АССАССИНЛАР – СИРЛИ қотиллар
1-қисм.
Ассасинлар номи билан машҳур бўлган қудратли кучга эга сирли ёлланма қотиллар ҳақида кўпчилик эшитган.
Улар ўз даврида йирик ва улкан империяларга ҳам хавф солишган, машҳур давлат арбоблари ва саркардаларга суиқасд уюштириб, муваффақият қозонган, ҳатто айрим империялар, давлатлар ҳукмдорларини қўрқитиш йўли билан йиллар давомида бошқариб ёхуд таъсир ўтказиб келганлар.
Аммо “зўрдан зўр чиқади”, деганларидек, шундай яширин ва сирли қотиллар ҳам Мўғул турклари олдида ожиз қолишган экан. Хуллас, Чиннгизхон бошчилигида ярим дунёни эгаллаган Мўғул-турклари Ассасинлар учун нақ Азроилга айланишган эди...
“Ҳашшашин” ёки “Ассасин” номи қаердан келиб чиққанини ҳеч ким аниқ билмайди. Тез-тез такрорланадиган назария бу сўз арабча ҳашиши сўзидан келиб чиққан бўлиб, "ҳашиш фойдаланувчилари" деган маънони англатади. Хронологлар, шу жумладан Марко Поло, Саббаҳнинг издошлари гиёҳванд моддалар таъсири остида сиёсий қотилликларни содир этганликларини, шу сабабли ҳақоратли лақаби борлигини таъкидлашади.
Бироқ, бу этимология, исмнинг пайдо бўлишидан кейин, унинг келиб чиқишини тушунтиришга ижодий уриниш сифатида пайдо бўлган бўлиши мумкин. Қандай бўлмасин, Ҳасан ибн Саббаҳ Қуръоннинг маст қилувчи моддаларга қарши кўрсатмаларини қатъий талқин қилди.
Мисрнинг арабча "ҳашашен" сўзидан иқтибос келтирадиган изоҳ "шовқинли одамлар" ёки "бузғунчилар" деган маънони англатади.
АССАССИНЛАРНИНГ ДАСТЛАБКИ ТАРИХИ
Ассасин кутубхонаси 1256 йилда уларнинг қалъаси вайрон бўлганида вайрон бўлган, шунинг учун бизда уларнинг тарихи бўйича асл манбалар йўқ. Уларнинг тирик қолганлиги тўғрисидаги ҳужжатларнинг аксарияти душманларидан ёки Европанинг ғаройиб иккинчи ёки учинчи томонидан ёзилган ҳужжатларидан олинган.
Аммо биз биламизки, қотиллар Шиа Исломнинг исмоилий мазҳабининг бир бўлаги эди. Ассасинларнинг асосчиси, Низомий Исмоилий миссионери Ҳасан-и Саббаҳ эди, у Аламутдаги қасрга ўз издошлари билан кириб, 1090 йилда Дайлам қиролини қон тўкмасдан ҳайдаб юборди.
Ушбу тоғ қалъасидан Саббаҳ ва унинг содиқ издошлари мустаҳкам қасрлар тармоғини қурдилар ва ҳукмронлик қилаётган Салжуқий туркларига қарши чиқишди, ўша пайтда Форсни бошқарган сунний мусулмонлар - Саббаҳ гуруҳи инглиз тилида "Хашшашин" ёки "Ассасинлар" номи билан танилган.
Анти-Низарий ҳукмдорлари, руҳонийлари ва амалдорларидан халос бўлиш учун Ассасинлар мақсадлари тиллари ва маданиятини синчковлик билан ўрганишган. Шунда тезкор шахс судга ёки қурбон бўлган одамнинг атрофига кириб, баъзида йиллар давомида маслаҳатчи ёки хизматкор сифатида хизмат қилади; Ассасин қулай фурсатда султонни, вазирни ёки муллани ханжар билан тўсатдан хуруж қилар эди.
Ўлдирилганларга шаҳид бўлганларидан кейин жаннатда жой ваъда қилинган, улар одатда ҳужумдан кўп ўтмай содир бўлган ва шунинг учун улар кўпинча шафқатсиз эдилар. Натижада, Яқин Шарқдаги расмийлар бу кутилмаган ҳужумлардан даҳшатга тушишди; Кўпчилик кийимлари остига зирҳ ёки занжирли кўйлак кийишга киришди.
