Enlightenment pages

📚ከገጾች መሐል📚

⚫️የፍልስፍና አፅናፍ⚫️

"ፍልስፍና" ቃሉ "የጥበብ ፍቅር" (Love of wisdom) ማለት ነው። 

ከዚህ ስንነሳ ፍልስፍና የጥሬ እውቀት ማካበቻም ሆነ ማስተላለፍያ ዘርፍ ሳይሆን በጥበብ ስለጥበብ የሚደረግ ከፍተኛ መነሳሳት እና መጠየቅ ነው።

🔴ሶቅራጥስ እንዳመለከተው ፈላስፋ ጥበብን ለማፍቀር እንጂ የራሱ ለማድረግ መጠየቅ የለበትም።

ሶቅራጥስ ፤ ምርምራችን የትም ያድርሰን የትም ፤ ያልተመረመረ ህይወት ርባና የለውም በማለቱ ፣ የፈላስፎችን መንገድ እንደጠረገና እንደ ደለደለ ተደርጎ ተቆጥሮለታል። አባባሉ ለፍልስፍና የመመርመር ግንዛቤና የመጠየቅ ባህሪይ እጅግ አስፈላጊ እንደሆነ ያስረዳል።

በተጨማሪም የመልካም ህይወት ስነ-ምግባራዊ ግንዛቤን መልሶ መላልሶ በፍልስፍና የመመርመር ትኩረትን እንደሚሻ ይጠቁማል።

⚫አርስቶትል ታላላቅ የሚባሉ ስራዎችን በማጥናት የፍልስፍናን ጭብጦች ከፋፍሎ ለማስቀመጥ ሞክሯል። ከዚህ ተነስቶ ፍልስፍናን በብዙ ዘርፎች ከፋፍሏል። 

"ቀደምቱ ፍልስፍና" ለሚለው "ዲበአካል" (Metaphysics) የመጀመርያውን ስፍራ ይሰጣል። 

ዲበ አካላዊነት የመሰረታዊ መርህ እና ምንጭም እውቀት ስለሆነ ነው ቅድሚያውን የሰጠው። ለሱ ትኩረት መስጠቱ በፍልስፍና ዘርፍ የሚጫወተው ከፍተኛ ሚናም ይኖረዋል።

🔴ወደ ዘመናዊናቱ ስንመጣ ሙሉ ትኩረት የሚያገኘው የእውቀት ምንነትና እውቀትን ስለሚያውቀው አእምሮ መዋቅር ነው።

ኢማኑኤል ካንት የዚህ ዝንባሌ በር ከፋች ነበር። ካንት ለተፈጥሮ ሳይንስ ግልጋሎት በሚውለው በ"ዳሰሳዊ እውቀት" (empirical knowledge) እና በ"ምክንያታዊ እውቀት" (Rational knowledge) መካከል ያለውን ልዩነት የሚያሳይ ፍልስፍና በማስተዋወቅ የዘመናዊውን አዲስ አቅጣጫ በር ከፈተ።

በዚህም አሁን ድረስ ስለፍልስፍና እና ሳይንስ አንፃራዊ ሚና የጦፈ ክርክሮች እየተካሄዱ ይገኛሉ። 

በግልፅ መመልከት እንደምንችለው የዘመናችን ሰዎች መሰረታዊ እውቀትን የሚሹት ከፍልስፍና ሳይሆን ከሳይንስ እየሆነ መጥቷል። 

ለምሳሌ፦

በጊዜአችን ጠንካራ አስተሳሰብ እየሆኑ ከመጡት ዘመናዊ ፍልስፍናዎች ውስጥ "ተጨባጫዊነት" (Positivism) አንዱ ነው። 

በዚህ ፍልስፍና መሰረት "ዳሰሳዊ ሳይንስ" (empirical science) ብቻ ትክክለኛ የእውቀት ምንጭ ተደርጎ ሲወሰድ፤የፍልስፍና አስተዋፅኦ ይሄንኑ ሳይንስ መተንተንና መሔስ ብቻ እንደሆነ ተደምድሟል።

ፍልስፍና የጥበብን ልዕልና የሚያስመሰክሩ የነጠሩ እውቀቶች የሚገኙበት ዘርፍ ነው። ስለሰው ልጅ ስለዓለምና ስለፈጣሪ የሚያትቱ ጥበቦች ከፍልስፍና ይቀርብልናል። ስለ መልካም ህይወትና ጥሩ ማህበረሰብ የሚተነትን ጥበብም የሚገኘው ከፍልስፍና እንደሆነ መዘንጋት አይገባም።

ከዚህ አመለካከት አንፃር ካየነው ፍልስፍና የሰው ልጆች ሁሉ ግድ እንጂ የልሂቃን ጉዳይ አይደለም።

ፍልስፍና እንደ ፊዚክስ ፣ ኬሚስትሪ እና ባዮሎጂ የቤተሙከራ ተረጋጋጭ ሳይንስ አይደለም። ተውጠንጣኝ ምክንያታዊ ሳይንስ ነው ብንል ያስኬዳል። 

ልክ እንደ ሂሳብ ደርዝ-ደርዝ ባለው እሳቦት ውስጥ በትንተና እየበለፀገ ይመጣል። የሂሳብ ሊቅም ሆነ ፈላስፋ ከተለምዷዊ እውቀት ውጪ የተጨባጭ ማስረጃ ጥገኛ አይደለም። 

ፍልስፍና ፤ ስነ-ፅሁፍ ፣ ስነ ጥበብ የሚወክለው ቱባ ጥበብ አይደለም። ነገር ግን ከቱባየ ጥበብ ይልቅ ነፃውን ጥበብ በተለይም የክርክር ጥበብን ይጠቀማል።

"የፍልስፍና አፅናፍ" -በዓለማየሁ ገላጋይ

💡 @ethio_enlightenment 💡