هم زن، هم جوان، ولی ...
فرهیختگانحبیب حسینی‌فرد
در نگاه اول تصمیمی شجاعانه و جسوران
ه در مناسبات حاکم بر واتیکان به نظر می‌رسد؛ کسی که از سوی پاپ از اول نوامبر امسال به وزارت ارتباطات عمومی و رسانه‌ای واتیکان منصوب شده نه تنها فرد نسبت جوانی در سن ۳۹ سالگی است، بلکه زن هم هست. تا کنون سابقه نداشته که تصدی یکی از ۱۶ وزارتخانه (دیسکاتر) واتیکان را به یک زن و آن هم در این سن و سال بسپارند.
ماریا مونتسرات آلوارادو در عین حال اولین کسی است که در ساختار اداری واتیکان (کوریا/ دولت) بدون عضویت در یک فرقه یا جماعت مذهبی در رأس ریاست چنین نهادی قرار می‌گیرد و عهده‌دار مسئولیت تمامی رسانه‌ها، انتشارات و دفتر مطبوعاتی شده واتیکان می‌شود.
وزارت یا دیکاستری ارتباطات از مهم‌ترین نهادهای واتیکان در زمینه ارتباط با افکار عمومی و بازتاب مواضع کلیسای کاتولیک در جهان است. واتیکان نیوز، رادیو واتیکان، دفتر مطبوعاتی، روزنامه "ل’اوسرواتوره رومانو" و انتشارات واتیکان زیرمجموعه این دیکاستری هستند. این مجموعه فعالیت‌های گسترده‌ای از انتشار کتاب و روزنامه تا تولید برنامه‌های رادیویی، ویدئو، پادکست و محتوای آنلاین را در بر می‌گیرد.
قبل از آلوارادو مسئولیت وزارت ارتباطات عمومی واتیکان بر عهده پائولو روفینی بود که از سال ۲۰۱۸ به این مقام رسیده بود و اولین فرد غیرروحانی دراین سمت به شمار می‌رفت. تا پیش از آن، این مسئولیت عمدتاً در اختیار کشیشان و چهره‌های ایتالیایی بود.
خانم آلوارادو در مکزیکوسیتی متولد و در خانواده‌ای مهاجر در میامی آمریکا بزرگ شده. در سال ۲۰۰۸ تابعیت آمریکا گرفته و در واشنگتن و فلوریدا در رشته‌های علوم سیاسی و موسیقی تحصیل کرده است. . به دو زبان اسپانیایی و انگلیسی صحبت می‌کند و تجربه زندگی او عملا ترکیبی از فرهنگ آمریکای شمالی و آمریکای لاتین است؛ ویژگی‌ای که با پیشینه پاپ لئو چهاردهم هم شباهت دارد. پاپ، علاوه بر تابعیت آمریکا، تابعیت پرو را هم دارد و سال‌های زیادی را در آن کشور در مقام مبلغ مذهبی، مسئول یک فرقه مذهبی و اسقف گذرانده است.
نکته بحث‌انگیز ماجرا این است که آلوارادو پیش از انتصاب به این سمت، در شبکه تلویزیونی کاتولیکی آمریکایی "ای‌دبلیو‌تی‌ان" فعالیت می‌کرد؛ رسانه‌ای که به‌عنوان تریبون کاتولیک‌های محافظه‌کار و سنت‌گرا در ایالات متحده شناخته می‌شود. او که از سال ۲۰۰۹ با بنیاد بکت برای آزادی مذهبی همکاری داشت، در سال ۲۰۲۱ تهیه و اجرای یک برنامه خبری در ای‌دبلیو‌تی‌ان را بر عهده گرفت و از سال ۲۰۲۳ ریاست بخش خبری این شبکه را عهده‌دار شد.
شبکه ان دبلیوتی‌ان در دوران زعامت پاپ فرانسیس (۲۰۱۳ تا ۲۱ آوریل ۲۰۲۵) بارها با واتیکان اختلاف پیدا کرده بود و به منتقدان سرسخت او فرصت بیان دیدگاه‌هایشان را می‌داد. به همین خاطر، انتصاب آلوارادو در رم با واکنش‌ها و گمانه‌زنی‌هایی همراه شده و بعضاَ انتخاب او را نشانه‌ای از تمایل پاپ به نزدیک شدن به محافظه‌کاران آمریکایی، به‌ویژه حامیان مالی این جریان، می‌دانند. برخی نیز این انتصاب را اقدامی در جهت ترمیم روابط واتیکان با بخشی از کاتولیک‌های محافظه‌کار آمریکا ارزیابی می‌کنند که در دوران فرانسیس احساس می‌کردند به حاشیه رانده شده‌اند. ولی سوال اساسی‌تر این است که تنها بهبود رابطه با محافظه‌کاران آمریکایی منظور بوده، یا انتصاب آلوارادو نوعی چرخش کلان واتیکان به محافظ‌ه‌کاری و وداع با گرایش‌ها ومیراث دروان لیبرال‌تر فرانسیس است؟
هستند خوشبین‌هایی که می‌گویند میزان اختیارات آلوارادو برای اعمال تغییرات هنوز مشخص نیست و تصمیم نهایی درباره ترکیب نیروهای واتیکان همچنان در اختیار پاپ است و رئیس جدید احتمالاً بیشتر در زمینه سازمان‌دهی و نحوه فعالیت این مجموعه اختیار خواهد داشت. و خب این حرف آلواردو که "قصد ندارد دیدگاه‌های شخصی‌اش را بر دستگاه رسانه‌ای واتیکان تحمیل کند" هم برای این عده قوت قلبی است.
آلوارادو اندکی پیش از آغاز به کارش گفته بود که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایش یادگیری زبان ایتالیایی و آشنایی با روحیه و فرهنگ ایتالیایی‌ها خواهد بود. او همچنین از احتمال تغییرات ساختاری در دستگاه رسانه‌ای واتیکان سخن گفته. به اعتقاد او، نیروی انسانی و امکانات لازم در این مجموعه وجود دارد، اما افراد و بخش‌ها لزوماً در جایگاه مناسبی قرار نگرفته‌اند. او برای توضیح این وضعیت، دستگاه رسانه‌ای واتیکان را به یک تیم فوتبال تشبیه کرده و گفته: «همه بازیکنانی را که لازم دارید در اختیار دارید، اما در پست‌های اشتباهی بازی می‌کنند.»
آلوارادو درباره زندگی شخصی‌اش هم نسبتاً صریح صحبت کرده است. او مجرد است و ازدواج پیشینش بر اساس قوانین کلیسایی باطل اعلام شده؛ به این معنا که کلیسا آن ازدواج را از نظر حقوقی معتبر نمی‌شناسد. به گفته او، افراد زیادی به دلیل همین تجربه برای دریافت مشورت به او مراجعه کرده‌اند. درباره گرایش‌های الهیاتی و مواضعش در سیاست داخلی کلیسا نیز توضیح روشنی نداده و در پاسخ به پرسشی در این زمینه گفته است: «هر کاتولیکی که کتاب تعلیمات کلیسای کاتولیک و کتاب مقدس را خوانده باشد، می‌داند من به چه چیزهایی باور دارم و اعتقاداتم چیست.»
القصه در کنار تفاوت‌های ولو غیراساسی لئو و فرانسیس، از جمله در نگاه به معضلات جهان، نوع و جهت سمت‌گیری به سوی گروه‌های اجتماعی ونیز قرائت محافظه‌کارانه یا مقداری لیبرال‌تر از متون و آموزه‌های کلیسا، انتصاب آلوارادو هم حالا بحث پیرامون ابهامات در باره سیر و سلوک آتی واتیکان را اوج تازه‌ای بخشیده است. این انتصاب در وجه عمده دارای ابعادی فراتر از یک تغییر مدیریتی تعبیر می‌شود.