Ai
𝐇𝐚𝐫𝐮از آدمکهای مکانیکی رسیدیم به ChatGPT؛ ولی این مسیر از چیزی که فکر میکنی قدیمیتره!
شاید فکر کنی داستان هوش مصنوعی از کامپیوترها شروع شده، ولی نه! ایده ساختن یه موجود یا ماشین که بتونه شبیه انسان رفتار کنه، قرنها قدمت داره.
۱. قبل از کامپیوتر؛ آدمکهای مکانیکی
خیلی قبلتر از اینکه چیزی به اسم کامپیوتر وجود داشته باشه، آدمها دستگاههای مکانیکی میساختن که میتونستن حرکتهای مشخصی انجام بدن.
یکی از معروفترین نمونهها The Turk بود که توی قرن هجدهم ساخته شد؛ یه دستگاه شبیه انسان که ظاهراً شطرنج بازی میکرد!
مردم فکر میکردن با یه ماشین فوقالعاده هوشمند طرفن، ولی بعدها معلوم شد یه انسان داخل دستگاه پنهان شده و مهرهها رو کنترل میکرده! 😂
پس در واقع هوش مصنوعی نبود؛ یه حقه مهندسی خیلی خفن بود.
۲. ماشینهایی که واقعاً خودشون حرکت میکردن
بعدتر، ساخت Automatonها جدیتر شد؛ یعنی آدمکها و دستگاههای مکانیکیای که بدون کنترل مستقیم انسان، میتونستن یه سری کارهای مشخص رو انجام بدن.
مثلاً The Writer ساختهی پیِر ژاکه-دروز میتونست با استفاده از یه مکانیزم پیچیده، نوشته تولید کنه.
البته اینا هنوز «هوش مصنوعی» نبودن. فقط دستورهایی رو که از قبل داخل مکانیزمشون طراحی شده بود اجرا میکردن.
۳. حالا یه سؤال مهم: ماشین میتونه فکر کنه؟
با ظهور کامپیوترهای مدرن، سؤال جالبتری مطرح شد:
«اصلاً میشه یه ماشین ساخت که فکر کنه؟»
آلن تورینگ در سال ۱۹۵۰ درباره همین موضوع نوشت و ایدهای مطرح کرد که بعدها به آزمون تورینگ معروف شد.
ایدهاش تقریباً این بود: اگه موقع گفتوگو نتونی بفهمی طرف مقابل انسانه یا ماشین، آیا میشه گفت اون ماشین رفتار هوشمندانهای داره؟
۴. سال ۱۹۵۶؛ تولد رسمی AI
سال ۱۹۵۶ یکی از مهمترین سالهای تاریخ هوش مصنوعیه.
در کنفرانس دارتموث، اصطلاح Artificial Intelligence یا همون «هوش مصنوعی» به شکل رسمی وارد فضای پژوهشی شد.
دانشمندهایی مثل جان مککارتی، ماروین مینسکی، کلود شانون و ناتانیل روچستر روی این ایده کار میکردن که آیا میشه چیزهایی مثل یادگیری، استدلال و حل مسئله رو با ماشین شبیهسازی کرد؟
۵. اولین برنامههای هوش مصنوعی
از همون سالها برنامههایی ساخته شدن که برای زمان خودشون واقعاً عجیب بودن.
مثلاً Logic Theorist میتونست بعضی مسائل منطقی رو حل کنه.
بعدتر هم برنامههایی برای شطرنج، حل مسئله و پردازش زبان ساخته شدن.
ولی یه مشکل بزرگ وجود داشت:
این سیستمها فقط توی محدودهای که براشون طراحی شده بودن خوب کار میکردن. خبری از یه هوش همهکاره مثل چیزی که امروز میبینیم نبود.
۶. ELIZA؛ یکی از اولین چتباتها
دهه ۱۹۶۰ رسیدیم به ELIZA.
ELIZA یکی از اولین برنامههای معروف گفتوگومحور بود که میتونست با استفاده از الگوهای مشخص، جوابهایی شبیه مکالمه انسانی بده.
جالب اینجاست که بعضی آدمها احساس میکردن واقعاً دارن با یه موجود فهمیده صحبت میکنن!
در حالی که ELIZA واقعاً مثل انسان حرفهاشون رو درک نمیکرد و بیشتر بر اساس الگوهای از پیش تعریفشده جواب میداد.
۷. رباتها هم وارد بازی شدن
سال ۱۹۶۶، ربات Shakey ساخته شد.
این ربات میتونست محیط اطرافش رو تا حدی بررسی کنه، مسیر انتخاب کنه و برای انجام بعضی کارها برنامهریزی کنه.
اینجا دیگه فقط یه نرمافزار نداشتیم؛ یه ماشین واقعی داشتیم که میتونست بر اساس اطلاعات محیطش تصمیمهایی بگیره.
۸. و بعد... رسیدیم به امروز
بعد از اون، دههها تحقیق و پیشرفت ادامه پیدا کرد:
رباتهای صنعتی → سیستمهای خبره → دستیارهای صوتی → سیستمهای پیشنهاددهنده → خودروهای خودران → یادگیری ماشین → یادگیری عمیق → مدلهای مولد
و حالا رسیدیم به AIهایی که میتونن متن بنویسن، تصویر تولید کنن، صدا بسازن، ویدئو تولید کنن و با انسان گفتوگو کنن.
پس مسیر کلی تقریباً این شکلیه:
آدمکهای مکانیکی → کامپیوترهای اولیه → برنامههای حل مسئله → چتباتهای ابتدایی → رباتهای هوشمند → هوش مصنوعی مدرن
و شاید جالبترین بخش داستان این باشه که اولین «رباتها» اصلاً هوش مصنوعی نبودن.
اونا فقط ماشینهای مکانیکی بودن که حرکتهای از قبل طراحیشده رو انجام میدادن.
چیزی که امروز بهش میگیم AI، نتیجهی چندین دهه پیشرفت در علوم کامپیوتر، ریاضیات، داده، الگوریتمها و یادگیری ماشینه.
یعنی داستان ChatGPT، در واقع خیلی قبلتر از ChatGPT شروع شده بود.