🔵تلاش بی‌پاداش
فرهیختگان🔵تلاش بی‌پاداش
چرا سخت‌کوشی در ایران الزاماً به پیشرفت اقتصادی منجر نمی‌شود؟
✍🏻 مینا علیزاده
در یک اقتصاد سالم انتظار می‌رود میان تلاش و نتیجه رابطه‌ای قابل پیش‌بینی وجود داشته باشد. به این معنا که فردی که کار می‌کند، مهارت می‌آموزد، سرمایه‌گذاری می‌کند و برای خلق ارزش ریسک می‌پذیرد بتواند به‌تدریج درآمد و رفاه بیشتری به‌دست آورد. اما در اقتصادی که با تورم، بی‌ثباتی، نااطمینانی و تغییرات مداوم مواجه است این رابطه تضعیف می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است سال‌ها کار و پس‌انداز یک فرد با یک جهش ارزی بخش مهمی از ارزش خود را از دست بدهد، درحالی‌که مالک یک دارایی بدون خلق ارزش تازه از افزایش قیمت آن منتفع شود. این جابه‌جایی در نظام پاداش می‌تواند رفتار افراد و بنگاه‌ها را نیز تغییر دهد.
کارشناسان می‌گویند، برای اینکه کار، مهارت و خلق ارزش دوباره به قابل اعتمادترین مسیر پیشرفت اقتصادی تبدیل شود نمی‌توان فقط به افزایش دستمزدها اکتفا کرد و اصلاحات عمیق‌تر در محیط کسب‌وکار و ساختار اقتصادی ضروری است. به باور فریدون شیرین‌کام، پژوهشگر اقتصاد، «نگاه ما به کسب‌وکار باید این باشد که بخش بزرگی از وضعیت آن متاثر از اقتصاد سیاسی ماست. نظام اقتصاد سیاسی ما شرایطی ایجاد می‌کند که بخش بزرگی از آن در اختیار بنگاه نیست. بنگاه نمی‌تواند مسئله‌ای مانند نرخ ارز را کنترل کند.
در کنار اصلاحات ساختاری و بهبود محیط کسب‌وکار مسئله نااطمینانی و بی‌ثباتی مقررات و زیرساخت‌ها نیز نقش مهمی در تصمیم گیری بنگاه‌ها دارد. تغییرات مداوم، محدودیت های زیرساختی و وجود رانت می‌تواند انگیزه کارآفرینان برای خلق ارزش و سرمایه‌گذاری بلندمدت را کاهش دهد و در چنین شرایطی بهره‌وری و نوآوری نیز لزوماً به معیار اصلی موفقیت بنگاه‌ها تبدیل نمی‌شود. در چنین وضعیت و در چنین محیطی واقعاً نمی‌توان انتظار داشت بهره‌وری و نوآوری معیار اصلی موفقیت بنگاه‌ها باشد. تصور اینکه در شرایط ایران که همه‌چیز در وضعیت بی‌ثبات قرار دارد، بنگاه‌ها بتوانند برمبنای بهره‌وری و نوآوری فعالیت کنند، بیشتر شبیه یک رویاست.
فریدون شیرین‌کام می‌افزاید: در مقابل، تصور کنید شرایط اقتصادی باثبات باشد. بنابراین بنگاه می‌تواند با افزایش بهره‌وری، ایجاد ارزش افزوده و نوآوری، عملکرد خود را بهبود دهد و از رقبای خود پیشی بگیرد. وقتی وضعیت همه‌چیز بی‌ثبات است طبیعتاً راحت‌ترین کار این است که فرد به سمت ارز، زمین، مسکن و سایر دارایی‌هایی برود که تجربه تاریخی نیز نشان داده است می‌توانند ارزش خود را حفظ کنند. درواقع تجربه تاریخی ۴۷ساله نشان داده است که این دارایی‌ها تا حد زیادی توانسته‌اند در برابر زیان ناشی از تورم و بی‌ثباتی، ارزش خود را حفظ کنند و حتی افزایش دهند.