AL-RISALA-TUBE
FromKUTAA 11ƒƒαα SEENAA RASUULAA IRRAA.●Xalayaa gama Mootootaa ergamte ->Gazwatu Zuu-Qarad->Duula Kheeybar.Xalayaa gama Mootootaa ergamte.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Walii galtee Hudeeybiyaa(sulhii Hudeeybiyaa) booda haalli Da’waa toleefii, nageenyisabannaan, Da’waa Jaziiraa Arabaatii alattis godhuuf carraa argate.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam gama Mootoota Arabaa fiiAraba hin tahinii Xalayaa Islaamatti Isaan yaamtu itti erge.Anas bin Maalik akki je’e:“Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Gama Kisraa, Qeeysar, Al-Najjaashii fii Mootoota abbootii irree hundatti Xalayaa gamaRabbii Isaan yaamtu itti erge.”Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Amri bin Umeeyyaa Ad-Damrii Xalayaadhaan gama Najjaashii erge. Najjaashiin IslaamaweeNabiyummaa Isaa Sallallaahu Aleeyhi Wasallam qeebale.Ammas Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Dihyaa bin KhaliifaAl-Kalbii Rabbi Irraa haa jaalatuu gama Qeeysar mootii Ruum(Awrooppaa zamana saniitti) xalayaa Islaamatti yaamtu itti erge.Sodaatee Xalayaa sanirraa hollate, garuu hin Islaamooyne.***Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Abdullaahi bin HuzaafaaRabbi irraa haa jaalatuu, xalayaadhaan Kisraa mootii Faarisitti erge.Kisraan dallanee xalayaa Rasuulaa Sallallaahu Aleeyhi WasallamRasuulli Sallallaahu Aleeyhi Wasallam Rabbiin akka mootummaaIsaa cicciruu itti kadhate, ilmi Isaa itti ka’ee Isa ajjeese.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Haaxib bin Abii Balta’aa Rabbiirraa haa jaalatuu, xalayaadhaan gama Muqowqis Mootii Misraattierge. Xalayaan Islaamatti isa yaamti. Islaamummaa hin qeeballe.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Saliix bin Amri Al-AamiriiRabbi irraa haa jaalatuu, xalayaadhaan gama Howzaa bin AliyyiiMootii Yamamaatti (lafa Sa’uditti Kheeysatti argamtti amma) erge.Islaamummaa hin qeeballe.Xalayaan Shanan Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallamIslaamummatti mootootii Yaamuuf erge Isii tana, san malee Hijirii8ffaa keeysa Xalayaallee biraa ergee jira.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Ji’a Muharram, bara Hijirii7ffaa keeysa Xalayaalee shanan san erge. Xalayaaleen sun Mootootiitti ergamte hunda qalbii Isaanii keeysatti waan dhiiftee dabarteDuula Kheeybar duratti guyyaa sadii duula “Ghazwatu Zuu-Qarad” ja’amtuutu argame. Duulli sun “Ghazwatu Al-Ghaabaa”jechuunis ni yaamamti. Jeynichi duula sanii Salamaa bin Al-Akwaa’iRabbi irraa haa jaalatuu.Sababaan Isiin argamteef, Abdurhamaan bin Uyeeynaa bin Hisnnamni ja’amu Mooggaa Madiinaa dhufee Gaala RasuulaaSallallaahu Aleeyhi Wasallam 20 saame, Muslima irraa nama tokkosajjeesee Gaalaan deemmate.Salamaah bin Al-Akwa’i Rabbi irraa haa jaalatuu, Miilaan jala fiigaaIsaan dhaqabe. Xiyyaa fii Gooboo Isaa waan harkaa qabuuf ittidarbatee Gaalootii Rasuulaa Sallallaahu Aleeyhi Wasallam harkaaOduun sun Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam bira geeyse.Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi Wasallam Sagalee ol fuudheesahaaboota yaame. Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi wasallam warraGaala saame qabuuf sahaaboota wajjiin jala bahe.Rasuulli sallallaahu aleyhi wasallam Sahaaboota Isaa 500 tahanwajjiin Madiinaa bahe. Karaatti Salamaah bin Al-Akwa’a Rabbiirraa haa jaalatuu Gaaloota Rasuulaa Sallallaahu Aleeyhi Wasallamhunda jara harkaa kan deebise qunnaman.Abuu Qataadaa Al-Haaris bin Rabi’ii Rabbi irraa haa jaalatuu,Fardaan Gulufaa Abdurahmaan bin Uyeeynaa bin Hisn dhaqqabeeRasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam waan tahe hunda hoggaa argeakkana ja’e: “Arra Irra caalaan nama fardaan gulfee AbuuQataadaadha, Irra caalaan nama lafa deemaa lolee Salamaah bin Al-Duula Zuu-Qarad ykn Duula Al-Ghaabaa ja’amtu sanarrattiRasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Salaata Khowfii (Salaata yeroosodaa) Sahaabootaan salaate.Imaamu Ahmad Musnad Isaa keeysatti gabaaseRasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Zuu-Qarad bakka ja’amtuSahaaboota waliin qubate. Sahaaboota waliin taphataa, Koflaa achituran. Bilaal Rabbi irraa haa jaalatuu, Gaala qalee Tiruu fii DalluuSan booda Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam gama Madiinaadeebi’e. Sahaaboonni Rasuula Sallallaahu Aleeyhi Wasallammarsanii tumsaa fii Injifannoon galataniin.Ji’a Muharram bara Hijrii 7ffaa keeysa Duulli Kheeybar (GhazwatuKheeybar) godhamte. Kheeybar maqaa bakkaati. Yahuudaa maleenamni biraa tokkolleen Kheeybar hin qubatu. Kheeybar bakkaIslaamummaa balleeysuuf malli adda addaa itti karoorfamu.Yahuudaan Kheeybar warra Madiinaa irratti lola banuuf WaraanaAhzaab walitti qabe. Isaan Muslimoota hundeen buqqaasuufgosoota Arabaa kakaasaa turan. Bakki Balaan hundi irraaqibsiifamtu Kheeybar ture.Rabbiin Nabiyyiif sallallaahu aleeyhi wasallam injifannoo Kheeybarirratti akka isaaf kennu beellama seeneef.Rabbiin ol tahe Suuraa Al-Fat’hi keeysatti akkana jedhe:وَعَدَكُمُ الَُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا“Rabbiin boojuu hedduu isin fudhachuuf teeysan beellama IsiniifBoojuun Kheeybar Sahaaboota Sulhii Hudeeybiyyaa irrattiargaman qofaaf taate. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam warraHudeeybiyyaa irratti Isaa wajjiin argame malee namni biraa akka Isawajjiin gama Kheeybar hin baane ajaje. Isaan nama 1400.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam waraana Isaatiin gamaKheeybar duuluuf Madiinaa irraa bahe. Hoggaa Kheeybar gaheYahuudaan Kheeybar Isa arganii akka malee sodaataan guttaman,Jogola Isaaniitis ifitti cufatan: “Muhammad fii waraanni Isaatudhufe” ja’anii walitti lallaban.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam sodaa Isaanii hoggaa arge,sagalee ol fuudhee: “Allaahu Akbar! Kheeybar onte. Nuti hoggaaganda tokkorratti ganama qubanne, way waa hammaatee ganamniwarra dinniinamee didee.”Jogolli Kheeybar Waraanaa Muslimaatiin ni marfame. Gaafa sanjeynummaan Sahaabootaa ifa baate. Sahaaboonni TarkaanfiiYahuudaa fii Jogola Isaaniitis dhukkee gootu irratti fudhatan.Duula Kheeybar irratti Jeeynummaan Isaanii warra akkaan Mullatekeeysaa: Zubeeyr bin Al-Awaam, Aliyi bin Abii Xaalib, AbuuDujaanaa, Salamaa bin Al-Akwa’i, fii Sahaaboonni birootis Rabbiirraa haa jaalatuu, jeynummaa ajaa’ibaa agarsiisan.Aliyyi bin Abii Xaalib jeynicha Yahuudaa beekkamaa Marhabajjeese. Zubeeyr bin Al-Awaam Obboleeysa Marhab, Yaasir kanYahuudaan Kheeybar lolli yoo itti fufe akka dhuman hubataniiharka kennan. Yahuudaan Kheeybar walii galtee godhuubarbaadan, Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam irraa qeebale.Qaphxiin walii galtee Kheeybar akka armaan gadii kana:• Jogola Kheeybar keeysa namni jiru eega walii galteengodhamte booda dhiiyni Isaa tiyfamaadha.• Ilmaanii fii dhalaan Isaaniitis hin booji’aman.• Yahuudaan Kheeybar gad lakkiftee baati.• Meeshaa waraanaa malee Qabeenya Isaanii waan fedhanYahuudaan Kheeybar akka waliigalanitti bahuuf qophiirra osoojiran Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akka Kheeybar keeysattiIsaan dhiisuu fii Isaan ammoo Oyruu Kheeybar dalaganii amatatticinaa oomisha Isii akka galchaniif gaafatan.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam waan isaan gaafatan sanarrattiIsaaniin waliif galee Isaan dhiise. Kheeybar lafa eyruu guddoodha.Rasuulaa fii Sahaaboonni nama eyruu Isaaniif dalagu hin qaban,saniif Yahuudaan daleeydee walakkaa ifiif fudhattee, walakkaaIsaaniif galchuu irratti waliif galan.Muslimoonni Injifannoo Kheeybar booda ni durooman.Abdullaahi bin Umar: “Hanga Kheeybar Injifannutti quufnee hinA’ishaan Rabbi irraa haa jaalatuu akki jette: “Hoggaa KheeybarInjifannoon banamte, Amma Timira ni quufana jenne.”Rasuulli Sallallaahu aleeyhi wasallam osoo Kheeybar jiruMuhaajiroonni Lafa Habashaa turan itti dhufan. Ja’afar bin AbiiXaalib Rabbi irraa haa jaalatuu, hogganaan Muhaajiroota Habashaani dhufe. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam dhufiinsa IsaaniitinRasuulli Sallallaahu aleeyhi wasallam: “Injifannoo Kheeybar moodhufiinsa Ja’afar bin Abii Xaalibiin gammadaa waa hin beekhu!”Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam osoo Kheeybar jiru GostiAsh’arii itti dhufan. Isaan Nama 35 ni tahan. Abuu Muusaa Al-Ash’arii Rabbii irraa haa jaalatuu, Isaanirraa tokko ture.Gosti Ash’arii dhufuun dura guyyaa tokko, Rasuulli sallallaahualeeyhi wasallam: “Boru orma akkaan qalbiin Isaanii Islaamummaaflaaftuutu Isinitti dhufa.” Sahaabootaan jedhe.Guyyaa itti aanu Asha’iriyoonni (Gosti Abuu Muusaa) dhufan.Osoo Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Kheeybar jiruu gostiDowsii itti dhufte. Guyyaa san warra dhuferraa Ax-Xufeeyl binAmr Ad-Dowsii fii Abuu Hureeyraa kheeysa jiran.Safiyyaa bint Huyay bin Akhxab duula Kheeybar irratti waliigalateen osoo hin godhamin booji’amte. Rasuulli sallallaahu aleeyhiwasallam Islaamatti Isii yaame. Islaamummaa ni qeebalte.Hoggaa Islaamummaa qeebalte Rasuulli sallallaahu aleeyhiwasallam Isii bilisoomsee Isii fuudhe. Isii Bilisoomsuu san MahriiAkkasitti Safiyyaan Haadha Mu’mintootaa irraa taate Rabbi irraaRasuulli sallallaahu aleehi wasallam hoggaa Kheeybar irraaraawwate, Zeeynab bint Al-Haaris Yahuudittiin Re’ee waaddeesummii itti gootee fiddeef.Rasuulli Salallaahu aleeyhi wasallam hoggaa Sahaaboonni irraanyaatan: “Harka keeysan irraa fuudhaa, Isiin tuni Summii qabdi.”Sababaa Summii Sanirraa Bishir bin Al-Baraa’i bin Ma’ruur Rabbiirraa haa Jaalatuu, du’e.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Zeeynab Yahuuditti saniin:“Rabbiin sii tana kan Anarratti moosisu hin taane.” jedheen.Yahuudittiin Summiidhaan Bishir bin Al-Baraa’i waan ajjeefteef,Akkasitti Yahuudaan Kheeybar eyruu Kheeybar dalagaa, omishaIsii irraa cinaa fudhachaa Kheeybar turan. Hanga ZamanaKhaliifummaa Umar bin Al-Khaxxaab haala saniin turan, zamanaMootummaa Umar kheeysatti nama Muslimaa tokko ajjeesan.Umar bin Al-Khaxxaab Rabbi irraa haa jaalatuu, nama Muslimaajjeese san akka dabarsanii kennan Isaan gaafate, garuu Isaan nididan. Akkasitti Umar Rabbi irraa haa jaalatuu, Jaziiraa Arabaakeeysaa isaan yaasee gama Shaam godaanan.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam injifataa haala taheenKheeybar irraa gama Madiinaa deebi’e. Hoggaa gaara Uhud biragahe: “Kuni Gaara nu jaalatu, kan nutis Isa jaalannu.” Je’e.