بازجوئی دکتر ابراهیم یزدی
جلسه شانزدهمدوشنبه ۱۳۸۱/۰۴/۰۳ ـ ساعت ۹:۳۰ صبح
در ابتدای جلسه، بازجو اظهارداشت كه بازجویی امروز در ادامه بازجویی جلسه قبل درباره شورای روابط خارجی آمریكاست. اما بعدا با نگاه به روی یادداشت هایی كه در پیش رو داشت، آنرا مطرح نساخت.
بازجو: فعالیت نهضت آزادی غیرقانونی است. حق فعالیت تشكیلاتی هم ندارید.
پاسخ: دادگاه حق چنین دستوری را ندارد.
بازجو : در نهضت آزادی همه با هم فامیل هستند و یك گروه خانوادگی است.
پاسخ: ما یك خانواده بزرگی هستیم و همه اعضای نهضت آزادی، عضو این خانواده هستند.
بازجو: شما حق فعالیت تشكیلاتی ندارید.
پاسخ: این سلب حقوق اجتماعی است. در حالی كه هیچ دادگاهی ما را از حقوق اجتماعی محروم نكرده است. دادگاه انقلاب حق دخالت در فعالیت احزاب را ندارد. قانون احزاب تكلیف را روشن كرده است.
بازجو تهدید كرد كه ادامه فعالیت بنام نهضت آزادی موجب تشدید قرارهای شما و برخورد با افراد خواهد شد.
پاسخ: این یك تهدید است و شما در جریان بازجویی حق تهدید ندارید.
بازجو درباره گزارش نشست اعضای نهضت در تهران و شهرستانها پرسید.
پاسخ: گزارش تمام این فعالیت ها در آرشیو نهضت آزادی بوده است و شما آنها را برده اید و در اختیار شماست.
بازجویی كتبی
پرسش: اسامی، سِمـَت ها و تاریخ دیدارهایی را كه با سفرای استرالیا و كنسول های كانادا، آلمان و هلند را بنوسید.
پاسخ: تاریخها و اسامی را بهیاد ندارم.
پرسش: در مورد سفارت هلند،موضوع مذاكرات چه بوده است؟
پاسخ: كسی كه به دیدن من آمد، اظهار داشت كه برای تز دكترای خود درباره انجمن های مدنی تحقیق می كند. او درباره سابقه تأسیس و فعالیت اصناف و اتحادیه ها و نقش آنها در ایران پرسید و من برخی از منابع چاپ شده در مجلات و كتاب ها را كه می دانستم به او گفتم.
پرسش: از اعضای نهضت آزادی آیا كسی حضور داشت؟
پاسخ: خیر. او به عنوان مصاحبه با من آمده بود، بعد كه آمد خود را معرفی كرد و گفت وابسته به سفارت هلند است و برای تكمیل رساله دكتریش پژوهش می كند.
بازجو در شهریور ۷۹، كنسول هلند به دیدن شما میآید، دونفر از اعضای دفتر سیاسی هم بودهاند و خانم فرشته بازرگان صورت جلسه مذاكرات را نوشته است.
پاسخ: اگر چنین یادداشتی را دارید ارائه بدهید. ممكن است.
پرسش: اگر دستخط خانم فرشته بازرگان باشد چطور؟
پاسخ: باید ببینم. اگر خط ایشان باشد، قبول دارم. اما خود من حضور ذهنی ندارم، نه درمورد جلسه و نه مذاكرات و نه افرادی كه حضور داشتند.
پرسش: دستخط ارائه میگردد.
پاسخ: متن روئت شد. ظاهرا خط خانم فرشته بازرگان است. اما من از مذاكرات حضور ذهن ندارم باید متن را بخوانم.
پرسش: در مذاكره گفتهاید، دخالت رهبری در طرح اصلاح قانون مطبوعات، هزینه سنگینی برای رهبری داشته است. منظورتان چه بوده است ؟
پاسخ چیزی به خاطر ندارم. باید متن را بخوانم.
متن ارائه میگردد.
منظور از «هزینه سنگین» این است كه دخالت و ورود رهبری در طرح اصلاح قانون مطبوعات به ضرر اعتبار این مقام شده است. چه لزومی داشت ایشان دخالت كنند. اگر طرح تصویب میشد، شورای نگهبان منصوب مقام رهبری آن را رد میكرد. مجلس اگر حاضر به تامین نظر شورای نگهبان نمیشد مصوبه به مجمع تشخیص مصلحت، كه منصوب مقام رهبری است، ارجاع داده میشد و مجمع آن را رد میكرد. این عجله و اصرار برای دخالت پوست خربزه ای زیر پای رهبری بوده است و هیچ لزومی نداشت.
بازجو شفاهی گفت كه برخلاف نظر شما دادگاه انقلاب حق دخالت در فعالیت احزاب را دارد.
پاسخ: خیر. تبصره ۲ ماده ۳ قانون تشكیل دادگاههای عمومی و انقلاب را برای بازجو خواندم كه با صراحت و در دادگاه انقلاب را در رسیدگی به اتهامات احزاب سیاسی منع كرده است.
پرسش: ماده ۵ قانون تشكیل دادگاههای عمومی و انقلاب در بندهای ۱ تا ۶ جرایمی را كه رسیدگی به آنها در صلاحیت دادگاه انقلاب است بر شمرده است.
پاسخ: به كلیه جرایم بندهای ۱ تا ۴ كه شما به آنها استناد میكنید، و ما را به ارتكاب آنها متهم ساختهاید در قانون احزاب آمده است. بنابراین بر طبق تبصره ۲ ماده ۳ این قانون شما صلاحیت دخالت ندارید و نمیتوانید رسیدگی كنید.
پرسش: اسامی شركت كننده در دیدار با كنسول هلند را بنویسید.
پاسخ: اسامی در گزارش صورت جلسه مذاكرات آمده است هر دو از اعضای دفتر سیاسی هستند. به جز خانم بازرگان
پرسش: اسامی را بنویسید.
پاسخ: همان است كه در متن گزارش آمده است.
بازجو اسامی را از روی گزارش خواند: دكتر توسلی عضو دفتر سیاسی و شورای مركزی. و خانم فرشته بازرگان عضو شورای مركزی.
پرسش: هدف از دیدار را بنویسید.
پاسخ: پاسخ به درخواست كنسول برای دیدار و توضیح و تشریح مواضع نهضت آزادی در پاسخ به سوال آنها. این نوع دیدار دیپلماتها با گروههای سیاسی امری رایج در تمام كشورها است. دیپلماتهای ایرانی در كشورهای دیگر نیز آن را انجام میدهند. یا باید انجام بدهند.
پرسش: در مورد طرح اصلاح قانون مطبوعات چرا
قلم: گفتهاید «هزینه سنگین» برای رهبری؟
پاسخ: در آن دیدار درباره هزینههای رهبری بحثی نشد. اما منظور از هزینهها این است كه با بودن شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت دخالت مستقیم مقام رهبری در توقیف طرح اصلاح قانون مطبوعات لزومی نداشت.
اگر مجلس طرح را تصویب میكرد، شورای نگهبان منصوب رهبری آن را رد میكرد و اگر مجلس هم حاضر به تغییر در طرح نمیشد، مصوبه مجلس به مجمع تشخیص مصلحت میرفت و آنها هم رد میكردند. بنابراین دخالت مستقیم، آشكار و خلاف قانون مقام رهبری ضرورتی نداشت. رد این طرح بیتردید از نظر افكار عومی مردم منفی بوده است و این هزینه در افكار عمومی به پای ایشان نوشته شد.
پرسش: در مذاكره گفتهاید به تمامی اصول قانون اساسی اعتقاد ندارید، اما التزام دارید. منظورتان چه بوده است؟
پاسخ: سئوال او معطوف به گفتگوهای سیاسی در روزنامهها بود و این كه نهضت آزادی متهم است كه به قانون اساسی اعتقاد ندارد. وقتی این سئوال مطرح شد، ما هم توضیح دادیم كه اصل التزام است نه اعتقاد؛ و كمتر قانونی به اتفاق آرا تصویب میشود.
آنها كه به قانون رای ندادهاند، به دلیل عدم اعتقادشان بوده است. اما وقتی قانون تصویب شد آن كسانی هم كه به قانون رای ندادهاند باید به قانون التزام داشته باشند.
پرسش: چگونه كسی كه به اصلی یا قانونی اعتقاد ندارد میتواند به آن التزام داشته باشد. این نفاق و ریاكاری است.
پاسخ: این نگرش درستی نیست. معنای دیگر سخن شما این است كه اگر كسی به قانونی اعتقاد نداشت میتواند آن را زیر پا بگذارد. التزام به قانون فراتر از اعتقاد است. میدانیم بسیاری از مسلمانان به قوانین دینی اعتقاد دارند اما آنها را زیر پا میگذارند. مثلا دروغ میگویند، ربا میخورند، سر مردم كلاه میگذارند، از طرف دیگر هموطنان مسیحی ما به برخی از قوانین جمهوری اسلامی كه جنبه دینی دارد اعتقاد ندارند، اما باید التزام داشته باشند. بنابراین التزام به قانون از اعتقاد مهمتر است.
پرسش: شما گفتهاید كه به برخی از اصول قانون اساسی اعتقاد ندارید. آیا درصدد تغییر آنها نمیباشید.
پاسخ: ما با تغییر اصول قانون اساسی از طریق اعمال زور و خشونت مخالفیم. به تغییرات تدریجی و مسالمتآمیز و قانونمند اعتقاد داریم.
پرسش: شما با اصل ولایت فقیه در قانون اساسی مخالفید، آیا آن را تغییر نمیدهید؟
پاسخ: امیدوارم كاری نكنید كه مردم در نهایت به آنجا برسند كه حدف آن را از قانون اساسی بخواهند.
پرسش: این اصل در قانون اساسی تغییر ناپذیر است.
پاسخ: قانون اساسی وحی منزل نیست. در قانون اساسی مشروطه هم اصل سلطنت موروثی و استمرار آن در خاندان پهلوی غیرقابل تغییر بود.
پرسش: به استناد گزارش بازداشتهای قبلی فعالان نهضت در سال ۱۳۶۹ شما متهم بودید كه به عنوان ستون پتجم دشمن عمل می كردید.
پاسخ: یك اتهام بی اساس و مسخره ای بود و نتوانستند چیزی را ثابت كنند و مجبور شدند حرفشان را پس بگیرند.
پرسش: شما می خواهید نظام را به طور مسالمت آمیز و آرام تغییر بدهید و براندازی كنید.
پاسخ: تغییر قانونمند ساختارهای نظام براندازی محسوب نمی شود. در سال ۱۳۶۸ در بازنگری قانون اساسی، نهاد نخست وزیری حذف شد. اما این تغییر در ساختار را كسی براندازی تلقی نكرد. ولی ما می خواهیم حاكمیت را از طرق قانونی تغییر دهیم. قانون اساسی این حق را به مردم داده است.
پرسش: حاكمیت یعنی نظام.
پاسخ: خیر. حاكمیت یعنی هیأت حاكمه. تغییر نظام نیست.
بازجویی در ساعت یك بعدازظهر متوقف شد. ادامه آن به روز شنبه ۱۳۸۱/۰۴/۰۸ ساعت ۹:۳۰ صبح موكول گردید.
