ЭРК УЧУН КУРАШГАН САТРЛАР

МИРЗО КЕНЖАБЕК

ЎТМИШ МАНЗАРАСИ

Истибдоднинг сўнгги йилларида ёзилган ва матбуотда

босилган бу шеъримни заруратан «Ўтмиш манзараси»

деб номлаган эдим. Дарвоқе, асрий орзулар амалга

ошиб, Ўзбекистон истиқлолга эришди ва шеърдаги

ҳасратлар ҳақиқатан ўтмиш манзарасига айланди...

Бу кун туркий бўлишликдан хижолат ҳаддан ошгандир,

Тепамда чун-зулм-ғорат, ҳақорат ҳаддан ошгандир.

Адолат инграгай унсиз, бошимда режали қирғин,

Разолат, фитнаю туҳмат, асорат ҳаддан ошгандир.

Ўлимга ёзма буйруқ йўқ, муайян юз, аниқ зот йўқ,

«Бу элни қир» дея зимдан ишорат ҳаддан ошгандир.

Ичим тўлғун заҳар-заққум, малолатдан қасос унгай,

Чекидан қон босим ошган, ҳарорат ҳаддан ошгандир.

Кимики бўлса босқинчи, нуфузли қаҳрамон дерлар,

Кимики бўлса эркпарвар, маломат ҳаддан ошгандир.

Қамоқда ётгани қанча, ақлдан озгани қанча,

Жаҳон тарихида қай кун бу ҳолат ҳаддан ошгандир?!

Ва ҳарбий мардикор нобуд – қатор тобут келар қайтиб,

Шаҳидзор бўлди Туркистон, сиёсат ҳаддан ошгандир.

Гўдаклар бенажот ўлгай, заҳарсиз сув, зироат йўқ,

Мусибат, қатл ила офат, ҳалокат ҳаддан ошгандир.

Қани Инжил, қани Таврот? Нечун роҳиб-руҳоний жим? -

Ки ҳар зум йиғлагай Қуръон – жаҳолат ҳаддан ошгандир.

Ҳақиқат, мажлису сайлов тузум тўқмоғи остинда,

Жаҳонда не қабоҳат бор, ниҳоят ҳаддан ошгандир.

Худонинг исмига лойиқ қоғоз ёлғонга ўрганди,

Сўзим халқимга етмайди, назорат ҳаддан ошгандир.

Чиранган барча арбобнинг жилови ёт улусларда,

Мутеълар, умри «қуллуқ»дан иборат, ҳаддан ошгандир.

Амалдор миллатин сотган, ғанийлар юртини сотган,

Қадим савдо солиб, бундоқ тижорат ҳаддан ошгандир.

Чидаб, халқим, жасур бўлгин, кўтар бошингни, тарихда

Асорат ҳаддан ошганда жасорат ҳаддан ошгандир!..

1989

ЯНА ХАЛҚ ҲАСРАТИ

Хотири вайрон жамоат, кўнгли юз минг пора эл.

Алишер Навоий

Аллоҳ, Аллоҳ! Ичим ёнадир,

Бу шўрликнинг ёзиғи надир?. .

Уни қара, ун чекар узун,

Оч қолганда ун бер, дейди, ун!

Боқмай мазах қилган золимга,

Сомон бергин, дейди, молимга.

Қалби ўчган, моғор онг ва бурд,

У сўрайди совун ва гугурт.

Эрк йўли берк, турмуши – қафас,

У йўлимни тузат, дейди, бас.

Иймон хароб, руҳ уйи вайрон,

У кўприк деб чекади фиғон!..

Аллоҳ, Аллоҳ! Ичим ёнадир,

Бу ғарибнинг ёзиғи надир?

Бари битар мустақилликдан,

Сўра, қутул, десам қулликдан,

Йўқ! - деб менга тиғни ҳам қайрар,

Ўргатганин телбавор сайрар,

Йўқ, дер, халқни чалғитмагин, йўқ,

Сўра, десам, инсоний ҳуқуқ,

Йўқ, йўқ, дейди, қилма бедодлик,

Сўра десам эрку озодлик!..

Аллоҳ, Аллоҳ! Хазонман, додман,

Халқим бор, деб алданган зотман.

Аллоҳ, Аллоҳ! Етгил додимга,

Сендан бошқа йиғлайин кимга?!

1990

МЕН ВА СЕН

Гарчи қуёш кўтарган Шарқман,

Нурмас, ҳасрат қонига ғарқман.

Сен шоҳсан-у, халқсиз саройсан,

Мен бўлсам-чи, саройсиз халқман.

1990

ИЖТИМОИЙ ДАРД

Сен учун синдирдим синмас созимни.

Рауф Парфи.

Тенгдошларим масрур ютуқлар билан,

Парвозу донглари – кимгадир армон.

Мен эсам курашчан нутқлар билан,

Мақолалар билан бўлдим андармон.

«Мирзо қолиб кетди...» – Ўқлар бесаноқ,

Учар нафсу тамаъ пастликларидан.

«Соф» шоир бўлардим, олмасам сабоқ,

Фақат ҳақ ва қасос дарсликларидан.

Келгайдир мени ҳам тушунгич замон:

Елларга совурдим қонли додимни,

Истиқболинг учун, юртим, онажон,

Қурбонликка сўйдим истеъдодимни!

Қалбимнинг қаъридан шеър унган кундан

Борми ҳаётимда қутлуғроқ сана!

Қон силқиб турганда сенинг кўксингдан,

Мен қандоқ шод куйчинг бўлайин, она?!

Бас! Иқбол қуёши бу кун тутилган,

Жонимда дарёлар қизиб, тошадир.

Кўзлар осмонидан юлдуз тўкилган,

Тоғлар вужудимда юрар, учадир...

Мен тинглаб бир мубҳам қирғоқдадирман,

Қисматнинг гулдирос кулгуларини.

Балки, ўз жисмимда кўрмоқдадирман

Бу кун охирзамон белгиларини.

Оҳим! Осийларни оёққа қалқдир,

Қиёмат кўргузмай далил-ҳужжатин –

Ки, бу ҳам яшашга ҳаққи бор халқдир,

Қалбларга қадаб қол қасос кўчатин!

Мағлуб қисматимиз – англанмас тилсим,

Кўкламни алишдик мунглуғ хазонга.

Энди интиҳолар, туганчлар бўлсин,

Ҳур қалбни банд этиб қўйган давронга!

Ким дўзах тузумни яшар «қуллуқ»лаб?

Ўликлар тушунмас қонли додимни.

Юртим! Эркинг учун ўзим куллуклаб,

Қурбонликка сўйдим истеъдодимни.

На ижод, на довруқ истак-нажотим,

Дилларни поклайн ноҳақ шубҳадан:

Буткул сабил қолсин менинг ижодим,

Фақат озод бўлсин шу халқ, шу Ватан!..

1989

ДУНЁ ТОР КЕЛГАНДА

Дунё тўрт ёнлими? Ғарбу Шарқ борми?

Тилда амал борми, дилда ҳақ борми?

Қулларга юз буринг, ернинг юзида

Кишанни бизчалик севган халқ борми?!

ИСКАНЖА

Ошсин бу фарёдим Русдан, Хитойдан,

Бизни тенг яратган... бир парча лойдан.

Мен сендан озодлик сўрабман, қара,

Садақа тиланган каби гадойдан.

1991

ДЎСТОНА КУЛИБ...

Дўстона кулиб, ғояни пинҳонга сотибсан,

Ўзликни, тузум, зобити давронга сотибсан.

Савдо тури кўп, давр, бўлак йўқмиди молинг,

Иймонни, наҳот, мансабу унвонга сотибсан!

Ҳар ёнда ёниқ ўтли шиор, иш эса – акси,

Одамизот дардини алвонга сотибсан.

Гардун! Бобом хокини сен тиллага бердинг,

Фарёдки, Алп юртини Ултонга сотибсан.

Карвон борадир – қўнғироғи инжу садоли,

Дунё! Дилим додини карвонга сотибсан!

Солгайми ҳаёт ҳаққушининг жонига қирғин,

Озори дилимни, ахир, армонга сотибсан!

Вайрона юрак дер: нари кет, эй қора кўлкам,

Баски, бу қул маслагини хонга сотибсан!

Айғоқчи бўлиб бунча кичик мартаба топдинг,

Фарёд этаман: Мирзони арзонга сотибсан!..

ҚУЛЛИК ҚЎШИҒИ

Эҳ, бу фалакнинг сирлари!

Ўзимни гар ёт сезмадим,

Оламни обод дерлар-у,

Одамни обод сезмадим.

Қаҳрим яширди сўзларим,

Ёзди табассум юзларим,

Гоҳ кулса ҳамки кўзларим,

Кўнглимни ҳеч шод сезмадим.

Эркимни ҳар зум ёд этиб,

Қалбан ғазот бунёд этиб,

Ўтдим жаҳондан дод этиб,

Кўксингда бир дод сезмадим!

Хоҳ тош бўлай, хоҳ майса мен,

Хоҳи нишон, хоҳ найза мен,

Дунёсида бир лаҳза мен

Ўзимни озод сезмадим!

1987, март

ҚОРА РЎЙХАТ

(Мустамлака даври оҳанглари)

Замонлар ўзгарди, шоҳлар ўзгарди,

Умидлар чақнади асрий зулматдан.

Шудгор юрагимда оҳлар ўзгарди,