جمهوری اسلامی چه گزینه هایی در پیش رو دارد؟

مهدیه گلرو

◀️ ایران از 27 خرداد 1400 وارد مرحله جدیدی شده است. به چند دلیل این گزاره هم در مورد مردم و هم در مورد حکومت صدق میکند. چرا این دوره برای مردم دوره جدیدی محسوب میشود؟ در سیزدهمین انتخابات ریاست جمهوری پس از انقلاب ۵۷ برای اولین بار اکثریت مردم تصمیم گرفتند در انتخابات شرکت نکنند. این جامعه نشان داد همه راه ها را امتحان میکند و حالا باید مسیر جدیدی انتخاب کند. نه شرع و حرام و حلال و نه ترس از گروه های تند رو و محدودیت های بیشتر این بار پاسخگو نبود و مردم در انتخابات شرکت نکردند. مسیری که پس از اعتراضات دی 96 به وضوح مشخص بود با پیش از آن تفاوت دارد و این تفاوت در آبان 98 و اعتراضات پس از آن بیش از پیش خود را عیان کرد.

◀️ چرا جمهوری اسلامی وارد دوره جدیدی شده است؟ جدای از بی نتیجه بودن تهدید ها و تشویق ها و انتخابات بی رونق اخیر، به نظر میرسد پس از اعتراضات سال 88 آقای خامنه ای شروع به ساختن مسیری کرد که در سال 1400 به نتیجه رسیده است. شاید پس از رد صلاحیت هاشمی رفسنجانی دیگر رد صلاحیت هیچکس چندان عجیب به نظر نرسد، اما میزان و وسعت رد صلاحیت ها در این دوره نشان دهنده یک برنامه از پیش تعیین شده بود.

◀️ میتوانیم فرض کنیم جمهوری اسلامی دو نوع نگاه به این بحران ها دارد . یا از عمق آنها آگاه است و به همین دلیل با فرافکنی آن را به دولت گذشته (یا حتی گاهی حکومت گذشته) مرتبط میداند و با شعار دولت مردمی و انقلابی تصمیم گرفته است بحران ها را حل کند و یا آگاه نیست که با شروع به کار دولت جدید، رئیسی و حامیانش در بیت متوجه عمق فاجعه خواهند شد. چه عمق این پرتگاه را بدانند چه ندانند به زودی مجبور خواهند بود در آستانه آن ایستاده و به پایین نگاه کنند . پرتگاهی که میتواند پایان کارشان باشد. در چنین شرایطی با توجه به تجربه سایر دیکتاتوری هایی که دچار بحران شده اند میتوانند سه راه حل را انتخاب کنند : یک ،مدل چینی؛ دو،مدل شوروی؛ سه،مدل شیلی. در نهایت حالت چهارمی نیز وجود دارد و آن تن ندادن به هیچ تغییری است که میتواند یاد آور بن علی، صدام و قذافی باشد که عاقبت آنها را به یاد داریم.

◀️ یک ،مدل چینی: سالها از انقلاب چین گذشته بود و حکومت چین با بحران های جدی مواجه بود . از قحطی وسیع و مرگ و میر تا تعداد زیاد بیکاران.در چنین شرایطی دنگ شیائوپینگ برای حفظ اصل انقلاب تن به اصلاحات اقتصادی داد.اصلاحاتی که ضامن حفظ انقلاب بود هرچند که بر خلاف اصول انقلاب و شعارهای ضد آمریکایی باشد.سالها مردم چین بر علیه آمریکا شعار داده بودند اما شیائوپینگ حوزه اقتصاد و سیاست را جدا کرد و در حالی که در جنگ ویتنام مقابل آمریکا بود اما در حوزه اقتصادی با غرب قراردادهای بزرگی امضا کرد و همکاری های وسیعی را آغاز کرد.طبیعتا به دلیل منافع کلان حاصل از ارتش یک میلیاردی کارگران ارزان غرب چشمانش را روی نقض حقوق بشر در چین بست.

◀️ دو،مدل شوروی: مدل اصلاحات گورباچف همچون شیائو پینگ برای دیکتاتوری عاقبت به خیری نداشت و اولین اصلاحات سیاسی منجر به فروپاشی شد.یکی از اقداماتی که میتواند یادآور دوره پروستریکا در شوروی باشد تماس با کسانی است که سالها سرکوب شده بودند. دولت رئیسی از اولین روزهای شروع به کار با منتقدین قدیمی تماس گرفته است و از آنها طلب راهنمایی و مشورت کرده است.

◀️ سه،مدل شیلی: وقتی بحران در حکومت های دیکتاتوری بالا میگیرد ، مجبور می‌شوند به تغییرات تن بدهند.در شیلی پینوشه که همچون اسد و پوتین ، مادورو و صدام، تنها به ظاهر نامش رئیس جمهور بود اما به واقع دیکتاتور بود، مجبور شد تن به انتخابات آزاد بدهد.

◀️ در چشم انداز من شکل پنجمی برای این دوره جدید وجود ندارد و اگر خواننده منتظر است شکل پنجم سرنوشت سوریه و اسد باشد باید متذکر شوم این امکان وجود ندارد و تعبیر سوریه ای شدن را یک عبارت ساخته شده توسط اتاق فکر امنیتی جمهوری اسلامی میدانم که ما را با چنین بیمی از آینده مواجه سازد.شاید ساختن چنین چهره ای از سوریه و اسد بزرگترین نفع را برای خود خامنه ای داشته است نه اسد.همانطور که بارها عنوان شده است در سوریه با داعش جنگیدند که در ایران نجنگند در ادامه این جمله باید اضافه کرد با مخالفان دیکتاتوری در سوریه جنگیدند تا درایران نجنگند.

◀️ آمریکا و ارتباط با غرب برای جمهوری اسلامی همواره خط قرمز بوده است اما چین در سالهای جنگ سرد با وجود اختلافات ایدئولوژیک برای بقا تن به اصلاحات اقتصادی داد. خامنه ای دیکتاتور است اما پینوشه هم با وجود شهوت بی پایان قدرت به دلیل فشار افکار عمومی به انتخابات آزاد تن داد و شوروی پروستریکا را آغاز کرد.جمهوری اسلامی شاید با باز کردن چند سد و آزاد کردن چند بدهی بتواند مشکل آب یا قیمت ارز را حل کند اما این راه حل های کوتاه مدت دوای این درد های قدیمی نیست و در دوره جدید جمهوری اسلامی پس از چهار دهه بحران سازی مجبور است تن به راه حلی برای حل بحران ها بدهد.

منبع