Bugunning gapi

Норқўзи..., бу номни эшитсам доим кўз ўнгимда ёш ва навқирон бола ҳолида ҳаёт нималигини англаб, англамай вафот этиб кетган бир бола ва унинг золимдан ҳам золим, раҳмсиздан-да раҳмсиз отаси кўз ўнгимга келади.

Норқўзи..., у биздан икки синф пастда ўқирди. Йўқ, уни "ўқирди" дейишим ҳам нотўғри, у мактабга умуман бормас эди. Мен шунчаки ёшлигимизда болаларнинг ёшини қайси синфда ўқигани билан ўлчаганимиз учун ҳам уни "биздан икки синф пастда ўқирди" деяпман. Аслида у биздан икки ёш кичик эди. 

Балки, қачонлардир у ҳам бошқа болаларга ўхшаб биринчи синфга борган, алифбе байрамида биронта ҳарфни боши узра кўтариб туриш ва ўша ҳарфга мос икки қатор шеърни айтиб бериш унинг ҳам чекига тушгандир. Билмадим, билмадим. Аммо мен уни мактабда бирон марта кўрмаганман. У доим қўлида қорайиб кетган калтаги, эгнида жандаси чиқиб кетган кир кийимлари, белидаги белбоғида эса яримта суви қочган нони билан қишин-ёзин қўй боқиб юрарди. Қиш пайтларида ҳаво совуқ бўлса ҳам, унинг оёғида иссиқ оёқ кийим бўлмас ва доим йиртиқ калиши билан юрарди. Баъзида эрталаб ёки кечки пайт қўйларини ҳовлиларидан ҳайдаб чиқаётганида ёки ҳовлиларига олиб кириб кетаётганида кўриб қолардик, унинг оёқларида пайпоқ ҳам бўлмасди ва йиртиқ калишидан совуқдан қизариб кетган оёқлари кўриниб турарди. 

Ўша пайтда нега Норқўзи ўзининг кир бўлиб кетган кийимлари ва йиртиқ калиши билан бу аҳволда қийналиб юрибди-ю, аммо унинг укалари кўчаларда бошқаларнинг болаларига ўхшаб яхши кийиниб юришибди ақлимиз етмас эди. 

Бечора оч ва юпун ҳолида куни билан совуқда қўй боқиб қийналиб юргани етмагандай, камига кечки пайт отаси уни "нега қўйларни яхшилаб боқмадинг?" деб калтакларди. Калтаклаганда ҳам аёвсиз калтаклар эди. Ана шундай пайтларда у отасининг қўлидан қутилиш учун кўчага чиқиб қочарди. Кейин соатлаб кўчада ўтирар, отаси ётоғига кириб кетганидан сўнг у ҳам секин ҳовлиларига кириб, сўнг отаси ётган хонанинг ёнидаги хонага киришга ботина олмай оғилхонага кириб пичанлар орасида ётарди. Отаси урмаган кунлари эса уйда ухларди. 

Унинг ҳаётини эслар эканман, ўшанда одамлар нега унинг отасига насиҳат қилишмаганини ёки нега ўша золим отанинг қўлидан уни қутқариб олмаганларини ҳанузгача тушунмайман. Ахир Норқўзининг тортаётган азобини маҳалла аҳли, ҳамма кўриб турган эди-ку! Йўқ, одамлар лоқайд, одамлар ваҳший, одамлар..., одамлар.., эҳ одамлар.

Қишни қиш демай, ёзни ёз демай оч-юпун юравериш охири ўз таъсирини кўрсатди. Норқўзининг ҳамма ёғи шамоллаб кетди. Аммо ўшанда ҳам отаси уни даволатиш ўрнига то ётиб қолгунча қўй боқишга мажбур қилаверди. Батамом оёқдан қолиб, ётиб қолганидан кейин отаси уни кўрсатиш учун маҳалла духтирини чақириб келди. Маҳалла духтири Норқўзининг аҳволини кўрди-ю, "Тез касалхонага олиб боринглар, болани аҳволи оғир. Акс ҳолда тез орада ундан ажралиб қолишларинг мумкин" деди. Онасининг қаттиқ қистови билан отаси уни касалхонага олиб борди. Аммо духтирларнинг ташхиси жуда ёмон эди. Улар Норқўзини обдон текшириб бўлгач "унинг ҳаммаёғи, ички аъзоларигача шамоллаб кетган, ҳатто иккита бўйрак ҳам ишдан чиқиб бўлган ва энди унинг тузалиб кетишига умид йўқ, уни уйга олиб кетаверинглар" дейишди. 

Ўшанда Норқўзининг оғир касаллиги ва духтирларнинг уни "бўлмайди" деб қайтаришгани ҳақидаги гап маҳаллага яшин тезлигида тарқалди. Кўпчилик маҳалладошлар уни кўргани ва отасидан ҳол сўрагани уларникига гурра-гурра боравердилар.

Икки-уч кун алаҳлаб ётган Норқўзи жон берди. Унинг жанозасига тумонат одам келди. 

Жанозадан кейин Норқўзининг отаси унинг маъракаларини ҳаммасини кам-кўстсиз ўтказди. Маҳалла аҳли, катта-кичик ҳамма, ўша маъракаларда қатнашдилар. Унинг ҳаққига деб пиширилган ошларни едилар.

Эҳ, одамлар.... Бир тирик жон отасининг унга кўрсатган мисли йўқ зулмлари туфайли олдинига чалажон бўлиб ётди. Кейин эса жон берди. Нега олдинроқ унинг ҳолидан хабар олмадинглар? Нега уни отасининг чангалидан қутқариб олмадинглар? Наҳотки унинг уйига бориш, унинг ҳолидан хабар олиш учун уни оғир касал бўлишини, кейин эса ўзига омонат қилиб берилган жонни Эгасига топшириб чин дунёга кетишини кутиб ўтирган бўлсанглар? 

Эҳ одамлар... Нега соғларни қадрламайсизлар-у, ўша соғлар бемор бўлганида ўзларингни оқибатли кўрсатиб уни қошига югурасизлар? Нега тирикларни қадрламайсизлар-у ўлганларни ўзларингча иззат қилмоқчи бўласизлар? Нега? Нега? 

Ахир шу бечора боланинг оч, юпун ҳолда азоб еб, совуқларда бир уюм қўйнинг ортидан юрганини ҳаммаларинг кўрган эдинглар-ку! Наҳотки, ўшанда кўпчилик бўлиб унинг отасига насиҳат қилиш шунча қийин эдими?! Ўша пайтда уни ҳолидан хабар олишга келолмаган оёқларинг мана энди унинг жанозасини ўқишга, кейин эса "Худойи"сини ейишга келар экан-ку!

Эҳ одамлар, нега бунчалик лоқайд, бунчалик ваҳшийсизлар? Нега? Нега?

Ўша пайтда саволларим кўп, аммо уларнинг биронтасига жавоб бера оладиган одам йўқ эди. 

Ўша пайтда Норқўзининг ёш ўлиб кетганига катта-кичик ҳамма ачинди. Аммо энди кеч бўлган эди. Орадан ойлар ўтди, йиллар ўтди, кўпчилик Норқўзини унутди. Аммо мен унутмадим. Шунчаки унута олмадим. Ўша пайтда ёш эдим, Норқўзининг отаси нега унга ундай зулмлар қилганини сабабини билмас эдим.

Кўзимга балодай кўринадиган бу одамни узоқдан кўрсам башарасини кўрмай деб тескари томонга бурилиб кетар эдим. 

Орадан яна йиллар ўтди, улғайдик. Норқўзининг укалари ҳам улғайиб йигит ёшига етишди. Норқўзидан кейинги ўғил ҳеч нарсадан қайтмайдиган нобоп чиқди. У отасига кўп ташвишлар келтирди. Ҳали қарзга ботади, отаси нимасинидир сотиб қарзни тўлайди, ҳали яна нимадир қилиқ чиқаради. Қисқаси тинч юрмайди. Отасига ҳам кўп азоб берди. У ҳақда қишлоқда тарқалган гап-сўзлардан кейин мен, мен учун узоқ йиллар жумбоқ бўлиб келган иш ҳақида, нега ўшанда отаси Норқўзига бунчалар азоб бергани ҳақидаги ҳақиқатни эшитиб қулоқларимга ишонмадим. Норқўзи ўзига зулм ўтказган ва бевақт ўлиб кетишига сабабчи бўлган одамга ҳақиқий эмас, ўгай ўғил бўлган экан.

Норқўзи бу хонадонга бир пайтлар ёшлигида, онасининг орқасидан эргашиб келган ва унга шунчалар зулм ўтказган ва биз Норқўзининг отаси деб билган одам Норқўзига ўгай ота бўлган экан. Бу одам биринчи хотини вафот этганидан кейин Норқўзининг онасига уйланган ва уйланишдан олдин Норқўзини ўз хонадонига келишини умуман хоҳламаган экан. Нега хоҳламаган десангиз ўша пайтда у биринчи хотинидан ўртада фарзанд бўлмай ажрашган ва Норқўзини онасига уйланаётганда қишлоқ аҳлидан айримларга "уйланаётган аёлимни боласи ҳам бор экан" деган. Улар эса "бола онасига қўшилиб келса қишлоқ аҳли "мана ўзининг фарзанди бўлмай кимларнидир боласига оталик қилиб юрибди" деб гапиришади. Шу учун аёлга айт боласини биронта қариндошига қолдириб келсин" дейишган.

У шу туфайли ҳам Норқўзининг онасига "Итваччангни ўша ёқларда йўқотиб кел. Агар олиб келсанг барибир менинг калтакларим остида ўлиб кетади" деб айтган экан. Ўшанда онаси Норқўзини бир нечта қариндошларига уни олиб қолишларини сўраб борган, аммо уни ҳеч ким олиб қолмаган экан. Шундан кейин у Норқўзини ўзи билан бирга олиб келишга мажбур бўлган экан.

Шу ерда ўқувчиларда "Норқўзига ўгай отаси шунчалик зулм ўтказган экан, нега онаси бунга йўл қўйиб берган? Наҳотки у ўз боласини қачонлардир жувонмарг бўлиб ўлиб кетишини билиб ҳам индамай юраверган?" деган савол туғилиши табий. Аёл эри вафот этиб Норқўзи билан ёлғиз қолганидан кейин бу одамга турмушга чиқар экан, бу одамдан ҳам тўрт-беш йилда уч-тўртта фарзанд кўрган эди. Агар у эрининг Норқўзига қилаётган зулмини деб эридан ажрашиб кетса болалари билан борадиган жойи йўқлигини ўйлаб ҳам у ҳаммасига чидаб яшашга мажбур эди. Шу учун ҳам эри Норқўзига азоб берганда аёл эрига оғзини оча олмас, мабодо нимадир деса ўзи ҳам ўғлига қўшилиб эридан калтак ер экан. Ана шу учун ҳам бошқа болаларини ўйлаб аёл Норқўзини "қурбон" бўлиб кетишини томоша қилиб ўтиришдан бошқа чора топа олмаган экан. Ота Норқўзига шунча зулм қилиб, ўлдириб юбориб ўз фарзандларини урушмаган, аксинча ҳаддан ошиқ эркалатган экан. 

Мен бу гапларни орадан анча йил ўтиб кетганидан кейин эшитдим ва ўша инсонга нисбатан нафратим баттар кучайди. Наҳотки..., наҳотки инсон ҳам шунчалик ваҳший бўлса. Наҳотки бир норасида болани "бу менга ўгай" деб зулм билан ўлдириб юборса? Ахир, аксарият ҳайвонлар ҳам ҳатто бошқа турдаги ҳайвонларнинг боласига ҳам меҳр кўрсатадилар. Наҳотки бу инсон ўша ҳайвонлардан баттар бўлса? 

Ҳа, баъзи одамлар ҳам ҳар хил бўлар экан, ҳайвонлар ҳам...

Мен гоҳ-гоҳида Норқўзини тушларимда кўраман. У бир қўлида нон, биттасида эса калтак, бир сурув қўйларининг олдида менга қараб жилмайиб турган бўлади.....

Алп Арслон