ترامپ انتخابات میان‌دوره‌ای را به چه کسی باخت؟
فرهیختگاناحمد علوی
انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ را نمی‌توان صرفاً با جابه‌جایی کرسی‌های کنگره میان دو حزب آمریکا توضیح داد. دموکرات‌ها موفق شدند کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند؛ نتیجه‌ای که از یک شکست گسترده برای حزب جمهوری‌خواه و عقب‌نشینی سیاسی دونالد ترامپ حکایت دارد. اما پرسش مهم‌تر این است که چه عواملی زمینه‌ساز این چرخش انتخاباتی شدند؟ آیا ترامپ قربانی قدرت‌گیری دموکرات‌ها شد یا بخشی از هزینه شکست را باید در تصمیم‌ها، وعده‌ها و شیوه اداره دولت خودش جست‌وجو کرد؟ گزارش‌های اولیه رویترز و آسوشیتدپرس، نارضایتی اقتصادی و پیامدهای جنگ با ایران را از عوامل مهم این نتیجه معرفی کرده‌اند. انگاره اصلی این یادداشت آن است که جنگ، به‌خودی‌خود، تنها عامل هزینه سیاسی ترامپ نبود؛ بلکه نحوه آغاز، مدیریت، تداوم و تلاش‌های متناقض برای پایان دادن به آن، مسئله را به یک بحران اعتماد عمومی تبدیل کرد. جنگی که قرار بود عملیاتی محدود و چند هفته‌ای باشد، به مناقشه‌ای طولانی و پرهزینه تبدیل شد و فاصله میان وعده‌های اولیه رئیس‌جمهور و تجربه روزمره شهروندان آمریکایی را افزایش داد.
وعده چند هفته‌ای و جنگ هشت‌ماهه
ترامپ در آغاز عملیات نظامی علیه ایران، در اول مارس ۲۰۲۶، از بازه چهار تا پنج هفته‌ای برای ادامه عملیات سخن گفت. او در روزهای بعد نیز تأکید کرد که جنگ نباید طولانی شود و حتی مدعی شد عملیات از برنامه زمانی پیش‌بینی‌شده جلوتر است. اما پانزده هفته پس از آغاز جنگ، نه‌تنها پایان قطعی درگیری حاصل نشده بود، بلکه آتش‌بس شکننده آوریل نیز نتوانسته بود به توافقی پایدار برای خاتمه مناقشه منجر شود. تا نوامبر، جنگ وارد هشتمین ماه خود شده بود.
اینجا نخستین شکاف میان وعده و واقعیت شکل گرفت. رئیس‌جمهوری که با شعار پایان دادن به جنگ‌های پرهزینه و اجتناب از مداخله‌های طولانی به قدرت رسیده بود، اکنون درگیر جنگی شده بود که پایان آن در افق روشنی قرار نداشت. مسئله فقط طولانی شدن جنگ نبود؛ مسئله تغییر مکرر پیام‌های سیاسی و نظامی درباره آن بود. گاهی از پیروزی قریب‌الوقوع سخن گفته می‌شد، گاهی پایان عملیات نظامی اعلام می‌شد، گاهی آتش‌بس در مرکز توجه قرار می‌گرفت و گاهی احتمال ازسرگیری یا گسترش حملات مطرح می‌شد. این رفت‌وبرگشت میان جنگ، آتش‌بس، تهدید و مذاکره، تصویری از فقدان یک مسیر روشن و قابل پیش‌بینی برای خروج از بحران ایجاد می‌کرد. در سیاست خارجی، انعطاف و تغییر تاکتیک لزوماً نشانه ناکارآمدی نیست. دولت‌ها ممکن است با تغییر شرایط، راهبرد خود را اصلاح کنند. اما وقتی تغییر موضع بدون توضیح روشن درباره اهداف، معیارهای موفقیت و شرایط خاتمه جنگ صورت می‌گیرد، انعطاف راهبردی می‌تواند در افکار عمومی به‌صورت بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری فهمیده شود.
وقتی جنگ از خاورمیانه به سبد خرید آمریکایی‌ها رسید
دومین و شاید ملموس‌ترین عامل، انتقال هزینه جنگ از عرصه نظامی و ژئوپلیتیک به زندگی روزمره شهروندان آمریکایی بود. ترامپ ممکن بود جنگ را در قالب امنیت ملی، مهار تهدیدها یا تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه توضیح دهد، اما شهروند آمریکایی پیامدهای آن را در جای دیگری تجربه می‌کرد: هنگام سوخت‌گیری خودرو، پرداخت هزینه حمل‌ونقل، خرید کالا و تنظیم بودجه خانوار. اختلال در انتقال نفت از خاورمیانه و ناامنی در تنگه هرمز، بازار انرژی را تحت فشار قرار داد. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس در ۱۷ اکتبر، میانگین قیمت بنزین معمولی در آمریکا به ۴٫۳۳ دلار در هر گالن رسیده بود؛ رقمی که ۴۵ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ بود. قیمت گازوئیل نیز با افزایش ۶۸ درصدی به ۶٫۳۳ دلار رسیده بود. این ارقام صرفاً شاخص‌های اقتصادی نبودند؛ آنها به تجربه روزانه میلیون‌ها شهروند تبدیل شده بودند. برای خانواده‌ای که هر روز با خودرو به محل کار می‌رود، افزایش قیمت بنزین یک موضوع انتزاعی در سیاست خارجی نیست؛ هزینه‌ای مستقیم است که باید از درآمد محدود خود بپردازد. افزون بر این، افزایش قیمت سوخت به‌تدریج از مرز جایگاه‌های بنزین فراتر رفت. هزینه حمل‌ونقل، توزیع کالا، سفرهای هوایی و برخی نهاده‌های تولید افزایش یافت. به این ترتیب، جنگ از طریق کانال انرژی و حمل‌ونقل به فشار تورمی تبدیل شد. آسوشیتدپرس به نقل از مارک زندی، اقتصاددان ارشد مؤسسه مودیز، برآورد کرده بود که هزینه جنگ برای خانوار متوسط آمریکایی، با احتساب افزایش هزینه انرژی، نرخ بهره و هزینه‌های نظامی، به حدود دو هزار دلار رسیده است. این برآورد نشان می‌داد که هزینه یک مناقشه خارجی چگونه می‌تواند به مسئله‌ای ملموس در اقتصاد خانوار تبدیل شود. در چنین شرایطی، شهروندان ممکن است این پرسش را مطرح کنند: اگر قرار بود جنگ تنها چند هفته طول بکشد، چرا باید ماه‌ها هزینه اقتصادی آن را تحمل کنیم؟
بی‌تصمیمی و ناپیگیری؛ هزینه سیاسی یک راهبرد نامشخص
یکی از مشکلات اصلی مدیریت جنگ، فاصله میان اعلام اهداف نظامی و تعریف یک راهبرد سیاسی برای خاتمه آن بود. پیروزی نظامی دقیقاً به چه معنا بود؟ آیا هدف، نابودی توان موشکی ایران بود؟ تغییر رفتار رژیم حاکم بر ایران؟ پایان دادن به برنامه هسته‌ای؟ بازگشایی تنگه هرمز؟ یا ترکیبی از همه این اهداف؟ وقتی اهداف متعدد و گاه متعارض تعریف می‌شوند، تعیین نقطه پایان جنگ دشوار میشود. دولت ممکن است در عرصه نظامی دستاوردهایی کسب کند، اما اگر نتواند این دستاوردها را به توافقی سیاسی و نتیجه‌ای پایدار تبدیل کند، همچنان درگیر مناقشه باقی می‌ماند. این همان معضلی بود که در فاصله میان حملات نظامی، اعلام آتش‌بس، مذاکرات و تهدید به ازسرگیری عملیات خود را نشان داد. هر بار که پایان جنگ نزدیک به نظر می‌رسید، نشانه‌های تازه‌ای از تداوم بحران ظاهر می‌شد. در نتیجه، دولت ترامپ با دو مسئله هم‌زمان روبه‌رو شد: از یک سو نمی‌توانست به‌آسانی از جنگ خارج شود، زیرا خروج بدون دستاورد سیاسی روشن می‌توانست به‌عنوان عقب‌نشینی تعبیر شود؛ از سوی دیگر، ادامه جنگ هزینه‌های اقتصادی و سیاسی آن را افزایش می‌داد. این وضعیت را می‌توان نوعی دام خودساخته راهبردی (Strategic Self-entrapment) دانست؛ وضعیتی که در آن تصمیم‌های اولیه، دامنه انتخاب‌های بعدی را محدود می‌کنند و هر تصمیم تازه، هزینه تصمیم قبلی را افزایش می‌دهد.
نقض وعده‌ها و فرسایش اعتبار سیاسی
ترامپ بخش مهمی از سرمایه سیاسی خود را بر وعده پرهیز از جنگ‌های طولانی، کاهش هزینه‌های مداخله خارجی و اولویت دادن به اقتصاد داخلی بنا کرده بود. بنابراین، طولانی شدن جنگ فقط یک مسئله نظامی نبود؛ با بخشی از هویت سیاسی و تعهدات انتخاباتی او نیز تعارض پیدا می‌کرد. برای رأی‌دهنده‌ای که به وعده پایان دادن به جنگ‌های پرهزینه اعتماد کرده بود، مشاهده یک جنگ هشت‌ماهه می‌توانست این برداشت را ایجاد کند که رئیس‌جمهور در اجرای تعهداتش موفق نبوده است. البته نباید تصور کرد که همه رأی‌دهندگان صرفاً به دلیل جنگ رأی خود را تغییر داده‌اند. تورم، هزینه مسکن، خدمات درمانی، مهاجرت، نگرانی درباره وضعیت دموکراسی و عملکرد دولت نیز در شکل‌گیری نتیجه انتخابات نقش داشتند. اما جنگ با ایران این ظرفیت را داشت که نارضایتی‌های پراکنده را به یک پرسش سیاسی مشترک تبدیل کند: آیا دولت واقعاً بر پیامدهای تصمیم‌های خودش کنترل دارد؟ نکته مهم آن است که رأی‌دهندگان الزاماً درباره پیچیدگی‌های نظامی و ژئوپلیتیک قضاوت نمی‌کنند؛ آنها عملکرد دولت را با معیارهایی مانند امنیت، ثبات، قدرت خرید و قابلیت پیش‌بینی زندگی روزمره می‌سنجند.
انتخابات؛ مجازات یک سیاست خارجی پرهزینه؟
نتایج انتخابات سوم نوامبر نشان داد که دموکرات‌ها توانسته‌اند در چندین ایالت و حوزه انتخاباتی که پیش‌تر پایگاه قابل اتکای جمهوری‌خواهان محسوب می‌شدند، پیروز شوند و اکثریت هر دو مجلس را به دست آورند. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، رأی‌دهندگان در گروه‌های سنی مختلف، در مجموع بیشتر با انگیزه مخالفت با ترامپ به نامزدهای کنگره رأی داده بودند تا حمایت از او. در میان رأی‌دهندگان ۱۸ تا ۲۹ سال، سهم کسانی که رأی خود را با هدف مخالفت با ترامپ توصیف کردند، به ۶۰ درصد رسید. اقتصاد نیز برای حدود چهار نفر از هر ده رأی‌دهنده مهم‌ترین مسئله انتخابات بود. گزارش‌های آسوشیتدپرس نیز از نقش افزایش هزینه‌های زندگی، تورم، نارضایتی از عملکرد دولت و جنگ ایران در نتیجه انتخابات حکایت دارند. در نظرسنجی‌های خروجی، حدود ۶۰ درصد رأی‌دهندگان اقدام نظامی علیه ایران را اشتباه ارزیابی کرده بودند. این شواهد نشان می‌دهد که جنگ برای بخشی از رأی‌دهندگان به موضوعی فراتر از سیاست خارجی تبدیل شده بود. جنگ به معیاری برای ارزیابی نحوه اداره دولت، کیفیت تصمیم‌گیری و میزان پایبندی رئیس‌جمهور به وعده‌هایش تبدیل شد. اگر جنگ ترامپ غلبه نظامی به حریف و تسلیم آن ختم میشود طبیعی است که رای دهندگان از آن استقبال می کردند. بنابراین نه خود جنگ بلکه دستاورد سیاسی ناشی از جنگ و خلف وعده ترامپ او را مغلوب رای دهندگان امریکایی نمود.
مسئله اصلی: هزینه تصمیم‌هایی که پایان ندارند
در اقتصاد سیاسی، یکی از مهم‌ترین منابع اعتماد عمومی، قابلیت پیش‌بینی سیاست‌های دولت است. شهروندان و بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با بسیاری از دشواری‌ها کنار بیایند، اما هنگامی که سیاست‌گذاری دائماً میان تصمیم‌های متناقض در نوسان باشد، برنامه‌ریزی اقتصادی و اجتماعی دشوارتر میشود. جنگ طولانی، آتش‌بس شکننده، احتمال بازگشت درگیری، نوسان قیمت انرژی و نامشخص بودن آینده روابط خارجی، مجموعه‌ای از عدم‌قطعیت‌ها را به اقتصاد آمریکا منتقل کرد. در چنین شرایطی، حتی اگر دولت از نظر نظامی مدعی دستاورد باشد، این دستاورد لزوماً به سرمایه سیاسی تبدیل نمی‌شود.
شهروندان ممکن است بپرسند دستاورد مورد ادعا چه نسبتی با هزینه‌ای دارد که آنها پرداخته‌اند. به بیان دیگر، موفقیت در میدان نظامی و موفقیت در عرصه سیاست داخلی دو مقوله متفاوت‌اند. دولتی ممکن است در اولی دستاوردهایی داشته باشد، اما در دومی به دلیل فقدان نتیجه ملموس، اعتماد عمومی را از دست بدهد.
جمع‌بندی: ترامپ در آینه تصمیم‌های خودش
پاسخ به پرسش عنوان یادداشت را باید در فاصله میان وعده‌های انتخاباتی ترامپ و عملکرد دولت او جست‌وجو کرد. دموکرات‌ها از نارضایتی عمومی بهره بردند، اما زمینه این نارضایتی صرفاً در تبلیغات انتخاباتی آنها ساخته نشده بود. بخشی از آن در تجربه روزمره شهروندان آمریکایی شکل گرفته بود: افزایش قیمت سوخت، فشار هزینه‌های زندگی، تداوم جنگی که قرار بود کوتاه باشد و تغییرات مکرر در مواضع دولت درباره چگونگی پایان دادن به آن. عقلانیت رای دهنده امریکایی این نیست که هزینه تخلف وعده یک رئیس جمهور پرحرف و تبلیغاتچی را بپردازد. در این راستا بود کهترامپ با تناقض دشواری روبه‌رو شد. اگر جنگ را ادامه می‌داد، باید هزینه اقتصادی و سیاسی آن را تحمل می‌کرد؛ اگر آن را بدون دستاورد سیاسی روشن متوقف می‌کرد، با پرسش درباره نتیجه عملیات و اعتبار وعده‌های خود مواجه می‌شد. آتش‌بس نیز تا زمانی که به توافقی پایدار منجر نشود، الزاماً به معنای پایان هزینه‌ها نیست.
بنابراین، تعبیر «ترامپ انتخابات را به خودش باخت» را می‌توان صورت‌بندی فشرده یک فرضیه درباره مسئولیت سیاسی دولت او دانست: تصمیم‌هایی که با وعده کاهش هزینه‌های خارجی آغاز شدند، در عمل هزینه‌های تازه‌ای به زندگی داخلی آمریکا منتقل کردند. ترامپ فقط با رقیبان انتخاباتی خود روبه‌رو نبود؛ او با پیامدهای تصمیم‌هایی نیز مواجه شد که در دوره ریاست‌جمهوری خودش اتخاذ کرده بود. جنگی که قرار بود چند هفته طول بکشد، به مسئله‌ای هشت‌ماهه تبدیل شد و هزینه آن از میدان نبرد به جایگاه‌های سوخت، بازار انرژی و بودجه خانوارها رسید. شاید مهم‌ترین درس این انتخابات آن باشد که در دموکراسی، رئیس‌جمهور نمی‌تواند هزینه تصمیم‌های خارجی خود را برای همیشه از حساب زندگی داخلی شهروندان جدا نگه دارد. وقتی وعده پایان جنگ به جنگی طولانی، وعده ثبات به بی‌ثباتی و وعده کاهش هزینه‌ها به افزایش مخارج خانوار تبدیل شود، رأی‌دهندگان ممکن است همان دولتی را که زمانی به آن اعتماد کرده‌اند، با صندوق رأی به چالش بکشند. در نهایت، پرسش فقط این نیست که دموکرات‌ها چگونه پیروز شدند؛ پرسش این است که چرا سیاست‌های دولت ترامپ نتوانستند اعتماد بخش قابل‌توجهی از رأی‌دهندگان را حفظ کنند. پاسخ به این پرسش، بدون بررسی هزینه‌های جنگ و شکاف میان وعده و عملکرد دولت، کامل نخواهد بود. ترامپ انتخابات را به خودش باخت.