Сўмга экспорт қилиш: солиққа тортиш тартиби

Ажойиб кейс:

Корхона Россия компанияси билан экспорт шартномасини сўмда тузди. Товарлар Ўзбекистон Республикасининг божхона қоидаларига мувофиқ Россияга жўнатилган ва экспорт қилинган товарлар учун тўлов сўмда амалга оширилган. Солиқ кодексининг 260-моддасига мувофиқ, бу экспорт бўлиб, барча керакли ҳужжатлар мавжуд. Бироқ, солиқ органлари тўлов сўмда амалга оширилганлиги сабабли, битим ноль даражали ставка бўйича солиққа тортилиши юзасидан белгиланган талабларга жавоб беради деган хулосани бермаяпти.

Савол:

Товарларни сўмга экспорт қилишда ноль даражали ставка қўлланиладими?

Саволга Солиқ қўмитасининг Солиқ низоларини судгача ҳал қилиш бошқармаси бошлиғи Гулнора Низамутдинова жавоб беради. 

Товарларни экспорт қилиш – бу товарларнинг Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудидан уларни қайта олиб кириш тўғрисидаги мажбуриятни олмасдан олиб чиқиб кетилишидир (янги таҳрирдаги 14.06.1991 й. 285-XII-сон ЎРҚ. 11-м.). Сизнинг корхонангиз Ўзбекистондан Россияга товарлар олиб чиқиб кетилганлиги сабабли, экспорт шартномаси бўйича тўлов сўмда амалга оширилганига қарамай, ушбу операция товарларни экспорт қилиш ҳисобланади.

Бироқ, экспорт операцияларини солиққа тортишнинг ўзига хос қоидалари мавжуд.

Шуни эслатиш лозимки, эски таҳрирдаги Солиқ кодекси (212-м.) билан жорий қилинган экспорт қилувчи корхоналарни қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари республикага эркин конвертация қилинадиган валютанинг кириб келишига қаратилган эди. Сўмда тўланадиган бўлса имтиёз берилишининг асосий мақсади ўз маъносини йўқотади.

Яъни, экспорт қилувчи корхоналарга имтиёз ва преференциялар берилиши тўғридан-тўғри шартномалар бўйича тўловлар чет эл валютасида амалга оширилиши билан боғлиқ. 

ҚҚС

Экспорт қилувчи корхоналар учун қўшилган қиймат солиғи бўйича асосий рағбатлантириш чораси ноль даражали ставка ҳисобланади.

Ноль даражали ставкадан фойдаланиш ҚҚСдан озод этмайди, бу солиқ тўловчига етказиб берувчиларга тўланган солиқни бюджетдан қайтариб олиш ҳуқуқини беради.

Экспорт бўйича етказиб беришда ноль даражали ставкани қўллаш юридик шахснинг ҳисобрақамига хорижий валюта тушумининг тўлиқ келиб тушиши билан узвий боғлиқдир, шунинг учун етказиб берилган маҳсулот учун сўмда тўлов амалга ошириладиган бўлса ҚҚСнинг ноль даражали ставкасини қўллаш мумкин эмас..   

Эслатиб ўтамиз

Чет эл валютаси – бу муомаладаги ҳамда чет давлат (чет давлатлар гуруҳлари) ҳудудида нақд тўловнинг қонуний воситаси бўлган пул белгилари, шунингдек муомаладан чиқарилаётган ёки муомаладан чиқарилган, аммо алмаштирилиши лозим бўлган пул белгилари, чет давлатларнинг (чет давлатлар гуруҳларининг) пул бирликларида ҳамда халқаро пул бирликларида ёки ҳисоб-китоб бирликларида банк ҳисобрақамларида ва омонатларида турган маблағлар (07.05.1993 й. 841-XII-сон ЎРҚ. янги таҳрирининг 4-м.).

Бошқача қилиб айтганда, чет эл валютаси деб хорижий давлатларнинг хар қандай қонуний тўлов маблағлари ва пул бирликлари ёки халқаро пул бирликлари ёҳуд ҳисоб-китоб бирликлари тан олинади.

Фойда солиғи

Товарларни экспортга сотишдан олинган фойда, агар чет эл валютасида тўлов товарлар экспортга чиқарилган кундан бошлаб 180 календарь кун ичида келиб тушган бўлса, 0 % миқдоридаги ставка бўйича фойда солиғига тортилади (СК 337-м. 1-қ. 6-б., СК 337-м. 10-қ.). Товарларни экспорт қилиш СК 261-моддасида кўрсатилган ҳужжатлар билан тасдиқланиши керак (СК 337-м. 9-қ.).

СКнинг 337-моддаси 10-қисмида тўлов хорижий валютада кўрсатилганлиги сабабли, товарларни Ўзбекистон миллий валютасида экспорт қилишда фойда солиғининг ноль даражали ставкаси қўлланилмайди.

Эътибор беринг

Рўйхати Президент қарори билан тасдиқланадиган хом-ашё товарлари экспортига ноль даражали ставка татбиқ этилмайди (СК 337-м. 14-қ.).