نیست که مردمش به جای ساختن آینده، مدام از آینده دفاع کنند. و مسئله فقط اقتصاد نیست. اقتصاد اگر ضعیف شود، اخلاق نیز بی‌هزینه نمی‌ماند. وقتی فشار معیشت طولانی شود، صداقت دشوارتر می‌شود. وقتی فقر گسترده شود، فرصت‌های وسوسه بیشتر می‌شود. وقتی رقابت بر سر منابع شدید شود، خصومت بیشتر می‌شود. وقتی امید کاهش یابد، صبر کاهش می‌یابد. وقتی اعتماد اجتماعی فرسوده شود، سوءظن جای اعتماد را می‌گیرد. وقتی انسان دائماً در اضطراب بقا باشد، مجال بیشتری برای آرامش، معنویت، مطالعه، عبادت، هنر، گفت‌وگو و تربیت اخلاقی باقی نمی‌ماند. مؤمن گرسنه الزاماً بی‌ایمان نمی‌شود؛ اما فشار دائمی، توان معنوی انسان را نیز فرسوده می‌کند. انسانی که تمام نیروی روانی‌اش را صرف پیدا کردن پول برای اجاره و درمان و غذا می‌کند، فرصت کمتری برای خلوت، تفکر و عبادت دارد. و جامعه‌ای که در آن هرکس از دیگری می‌ترسد، جامعه‌ای نیست که اخلاق در آن به آسانی شکوفا شود. خصومت خانوادگی بیشتر می‌شود. تحمل زوجین کمتر می‌شود. رابطه والد و فرزند دشوارتر می‌شود. اعتماد میان مردم کاهش می‌یابد. شخصیت انسان زیر فشار دائمی، فرصت کمتری برای رشد آرام و متعادل پیدا می‌کند. این همان جایی است که سیاست خارجی، ناگهان به روان انسان ایرانی وارد می‌شود. تصمیمی که در اتاق مذاکره گرفته می‌شود، ممکن است فردا در آشپزخانه یک خانه ایرانی ظاهر شود. به شکل یک قبض. یک اجاره‌خانه. یک دارو. یک شغل از دست‌رفته. یک ازدواج عقب‌افتاده. یک فرزند کمتر. یک سفر لغوشده. یا یک پدر و مادر نگران. پس مصالحه را نباید فقط از منظر سیاست دید. باید از منظر زندگی دید. گاهی بزرگ‌ترین پیروزی سیاسی، جلوگیری از یک شکست اقتصادی است. گاهی بزرگ‌ترین دفاع از استقلال، حفظ توان اقتصادی کشور است. گاهی قوی‌ترین تصمیم، تصمیمی است که اجازه نمی‌دهد مردم عادی هزینه اختلافات دولت‌ها را تا بی‌نهایت بپردازند. و گاهی خرد سیاسی در این نیست که نشان دهیم تا کجا می‌توانیم مقاومت کنیم؛ در این است که بدانیم برای حفظ چه چیزهایی نباید بیش از این هزینه بدهیم. ایران هنوز می‌تواند گفت‌وگو کند. هنوز می‌تواند امتیاز بدهد و امتیاز بگیرد. هنوز می‌تواند از منافع اساسی خود دفاع کند، بی‌آنکه همه راه‌های مصالحه را ببندد. هنوز می‌تواند به جای مسابقه فرسایش، راه کاهش تنش را انتخاب کند. و شاید مهم‌تر از همه: هنوز می‌توان کاری کرد که ایرانیان فردا صبح، وقتی چشم باز می‌کنند، احساس نکنند آینده‌شان از امروز کوچک‌تر شده است. ایران برای زیستن است، نه فقط برای مقاومت کردن. و مقاومت اگر نتواند زندگی را حفظ کند، باید دوباره درباره شیوه و هزینه و غایت خود اندیشید. مردم حق دارند آینده بخواهند. حق دارند آرامش بخواهند. حق دارند کار بخواهند. حق دارند ازدواج کنند. حق دارند فرزند بیاورند. حق دارند سفر کنند. حق دارند بخندند. و حق دارند نگران نباشند که فردا از امروز بدتر خواهد بود. مذاکره، اگر بتواند این امکان را بازگرداند، نه عقب‌نشینی از ایران است؛ یکی از راه‌های حفظ ایران است.