Dengue

پیشگیری از بیماری تب دانگی 

۲۸ تیر ماه ۱۴۰۳

این متن برای عموم مردم نوشته شده و راه های پیشگیری از تب دانگی را توضیح می دهد. و اینکه علایم بیماری چیست و در صورت بروز کدام علایم باید فورا به پزشک مراجعه نمود. متن حاضر توسط یک پزشک متخصص نوشته شده و توسط ۶ پزشک دیگر بازبینی شده است.

مهم ترین اقدامات برای پیشگیری از تب دانگی عبارتند از: 

(الف) ‌برای جلوگیری از نیش پشه: پوشیدن لباس گشاد آستین بلند رنگ روشن، استفاده از مواد دور کننده حشرات، توری و پشه بند، نماندن در فضای باز هنگام طلوع و غروب،‌ و

(ب)‌ ‌برای جلوگیری از زاد و ولد پشه: خشک کردن آب های راکد، پوشاندن در مخازن و سطل های آب، دفع بهداشتی زباله هایی که در آنها آب جمع می شود.

در صورت بروز علایم بیماری (خصوصا علایم نوع شدید بیماری)، فورا به پزشک مراجعه شود.

***

در صورت بروز هر یک از علایم نوع شدید تب دانگی = همان لحظه به پزشک مراجعه شود:

***

در صورت بروز هر یک از علایم نوع غیر شدید تب دانگی = به پزشک مراجعه شود:

*************************************************************************

نحوه انتقال بیماری

تب دانگی یک بیماری عفونی ویروسی  است که توسط نیش پشه آئدس (و چند گونه دیگر پشه) آلوده منتقل می شود. تب دانگی از طریق عطسه و سرفه و یا تماس نزدیک منتقل نمی شود. انتقال انسان به انسان ندارد ولی احتمال انتقال بیماری به جنین در دوره حاملگی یا حول و حوش زایمان وجود دارد که البته زیاد نیست. انتقال بیماری در اثر انتقال خون ممکن است ولی احتمال آن زیاد نیست. این امکان هست که یک نفر دو بار تب دانگی بگیرد و در بار دوم بیماری شدید تر و خطرناک تر خواهد بود.

تب دانگی در ایران 

تا ۲۸ تیر ۱۴۰۳ پشه آئدس در پنج استان هرمزگان، سيستان و بلوچستان، بوشهر در جنوب، و گیلان و مازندران در شمال دیده شده (عصر ایران. ۲۰ تیر ۱۴۰۳) و به احتمال زیاد به استان های مجاور این پنج استان و همینطور به استان تهران نیز خواهد رسید (فرارو. ۲۷ تیر ۱۴۰۳). تا ۲۰ تیر ۱۴۰۳، تعداد ۱۴۹ مورد مبتلا به بیماری تب دنگی در کشور شناسایی شده و از این تعداد ۱۱ مورد ابتلای داخلی بوده است (عصر ایران. ۲۰ تیر ۱۴۰۳) (یعنی بدون سابقه مسافرت اخیر به کشورهای همسایه، بیماری را گرفته اند). تا ۲۸ تیر ۱۴۰۳ تنها شهری که آلودگی محلی از طریق پشه آئدس آلوده دارد، بندر لنگه بود.

وضعیت بیماری تب دانگی در ایران از تیرماه ۱۴۰۳ به بعد چگونه خواهد بود؟

بیماری از نیمه ‌های مردادماه، تبدیل به اپیدمی می‌ شود؛ این هشداری است که از سوی مسئولان بهداشتی کشور داده شده است. وقتی دما روی ۳۲-۳۰ درجه شود، نیش زدن پشه آئدس زیاد می ‌شود و افراد بیشتری مبتلا می‌ شوند. (فرارو، ۲۷ تیر ۱۴۰۳) انتخاب. هشدار وزارت بهداشت: اگر دستگاه ‌ها کوتاهی کنند «پشه آئدس» همه ‌گیر می ‌شود. اگر تمام دستگاه‌ ها پای کار نیایند، همه ‌گیری گسترده‌ ای در انتظار کشور است. (انتخاب. ۲۳ تیر ۱۴۰۳).

*

مرگ و میر ناشی از تب دانگی

به طور کلی از هر ۱۰۰۰ نفر که علایم تب دانگی را نشان دهند، کمتر از ۱۰ نفر فوت می شوند. یعنی کمتر از یک درصد. ولی از هر ۱۰۰ نفر که نوع شدید تب دانگی را می گیرند، ۲ تا ۵ نفر در بهترین شرایط و حتی با درمان مناسب می میرند. و اگر شرایط درمان مناسب فراهم نباشد، از هر ۱۰۰ نفر که نوع شدید تب دانگی را می گیرند، تا ۲۰ نفر از آنها فوت میکنند. نیم تا ۵ درصد از مبتلایان به تب دانگی، دچار نوع شدید بیماری می شوند.(Schaefer et al, 2024). 

*

راه های پیشگیری از انتقال بیماری

(۱)‌ جلوگیری از نیش پشه:

۱- لباس: لباس غیر چسبان و گشاد با رنگ روشن و آستین بلند که روی بازو و ساعد و پاها را بپوشاند.

۲- اسپری یا مایعات یا کرم دور کننده حشرات:

استفاده از دور کننده پشه (حاوی دیت (DEET) با غلظت ده درصد) روی مناطق باز پوست. توجه: استفاده از دور کننده پشه در اطراف چشم ها و دهان و زخم های پوست ممنوع است. همچنین استفاده از دور کننده پشه برای نوزادان تا سه ماهگی ممنوع است.

۳- حشره کش برقی: استفاده از حشره کش های برقی جرقه ای.

۴- توری و پشه بند: توری ریز برای پنجره ها، پشه بند برای تختخواب یا رختخواب. با توجه به زمان نیش زدن پشه آئدس،‌ استفاده از این روش ها در طول روز، مهم تر از شب ها است. تخت و رختخواب و ننو و کالسکه کودکان نیاز به پشه بند دارد و لباس کودکان باید گشاد و پوشیده و رنگ روشن باشد.

۵- زمان طلوع و غروب: چون زمان حداکثر احتمال نیش زدن پشه در طول روز و خصوصا حول و حوش طلوع و غروب خورشید است، بنابر این تا آنجا که امکان دارد از تردد و ماندن در فضای باز خصوصا بدون لباس پوشیده و بدون استفاده از مواد دور کننده حشرات - به ویژه در حول و حوش طلوع و غروب خودداری کنید.

(۲) خشکاندن و سرپوش گذاشتن روی آب های راکد: 

۱- دهانه و روی سطل ها و تانکر ها و مخازن آب را بپوشانید.

۲- هر ظرف یا قوطی یا چیزی که ممکن است آب در آن جمع شود را اگر زباله است (حتی تشتک در نوشابه) در کیسه پلاستیکی در بسته بگذارید و اگر زباله نیست، روی آنرا بپوشانید.

۳- آب زیر گلدان ها را خالی کنید.

۴- داخل مخازن و سطل های آب را مرتبا تمیز کرده و آب آن ها را زود به زود عوض کنید.

۵- قایق ها را وارونه نگه دارید و لاستیک های ضربه گیر کنار آن ها را سوراخ کنید که آب در آن جمع نشود.

۶- آب های جمع شده در گودال ها و در کوچه و خیابان و حیاط را خشک کنید. خشکاندن آب های راکد با مساحت و عمق زیاد به وسیله زه کشی و تخلیه و اقدامات بهداشت و بهسازی محیط امکان پذیر است که در توان و وظیفه حکومت است.

 *

علایم تب دانگی

بیشتر موارد بیماری تب دانگی از نوع غیر شدید هستند. در بسیاری از موارد بیماری غیر شدید، بیماران مبتلا علامت های کم یا خفیف دارند و یا اصلا علامتی ندارند. علایم بیماری معمولا در عرض ۲ هفته پس از گزش پشه به وجود می آیند و بین ۲ تا ۷ روز طول می کشند. نوع شدید بیماری، کمتر احتمال دارد روی دهد ولی خطرناک است و می تواند کشنده باشد. در صورت بروز هر یک از علایم نوع شدید تب دانگی باید در همان لحظه بیمار را با سریع ترین وسیله به پزشک و درمانگاه یا بیمارستان رساند. به طور کلی، نوع شدید و یا خونریزی دهنده تب دانگی، در کودکان شایع تر از بالغین است. پس اگر علایم بیماری غیر شدید یا شدید در کودکان ظاهر شود فورا باید برد به دکتر. 

علایم نوع شدید بیماری تب دانگی:

سایر علایم نوع شدید بیماری تب دانگی: خونریزی از بینی (خون دماغ)، خونریزی زیر پوست، پیدا شدن دانه ها و لکه ها روی پوست، خونریزی قاعدگی شدید، وجود خون در مدفوع (خون روشن یا خون تیره رنگ)، قرمز شدن پوست صورت، احساس تشنگی شدید، احساس ضعف شدید، احساس بی قراری، پریدن رنگ پوست و سرد شدن پوست، تشنج (در صورت بروز هر یکی از این علایم، همان لحظه بیمار را با سریع ترین وسیله به پزشک برسانید).

در صورت بروز علایم شدید، همان لحظه به پزشک مراجعه کنید

هر قرص مسکن به غیر از استامینوفن ممنوع است: از خوردن آسپیرین، بروفن، ژلوفن، دیکلوفناک، ناپروکسن، و مفنامیک اسید خودداری کنید چون خطر خونریزی را بیشتر می کنند. داروی ضد درد، فقط استامینوفن برای کاهش درد و آن هم فقط تا زمان رسیدن به پزشک مجاز است (نه اینکه استامینوفن بخوریم و منتظر بنشینیم که خوب شویم).

قبل از حرکت برای رسیدن به پزشک، اگر بیمار هشیار است، به او مایعات بدهید بنوشد و یک عدد قرص استامینوفن. اگر بیمار نیمه هشیار یا غیر هشیار است، فقط یک عدد شیاف استامینوفن. برای کودکان، یک عدد شیاف استامینوفن کودکان یا قطره استامینوفن بر حسب دستور روی جعبه و شیشه دارو، و نوشیدن مایعات اگر می توانند بنوشند، تا رسیدن به دکتر.

*

علایم نوع غیر شدید بیماری تب دانگی

در صورت بروز علایم غیر شدید تب دانگی، به پزشک مراجعه کنید

اگر یک فرد علایم غیر شدید تب دانگی را پیدا کرد، باید وی را به دکتر برد. وجود هر یک از عوامل خطر زیر، یعنی باید زود تر و فوری تر به دکتر ببریم:

۱- کودکان، سالمندان، خانم های باردار.

۲- داشتن بیماری های قلبی، ریوی، دیابت، چاقی، سرطان، فشار خون بالا، آسم، بیماری های کبد و کلیه.

۳- - دیده شدن موارد تب دانگی در اطراف محل زندگی شما.

۴- سکونت در یا سابقه سفر اخیر به مناطقی که معلوم شده تب دانگی در آنجا وجود دارد یا زیاد است - یعنی سیستان و بلوچستان، بوشهر، هرمزگان، گیلان، مازندران و گلستان، و نیز کشورهای همسایه جنوب و جنوب غربی و شرقی ایران، در ۲۸ تیر ماه ۱۴۰۳. این وضعیت ممکن است در طول زمان تغییر کند و تب دانگی در مناطق بیشتری روی دهد.

۵- سابقه ابتلا قبلی به تب دانگی.

۶- سابقه دریافت خون مثلا هنگام جراحی در دو ماه اخیر.

 *

منابع:

سازمان جهانی بهداشت. دفتر مرکزی. تب دانگی. ۲۰۲۴.

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue

سازمان جهانی بهداشت. دفتر منطقه ای شرق مدیترانه. تب دانگی. ۲۰۲۴.

https://www.emro.who.int/health-topics/dengue/index.html

مرکز مبارزه با بیماری های ایالات متحده. تب دانگی. ۱۴ ماه می ۲۰۲۴.

https://www.cdc.gov/dengue/about/index.html

انتخاب. اگر دستگاه ‌ها کوتاهی کنند «پشه آئدس» همه ‌گیر می ‌شود. حتی بیماری مالاریا که در حال ریشه کنی بود و بیماری جذام که ریشه کن شده بود نیز ممکن است دوباره بیدار شوند. ۲۳ تیر ۱۴۰۳.  https://www.entekhab.ir/003MGF  

عصر ایران. تب دنگی و همه چیز درباره آن آخرین آمار مبتلایان در ایران. ۲۰ تیر ۱۴۰۳. https://asriran.com/0047GS

فرارو. پشه‌ های آدم‌ کش به پایتخت می‌رسند؛ اعلان هشدار به تهرانی‌ ها! ۲۷ تیر ۱۴۰۳. https://fararu.com/fa/news/754809

وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی. راهنمای تشخیص و درمان بیماری تب دنگی. خرداد ۱۴۰۳. 

https://www.mediafire.com/file/6innl193akd33ps/Dengue+MOH+Iran.pdf/file

Schaefer TJ, Panda PK, Wolford RW. Dengue Fever. [Updated 2024 Mar 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732

 *

مجموعه متون آمادگی و مقابله با بلایا، بیماری ها، و صدمات:

https://telegra.ph/Disasters-and-Diseases-10-10

آدرس یا لینک فایل پی دی اف این صفحه 

https://www.mediafire.com/file/gtz9m047102sfg7/Dengue.pdf/file