Бир куни уйғониб қарасангиз, қоидалар ўзгариб бўлган бўлади

Тасаввур қилинг.

2005 йилда бир одамга:

“Келажакда телефон орқали машина чақирилади, банкка бормай пул юборилади, дунёдаги энг кучли билим манбаи чўнтакда юради ва инсон билан гаплашадиган дастурлар пайдо бўлади”

десангиз, эҳтимол у ишонмасди.

Лекин бугун булар оддий ҳол.

Энг қизиғи — ўзгаришлар тўхтамади.

Аксинча, энди ҳаммаси тезлашди.

Аввал технологиялар инсон қўлини кучайтирган бўлса, ҳозир улар инсон ақлининг бир қисмини бажара бошлади.

Матн ёзишми? Қилади.

Таҳлилми? Қилади.

Режа тузишми? Қилади.

Дастур ёзишми? Қилади.

Шу ерда муҳим савол туғилади:

Агар машина ақлий ишларни ҳам бажара бошласа, унда инсоннинг қиймати қаерда қолади?

Бу савол энди олимлар учун эмас.

Бу савол:

• иш қидираётган инсон учун;
• тадбиркор учун;
• фарзанд тарбия қилаётган ота-она учун;
• бозорда ишлаётган одам учун;
• оддий оила боқаётган инсон учун ҳам муҳим.

Чунки қоидалар ўзгарса — кечаги тўғри йўл эртага ишламай қолиши мумкин.

1. Энг катта ўзгариш: Муаммо энди билим етишмаслиги эмас

Аввал одамларнинг асосий муаммоси битта эди:

“Маълумот йўқ.”

Бир нарсани ўрганмоқчимисиз?

Китоб қидиринг.

Мутахассис топинг.

Йиллаб тажриба қилинг.

Бугунчи?

Муаммо бутунлай бошқа.

Муаммо:

маълумот жуда кўп.

Ҳозир ҳар куни шунча ахборот чиқяптики, инсон унинг ҳаммасини қабул қила олмайди.

Телеграм.

Instagram.

YouTube.

TikTok.

Янгиликлар.

Подкастлар.

Курслар.

Ҳар ким:

“мана шу тўғри йўл”

дейди.

Натижа нима бўляпти?

Одам кўпроқ биляпти, лекин камроқ ҳаракат қиляпти.

Нега?

Чунки бош мия чарчайди.

Бу ҳолатни содда қилиб тушунтирсак:

инсон маълумотга тўйиб кетди, лекин аниқликка оч қолди.

Реал ҳаёт мисоли

Фараз қилайлик, сиз бизнес бошламоқчисиз.

15 йил олдин нима қилардингиз?

Бир таниш тадбиркор топардингиз.

Унинг айтганига қараб йўл танлардингиз.

Ҳозирчи?

YouTube очасиз.

Бир видео:

“Маркетплейс қилинг.”

Иккинчиси:

“Контент қилинг.”

Учинчиси:

“Савдо қилинг.”

Тўртинчиси:

“AI билан миллион топинг.”

Бешинчиси:

“Бунинг ҳаммаси ўлди.”

Натижа?

Сиз ҳаракат қилиш ўрнига фикран чарчайсиз.

Бу янги даврнинг биринчи муаммоси:

кўп билиш — доим ҳам куч эмас.

2. Янги бойлик — диққат

Кўпчилик ҳали ҳам пулни асосий бойлик деб ўйлайди.

Лекин бугун энг қиммат нарса — диққат.

Нега?

Чунки пул йўқотсангиз — қайта топиш мумкин.

Вақт йўқотсангиз — қийин.

Лекин диққат йўқолса, вақт ҳам кетади, пул ҳам кетади, ҳаёт ҳам секин йўқолади.

Бу гап оғир эшитилиши мумкин.

Лекин ўзингиздан сўранг:

Телефонни “бир дақиқа” деб очиб,

1 соат ўтиб кетган пайтлар бўлганми?

Бу тасодиф эмас.

Бугунги иловалар шундай қурилганки, уларнинг вазифаси:

сизнинг вақтигизни ушлаб қолиш.

Нега?

Чунки сиз экранда қанча кўп қолсангиз, кимдир шунча кўп пул топади.

Яъни маҳсулот — сиз эмассиз.

Сизнинг диққатингиз маҳсулот.

Ўзбекистонда бу қандай кўринади?

Кўпчилик кечаси чарчаб келади.

“5 дақиқа видео кўраман” дейди.

Кейин:

бир видео → яна бири → яна бири.

Бир қараса:

тунги 1:30.

Эртаси куни:

• энергия йўқ;
• диққат йўқ;
• фикрлаш қийин;
• асаб тез чиқади.

Шу сабабли инсон муҳим қарорларни ҳам ёмон қабул қила бошлайди.

Яъни муаммо TikTok эмас.

Муаммо:

сиз бошқараяпсизми ёки сизни бошқаришяптими?

3. Сунъий Интеллект нима учун кўпчиликка фойда бермаяпти?

Кўпчилик СИдан фойдаланяпти.

Лекин камчилик ундан ҳақиқий фойда кўряпти.

Нега?

Чунки одамлар уни нотўғри ишлатяпти.

Кўпчилик учун СИ:

“савол бериб жавоб оладиган ақлли чат”

холос.

Улар шундай ишлатади:

• матн ёздириш;
• таржима;
• расм чиздириш;
• тез жавоб олиш.

Бу ёмон эмас.

Лекин бу — энг паст даража.

Ҳақиқий куч қаерда?

қарор қабул қилишда.

Реал мисол

Фараз қилайлик, сиз мебель бизнеси қилмоқчисиз.

Оддий одам шундай сўрайди:

“Қандай бизнес қилсам бўлади?”

Кучли инсон шундай сўрайди:

“Мен Тошкентда 50–200 миллион сўм капитали бор инсон сифатида мебель бозорида қайси йўналишга кирсам хавф камроқ бўлади? Рақобат қаерда кам? Одамлар нимага кўпроқ шикоят қиляпти?”

Фарқни кўряпсизми?

Биринчи савол — ҳавода.

Иккинчиси — қарор учун.

Шунинг учун СИ сифати кўп ҳолатда битта нарсага боғлиқ:

сиз қанча аниқ фикрлай оласиз.

СИ сизнинг ўрнингизга фикрламайди.

У сизнинг фикрлашингизни кучайтиради.

Агар болға яхши бўлсаю, устада режа бўлмаса — уй қурилмайди.

СИ ҳам худди шундай.

4. Нега баъзи одамлар тез ўсади, бошқалар эса жойида қолади?

Бу ерда кўпчилик кўрмайдиган бир ҳақиқат бор.

Бугун пулнинг кўпи:

тезроқ ўрганадиган, тезроқ қарор қабул қиладиган ва тезроқ мослаша оладиган инсонга кетяпти.

Илгари бир касбни ўрганиб 30 йил ишлаш мумкин эди.

Ҳозирчи?

Баъзи ишлар 2–3 йилда ўзгаряпти.

Демак янги қоида шундай:

энг кучли одам — энг ақлли эмас.

энг тез мослаша оладиган одам.

Ўзингизга қаттиқ савол беринг

Сўнгги 12 ойда:

• даромад қилиш усулингиз яхшиландими?
• янги кўникма қўшдингизми?
• вақтингизни ким бошқаряпти?
• телефон сиз учун ишлаяптими ёки сиз телефон учунми?

Агар жавоб йўқ бўлса —муаммо ақлда эмас.

Муаммо — тизимда.