AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İŞĞAL EDİLMİŞ TORPAQLARINDA HƏYATA KEÇİRİLƏN ETNİK TƏMİZLƏMƏ SİYASƏTİNƏ SƏSSİZ QALMAYIN!

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İŞĞAL EDİLMİŞ TORPAQLARINDA HƏYATA KEÇİRİLƏN ETNİK TƏMİZLƏMƏ SİYASƏTİNƏ SƏSSİZ QALMAYIN!


BİRLƏŞMİŞ MİLLƏTLƏR İNSAN HAQLARI ALİ KOMİSSİYASINA

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İŞĞAL EDİLMİŞ TORPAQLARINDA HƏYATA KEÇİRİLƏN ETNİK TƏMİZLƏMƏ SİYASƏTİNƏ SƏSSİZ QALMAYIN!


Bu müraciəti imzalayanlar, Azərbaycan Respublikasının işğal altındakı torpaqlarında ermənilər tərəfindən qəddarcasına həyata keçirilən ETNİK TƏMİZLƏMƏ SİYASƏTİ qarşısında davam eden səssizliyin pozulması üçün çağırış etməkdədirlər. Çağırış başda Birləşmiş Millətlər İnsan Haqları Ali Komissiyası olmaqla ƏLAVƏ:1-də adı yazılan insan haqları qurumlarına edilir.


Müraciəti imzalamaq üçün buraya tıxlayınız.


TARİXCƏ:

1989-cu ildən etibarən Dağlıq Qarabağda başlayan ermənilərin silahlı iğtişaşlarının ardından ilk başda Dağlık Qarabağda, daha sonra isə bu bölgənin ətrafında yerləşən yeddi rayonunda ermənilər tərəfindən çox sayda qətliyam həyata keçirilmişdir. Nəticədə minlərcə sivil vətəndaş qətledilmiş, işgəncələrə məruz qalmışdır. Bununla bərabər, bir milyona yaxın Azərbaycan Türkü və erməni olmayan başqa milli azlıqlar öz evlərindən və torpaqlarından qovulmuşdurlar. Dağlıq Qarabağ ətrafındakı Azərbaycanın yeddi rayonu da işğal edilmişdir. Erməni tərəfinin işğalçı olması 1993-cü ildə Birləşmiş Millətlərin Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilən 822, 853, 874 ve 884 saylı qətnamələri ilə təsdiqlənmişdir. Bundan əlavə, 1992-ci ildə bütün dünyanın gözləri önündə Xocalı soyqırımı həyata keçirilmişdir. Aşağıda da qeyd edildiyi kimi, son 30 ildə Dağlıq Qarabağ və ətrafında işğal edilən torpaqlarda baş verənlər sadəcə qətliyam deyil, qəttarcasına həyata keçirilən ETNİK TEMİZLƏMƏ SİYASƏTİNİN açıq-aşkar bir nümunəsidir.


ETNİK TEMİZLƏMƏ

Son 30 ildə Azərbaycan Respublikasının işğal edilmiş torpaqlarında, Ermənistan tərəfindən edilmiş, ETNİK TƏMİZLƏMƏNİN ən bariz nümunələrindəndir. 780 saylı BM Təhlükəsizlik Şurası qərarıyla qurulmuş olan Birləşmiş Millətlər Uzmanlar Komissiyasının 1993-cü il tarixli S/25274 saylı qərarına görə ETNİK TƏMİZLƏMƏ, “belli qruplara aid olan insanların bölgədən çıxarmaq üçün güç ve ya gözdağı tətbiq edərək bir ərazini etnik olaraq homogen hala gətirmək” deməkdir. Bundan başqa, bu komissiyanın 1994-cü il tarixli S/1994/674 saylı qərarına görə ETNİK TƏMİZLƏMƏ, “bir etnik və ya dini qrupun təcavüz yoluyla və terrordan təsirlənərək başqa bir etnik ve ya dini qrupun sivil əhalisini belli bir coğrafiyadan uzaqlaşdırma hədəfiylə planlaşdırdığı məqsədyönlü siyasətdir.” Dünya ictimaiyyətinə təqdim olunmayan və insan haqları təşkilatları tərəfindən yetərincə önəm verilməyən Dağlıq Qarabağ və ətrafındakı yeddi rayonun işğalı əsnasında baş verən hadisələrin və siyasətlərin bir ETNİK TƏMİZLƏMƏ olduğuna dair fərqli səbəblər irəli sürülə bilinir:


  1. 1989-1994-cü illərdə işğal edilmiş rayonlarda yaşayan etnik Azərbaycan Türkləri və erməni olmayan başqa milli azlıqlar təzyiq altında öz torpaqlarından qovulmuşlar. Evlərini tərk etməyənlər və ya etməyə imkan tapmayanlar həyatlarını itirib, özbaşına edam, qətliyam və təcavüzə məruz qalmışlar (məsələn: İnsan Haqlarını İzləmə Təşkilatı tərəfindən dərc edilən məruzədə Xocalı qətliyamının təfərruatları mövcutdur. Baxın: https://www.hrw.org/reports/pdfs/a/azerbjn/azerbaij94d.pdf). Bu hadisələrin nəticəsində günümüzdə Dağlıq Qarabağ və işğal altında olan başqa rayonlarda heç bir etnik Azərbaycan Türkü və erməni olmayan başqa milli azlıqlar yaşamamaqdadır. Bundan əlavə, bu zaman ərzində bölgədə Mədəni və Siyasi Haqlara Aid Beynəlxalq Müqavilənin 6 ve 7-ci maddələrindəki təməl haqlar Ermənistan tərəfindən pozulmuşdur.
  2. Hər kəsin asanlıqla əldə edə biləcəyi peyk görüntülərindən də anlaşıldığı kimi, işğal altındakı Füzuli, Cəbrayıl və Qubadlı kimi şəhərlər yağmalanmış, dağıdılmış və evlərdən sadəcə dağıdılmış divarlar qalmışdır (məsələn: rəsimlər ƏLAVƏ:2-də). Şuşa, Laçın, Ağdam ve Əsgəran kimi şəhərlərdə Türklərin yaşadığı məhəllələr və ərazilər ermənilər tərəfindən qəsb edilmişdir. Bu bölgələrdə məcburi köç və qətliyamlarla başlayan 30 illik müddətdə ermeni olmayan Azerbaycanlı icmaların izini daşıyan fiziki və mədəni varlıqların çoxu yox edilmişdir. Başqa bir ifadəylə bölgənin yerli Türk və erməni olmayan başqa icmalarına aid mədəni miras məhv edilmiş, təxminən bir milyon insanın öz vətənlərində azad yaşamaq, sərbəst səyyahət etmək və öz varlıqlarını istifadə etmək haqları əllərindən alınmışdır. Dolayısıyla, bu dönəmdə Mədəni və Siyasi Haqlara Aid Beynəlxalq Müqavilənin 1-ci maddesinin 2-ci bəndi və 12-ci maddəsində, İqtisadi, Sosyal və Mədəni Haqlara Aid Beynəlxalq Müqavilənin 15-ci maddəsinin 1-ci bəndinin (A) bəndindəki tanınan təməl haq və azadlıqlar açıq şəkildə pozulmuşdur. 
  3. Peyk görüntülərindən açıq şəkildə anlaşıldığı kimi köçə məcbur edilən və ya öldürülən Azərbaycanlıların tarlaları və dağıdılmış yaşayış mərkəzlərinin çevrəsindəki təbii sərvətlər işğalçı qüvvələr tərəfindən istifadə olunmaqdadır.
  4. İşğal altındakı rayonlardan çəkilmiş rəsmlərdən, məcburi köç etdirilən ailələrin evlərinin tamamilə yağmalandığını, hətta qapı və pəncərələrinin çıxarıldığını aydın olur.

Dolayısıyla, Dağlıq Qarabağ və işğal altında olan ətraf yeddi rayonda etnik Azərbaycanlılara qarşı son 30 ildə tətbiq olunanlar Birləşmiş Millətlər Təhlükəsizlik Şurasının yuxarıda adı çəkilən qətnamələrindəki ETNİK TƏMİZLƏMƏ SİYASƏTİNƏ tamamiylə uyğundur. Buna görə də insan haqları təşkilatları Azərbaycan Respublikasının işğal edilmiş torpaqlarında Ermənistan dövləti və onun dəstəklədiyi qruplaşmalar yerli xalqa qarşı tətbiq edilən ETNİK TƏMİZLƏMƏ və İNSANLIĞA QARŞI TÖRƏDİLƏN CİNAƏTLƏRDƏN dolayı səssiz qalmamağa çağırırıq. Bundan başqa, haqqında yazdığımız insanlığa qarşı törədilən cinaətləri yaxından araşdırmaq və sənədləşdirmək məqsədiylə bölgəyə təmsilçi göndərilməsinin önəmini vurğulayırıq.


ƏLAVƏ-1:

HUMAN RIGHS WATCH

AMNESTY INTERNATIONAL

ƏLAVƏ-2: Azərbaycanın işğal edilmiş bölgələrinin peykdən görüntüləri (Mənbə: https://earth.google.com, Oktyabr, 2020-ci il).

  1. Füzuli şəhəri. Dağlıq Qarabağ xaricində işğal edilmiş bölgələrdən biridir. Aşağıdakı görüntülər 1993-cü ildə işğal edilən bu yaşayış yerinin tamamıyla dağıdıldığını və yağmalandığını göstərməkdədir.


2. Füzulinin şimal-şərqində bir su ambarı. İşğalçılar öldürülən və ya buradan uzaqlaşdırılan yerli Azərbaycanlı xalqın təbii sərvətlərini yağmalayırlar:


3. Sol-aşağı: yurdlarından qovulan Füzuli xalqının tarlaları işğalçılar tərəfindən istismar olunmaqdadır; orta: Füzuli xarabalıqları; sağ-üst: Füzuli su ambarı. 


4. Füzulinin tamamilə dağıntıya məruz qalmasına rəğmən işğalçılar hərbi və iqtisadi məqsədlər üçün bu şəhərdə bəzi yeni binalar inşa etmişlər:


5. Qarakollu. Hadrut-Füzuli arasında yerləşən və işğal edilmiş torpaqlarda dağıntıya məruz qalan yüzlərcə kəndlərdən biri:


6. Cəbrayıl. Qarabağın cənub-şərqində yerləşən, işğalçı Erməni birlikləri tərəfindən dağıdılmış və yağmalanmış bir şəhər. Bu şəhər 1993-cü ildə Ermənistan dəstəklədiyi separatçı qüvvələr tərəfindən işğal edilmişdir: 


7. Dağıdılan Cəbrayıl şəhərinin cənubunda erməni qüvvələrinin istifadə etdiyi kiçik bir məntəqə:


8. Sol: Cəbrayıl rayonunda Azərbaycanlıların yağmalanmış və dağıdılmış bir yaşayış yeri; sağ: İşğalçıların inşa etdiyi yeni yaşayış yeri. Rayonun yerlisi olan Azərbaycanlıların memarlığı və inşa tərzi ilə daha sonra bölgəyə yerləşən Ermənilərin inşa etdiyi binalar arasındakı fərq bəlli olur.

9. Sultanlı. Araz çayının şimal tərəfində yağmalanmış ve dağıdılmış bir Azərbaycan kəndi:


10. Sol: Araz çayının Şimalında işğal edilmiş Mincavan. Bu görüntüdən də anlaşıldığı kimi işğalçı qüvvələr bölgənin bərəkətli torpaqlarını istifadə edirlər:


11. 1993-cü ildə işğal edilmiş Zəngilan şəhərinin yağmalandığını və dağıdıldığını göstərən görüntü:


12. 1993’te işgal edilmiş Qubadlı kentinin harabeleri:


13. 1992-ci ildə işğal edilmiş Laçın şəhərinin xarabalıqları:


14. Xocalı. 1992-ci ilin Fevral ayında Ermənistanın dəstəyi ilə separatçılar tərəfindən amansızca həyata keçirilən qətliyamın baş verdiyi kiçik qəsəbə. 2020-ci ilə aid peyk görüntüləri bu qəsəbənin həqiqi sahiblərinə aid əsərlərin və evlərin yox edildiyini, işğalçı qüvvələr tərəfindən hələ də bir yaşayış mərkəzi olaraq istifadə olunduğunu göstərən görüntü:


15. 2015-ci ildə Xocalı. 2020 və 2015-ci illərə aid peyk görüntülərinin qarşılaşdırılması. Beş il ərzində Xocalının əsil sahiblərindən qalan son izlərin yox edildiyini və yerinə bir Erməni yaşayış mərkəzinin inşa edildiyini göstərməktədir: 


16. 1993-cü ildə işğal edilən və yağmalanan Kəlbəcərin xarabalıqları:


17. Şuşanın işğalından önce etnik Azərbaycan türklərinin yaşadığı və Aşağı Gövhər Ağa ilə Yuxarı Gövhər Ağa məscidlərinin olduğu iki məhəllə. Hal hazırda bu məhəllələr bəzi Ermənilər tərəfindən qəsb edilmişdir:


18. Xələfli. Cəbrayıl bölgəsinin Araz çayının şimalında bir kənd. 2020-ci ilə aid bu peyk görüntüləri kəndin tamamıyla dağıdıldığını göstərməkdədir. Bu görüntü, 2015-ci ildə yaxın məsafədən çəkilən görüntülərlə qarşılaşdırıldığında, kəndin ayaqda qalan qapısız-pəncərəsiz divarlarının belə son beş ildə tamamiylə dağıdıldığını sübut etməkdədir.


19. Xələfli kəndinin 2015-ci ildəki vəziyyəti (şəkil Araz çayının cənub sahillərindən, İran tərəfdən çəkilmişdir. Mənbə: Mohsen Hadinin kolleksiyası):


20. Cəbrayıl şəhərinin Xudafərin kəndinin yağmalanmış və talan edilmiş evləri. Kənd Həsrət körpüsü və Xudafərin su anbarının qarşısında yerləşir (rəsimlər Araz çayının cənub sahilindən, İran tərəfindən çəkilmişdir. Mənbə: Mohsen Hadinin kolleksiyası):