Арш ва Курсий
وَالْعَرْشُ وَالكُرْسِيُّ حَقٌّ، وَهُوَ مُسْتَغْنٍ عَنِ العَرْشِ وَمَا دُونَهُ، مُحِيطٌ بِكُلِّ شَىءٍ، وَفَوْقَهُ، وَقَدْ أَعْجَزَ عَنِ الإِحَاطَةِ خَلقَهُ، وَنَقُولُ إنَّ اللهَ اتَّخَذَ إِبراهِيمَ خَلِيلاً، وَكَلَّمَ اللهُ مُوسى تَكْلِيمًا إيمانًا وتَصْدِيقًا وَتَسْلِيمًا،
Маъноси: Арш ва Курсий ҳақдир. Аллоҳ таоло Аршдан ва ундан бошқа нарсалардан ҳам беҳожатдир. У Зот барча нарсани (илми ва қудрати ила) қамраб олган ва (ҳамма нарсадан) олийдир. У Зотни қамраб олишдан махлуқотлари ожиздирлар. Аллоҳ таоло Иброҳим(алайҳиссалом)ни Ўзига халил (яқин дўст) тутди, Мусо (алайҳиссалом)га чинакам тарзда гапирган, деб иймон келтирамиз,тасдиқлаймиз ва таслим бўламиз.
Арш ва Курсий ҳақдир.
Арш еттинчи осмон ва жаннатнинг устидаги енг улкан жисмдир. У олам учун худди қуббадек. У махлуқотларнинг шифтидир.
Бунга Аллоҳ таолонинг қуйдаги оятларини мисол қилиб келтиришимиз мумкин:
Аллоҳ таоло: “ Арш эгаси, шарафи ва қадри улуғдир. Истаганини қилувчидир” (Буруж сураси 15-16 оят).
Бошқа бир оятда: “ У даражаси юксак, Арш эгасидир” (Ғофир сураси 15-оят).
Арш Фирдавс жаннатининг томидир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
إذا سألتُم اللهَ فاسألوه الفِردَوسَ فإنَّها وسطُ الجنَّةِ و أعلاها و فوقَها عرشُ الرَّحمنِ و منها تَفجيرُ أنهارِ الجنَّةِ
Маъноси: Аллоҳдан жаннат сўраганингизда, Фирдавс жаннатини сўранглар. Зеро, у жаннатнинг енг яхшиси ва олийсидир. Устида Раҳмоннинг Арши бордир. Жаннат анҳорлари ундан отилиб чиқади. Имом Бухорий ривоят қилган.
Арш ҳақида яна бошқа кўплаб ҳадисларни келтириш мумкин. Шу ўринда бир нарсани таъкидлаб ўтиш лозим. Арш махлуқотларнинг енг улканидир. Аммо енг аввалгиси эмас. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
كَتَبَ اللَّهُ مَقَادِيرَ الْخَلاَئِقِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ - قَالَ - وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ
Маъноси: «Аллоҳ халойиқнинг тақдирини осмонлару ерни халқ қилишидан эллик минг йил олдин ёзди» «арши сув устида» деганлар. Имом Муслим ривоят қилган.
Демак Арш осмонлару ердан анча аввал яратилган. Аллоҳ таоло Аршни муҳтож бўлгани учун яратмаган. У Зот қиладиган иши ёки бирон махлуқотига муҳтож бўлишдан покдир. Аллоҳ таоло Аршни Ўзининг буюк қудрати ва ғолиблигига далолат учун яратган.
Арш ҳақида хулоса сўз шуки: У Аллоҳ таоло яратган катта жисм, унинг ҳақиқатини Аллоҳ билади. Аршни унга ўтириш учун яратмаган, чунки Аллоҳ таоло замон ва макондан покдир, махлуқотларга ўхшаган ҳар бир нарсадан покдир. Мукаллаф инсон Аршга иймон келтириши вожиб. Унинг ҳақиқати ва ҳолатини Аллоҳ таолога ҳавола қиламиз.
Курсий: Еттинчи осмон устидаги ва Арш остидаги улкан жисмдир. У Аршдан кичикроқдир. Унинг ҳақиқатини Аллоҳ таоло билувчидир.
Аллоҳ таоло қуйидагича марҳамат қилади: “ Унинг Курсиси осмонлару Ерни қамраган” Бақара сураси 255 оят.
Муфассирлар ушбу оятнинг тафсирида Курси Аршдан бошқа улкан жисм дейишган.
Биз Курсига иймон келтирамиз. Моҳияти ва ҳолатини қандайлигини Аллоҳ таоло билади деймиз. Аллоҳ таоло Курсини ҳам мухтожлиги учун яратмаган. Аллоҳ таоло бундан олий ва покдир.
Қуръон Каримнинг қайерида Арш зикр қилинган бўлса, ундан махлуқотларнинг тадбири ва бошқарувига ишора қилиш назарда тутилгандир.
Аллоҳ таоло Аршдан ҳам ундан бошқа нарсалардан ҳам беҳожатдир. Аллоҳ таоло комиллигида бировга боғлиқ эмас. Аллоҳ таолонинг комиллиги махлуқотларнинг борлигига муҳтож эмас. Аллоҳ таоло барча нарсадан мутлақо беҳожат ва азалдан барча комиллик сифатларининг эгаси бўлган Зотдир.