Enqelabrojava
چرا قبایل عرب از «نیروهای سوریه دموکراتیک» هسد جدا نشدهاند؟
۱۰ ژانویه ۲۰۲۶
نوشته ایمن جواد التمیمی
پس از سقوط رژیم اسد در دسامبر ۲۰۲۴، بسیاری پیشبینی میکردند که هسد به سرعت از درون فرو بپاشد: یعنی بخشهای عربنشین هسد به صورت دستهجمعی جدا شده و با دولت جدید به رهبری تحریرالشام همپیمان شوند. اکنون با گذشت بیش از یک سال، آن پیشبینیها محقق نشده است. چرا؟
در جریان درگیریهای اخیر میان نیروهای آسایش (پلیس کُرد) و نیروهای دولتی در شهر حلب، برخی ناظران ادعا کردند که عناصر عشایری عربِ هسد به سمت دولت متمایل شدهاند و این موضوع را عاملی تعیینکننده در شکست هسد در آنجا دانستند. اما نگاهی دقیقتر نشان میدهد که این ادعاها تا حدی سادهانگارانه است.
افراد مسلح قبایلی که در محله کردنشین «اشرفیه» ظاهر شدند، از قبایل محلی «بگاره» با پیشینههای مختلف بودند. برخی غیرنظامی، برخی از اعضای شبکه «لواء الباقر» (تحت حمایت ایران) بودند که در زمان فروپاشی رژیم اسد جدا شده بودند، و برخی دیگر نیز از پیش از سقوط رژیم با هسد در حلب همکاری میکردند. هماهنگی آنها با دولت جدید به رهبری تحریرالشام از همان بدو تأسیس آغاز شده بود؛ آنها صرفاً منتظر بودند تا دولت حرکتی نظامی و قاطع علیه هسد در حلب انجام دهد.
موارد دیگری که به عنوان «جدایی» تعبیر شد، مربوط به اعضای کُرد هسد بود که اصالتاً اهل عفرین بودند و پس از تهاجم سال ۲۰۱۸ ترکیه به حلب پناه آورده بودند. این جنگجویان تصمیم گرفتند هسد را رها کنند، سلاحهای خود را تحویل دهند و به دنبال بازگشت به خانههای خود در عفرین باشند؛ این یک تصمیم شخصی ناشی از «خستگی از آوارگی» بود، نه یک گسست سازمانیافته قبایلی از هسد.
این رویدادها به جای سیگنال فروپاشی داخلی، بر یک الگوی تکراری تأکید دارند: برخلاف پیشبینیهای مکرر، هسد در قلمروهای اصلی تحت کنترل خود به طور کلی منسجم باقی مانده است. درک علت این موضوع مستلزم تصویری روشنتر از ماهیت واقعی هسد است.
هسد به مثابه یک ائتلاف
برخلاف تصویری که هسد از خود به عنوان یک ارتش متحد و حرفهای ارائه میدهد، بهتر است آن را ائتلافی بدانیم که تحت یک فرماندهی کل واحد عمل میکند. این ائتلاف شامل چندین لایه است: گروههای بنیانگذار با سلسلهمراتب فرماندهی خاص خود؛ شوراهای نظامی استانی و محلی؛ واحدهای مختلف «نیروهای ویژه»؛ و یک نیروی وظیفه دفاع شخصی مستقر در شهر حسکه. «نظام داخلی» هسد که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، صراحتاً از هفت گروه به عنوان «اجزای بنیانگذار» نام میبرد.
مهمترین آنها YPG (شاخه نظامی PYD) است؛ نیروی اصلی تحت حمایت آمریکا در نبرد علیه داعش. گروههای دیگر مانند «نیروهای دموکراتیک شمال» در رقه یا «جبهه الاکراد» عمدتاً به عنوان اقمار YPG و PYD عمل میکنند. آنها بیانیه صادر میکنند، در تجمعات شرکت میکنند و به حفظ روایت ایدئولوژیک جنبش کمک میکنند، اما به عنوان مراکز قدرت خودمختار فعالیت ندارند.
در مقابل، «شوراهای نظامی» پدیدهای متأخر و متمایز هستند. اگرچه آنها اغلب در رسانههای هسد در کنار نمادهای YPG ظاهر میشوند، اما ساختارهای رسماً مجزایی دارند. نمایندهای از شورای نظامی «طبقه» به من گفت که در حالی که شوراها با جناحهای هسد در مواردی مثل آموزش یا عملیات هماهنگی میکنند، اما ترکیب داخلی و فلسفه وجودی مستقل خود را حفظ کردهاند.
در مناطق با اکثریت عرب مانند رقه و دیرالزور، این شوراها بر جذب نیروهای محلی تأکید دارند. به گفته نماینده شورای نظامی «هجین»، اکثر جنگجویان آن اهل همان مناطقی هستند که شورا پوشش میدهد، هرچند الگوهای استخدام بازتابدهنده پویاییهای قبیلهای نیز هست. در شرق دیرالزور، هسد عمدتاً از طوایف خاص «عکیدات» (بهویژه بکیر و شعیطات) نیرو جذب کرده است تا طایفه «عبید» در هجین؛ موضوعی که یادآور میشود پایگاه اجتماعی این سازمان نه یکدست است و نه از نظر سیاسی بیطرف.
این شوراها همچنین به سختی تلاش میکنند تا برای خود «مشروعیت انقلابی» دست و پا کنند. سخنگوی شورای نظامی هجین به من گفت که تقریباً ۸۰ درصد پرسنل آنها جنگجویان سابق «ارتش آزاد سوریه» هستند و مابقی را جداشدگان از رژیم یا غیرنظامیانی تشکیل میدهند که قبلاً سلاح به دست نگرفته بودند. این روایت در مناطقی که قیام ۲۰۱۱ هنوز دارای وزن اخلاقی است، اهمیت زیادی دارد.
به طور رسمی، شوراهای نظامی از چشمانداز ایدئولوژیک هسد برای یک سوریه غیرمتمرکز حمایت کرده و تأکید دارند که از حمایت مردمی برخوردارند. منتقدان مخالفاند. فعالان مخالف هسد استدلال میکنند که آنچه در مناطق عربنشین وجود دارد «رضایت» نیست، بلکه یک «سکوت اجباری» است. یک فعال اهل هجین که اکنون خارج از کنترل هسد زندگی میکند، وضعیت را «سکوت موقت» توصیف کرد که با حمایت آمریکا و ضرورتهای اقتصادی تداوم یافته است. فعال دیگری از «غرانیج» صریحتر گفت: «در اینجا هیچکس خوشحال نیست، جز کسانی که از این سیستم نفع میبرند».
دلایل وفاداری و جدایی
با این حال، جداییهای گسترده رخ نداده است. در پی سقوط اسد، یک تکانه انقلابی کوتاهمدت ایجاد شد که شاید برخی اعضای هسد را تشویق کرد تا در سازشهای قبلی خود تجدیدنظر کنند. «ترکی الضاری»، رئیس سابق شورای نظامی «الکسره»، جدایی خود و پیوستن به سمت دولت را در آن زمان به عنوان «بازگشت به آغوش انقلاب» توصیف کرد که بازتابدهنده نارضایتیهای دیرینه درباره به حاشیه رانده شدن اعراب در هسد بود.
اما چنین مواردی استثنا باقی ماندهاند. نمایندگان هسد چندین توضیح ارائه میدهند. سخنگوی شورای نظامی هجین گفت که جداشدگان از روی ترس، شتابزدگی یا فشارهای خارجی عمل کردهاند. او همچنین به نگرانیهایی درباره نفوذ داعش در نیروهای دولتی، خطر رها کردن خانه و کاشانه، و بلاتکلیفی درباره سرنوشت کسانی که جدا میشوند اشاره کرد.
برخی از این نگرانیها فرضی نیستند. خودِ «الضاری» در مارس ۲۰۲۵ از یک سوءقصد در دیرالزور جان سالم به در برد و همچنان از سوی برخی به دلیل پیوستن اولیه به هسد به عنوان خائن شناخته میشود. یک بازدارنده آرامتر نیز وجود دارد: این باور گسترده که خانوادههای افراد جداشده ممکن است با بدگمانی یا انتقامجویی هسد مواجه شوند.
فراتر از ترس، بحث «ماندگاری ناشی از عادت» (اینرسی) مطرح است. برای بسیاری از اعضای هسد در رقه و دیرالزور، وابستگی مستمر به این نهاد، درآمد، منزلت و درجاتی از امنیت را در فضایی فراهم میکند که جایگزینهای آن نامشخص است. تا زمانی که مذاکرات بین هسد و دمشق بر سر اجرای توافق ۱۰ مارس حلوفصل نشود، انتظار کشیدن منطقیترین راه است.
اختلاف اصلی بین دمشق و هسد همچنان پابرجاست: هسد به دنبال حفظ خودمختاری نظامی و اداری است، در حالی که دولت بر یک کشور متمرکز اصرار دارد. چه نتیجه شبیه به خودمختاری اقلیم کردستان عراق باشد و چه ادغام فردی در نهادهای دولتی، بسیاری از مردم محلی که فعلاً با هسد کار میکنند، محاسبه میکنند که در حال حاضر، ماندن در جای خود شانس آنها را برای تضمین نقشی در نظم آینده به حداکثر میرساند.
البته اگر دمشق سیگنال روشنی صادر کند که قصد دارد حمله نظامی بزرگی را علیه هسد در رقه و دیرالزور آغاز کند، ممکن است این وضعیت تغییر کند. در آن صورت، احتمالاً تماسهای موجود میان هواداران دولت مرکزی و اعضای شوراهای نظامی با هدف تضمین جدایی در «ساعت صفر» تشدید خواهد شد. در مواجهه با فشار نظامی واقعی، بعید است که این شوراها برای حفظ موقعیت هسد بجنگند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ
❑ انقلابــــ روژآوا
t.me/enqelabrojava