AL-RISALA-TUBE
FromKUTAA 4ƒƒαα SEENAA RASUULAA IRRAA.
●KUTAA 4ƒƒαα "B".
Hijraa irraa hanga Duula Badrii.
Rasuulli Sallallaahu aleeyhi wasallam warra Isa waliin jiruu wajjiin
Rabbiin Isaan tiiysee Qubaa’a gahan. Guyyaa suni Isiniina Rabi’ul
Awwal 12, amata 14ffaa eega Nabiyyii tahe boodaan. Guyyaa
sanirraa barri Hijiraa tokkoffaan lakkaawame.
Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi Wasallam hoggaa Qubaa’a gahe,
Ansaaroonni bahanii Isa qeebalan. Rasuulli Sallallaahu aleeyhi
wasallam Qubaa’a guyyaa 14 taa’e, hanga san keeysatti Masjida
Guyyaa Jum’ataa Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Qubaa’a irraa
yaabbatee gama Madiinaa Qajeele. Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi
wasallam Gaala Isaa irratti Abuu Bakri As-Siddiq if duubaan
Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam ganda Banii Saalim bin Owfi
hoggaa gahe yeroon Salaata Jum’aa geeyse. Bakka <<Waadii
Raanuunaa’i” ja’amutti Muslimoota hanga nama 100 tahan waliin
Salaanni Ju’maa kan Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi Wasallam gaafa
san salaate sun Islaama kheeysatti jum’aa dura salaatamte.
Eegas Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam ganda Banii Saalim bin
Owfi irraa gama Madiinaa Gaala Isaa yaabbate deemsa itti fufe.Haala warri Madiinaa gammachuun guuttamanii jiran kheeysatti
Guyyaan sun guyyaa seena qabeeysa fii beekkamaa tahe. Manneen
fii karaa Madiinaa hunda keeysaa sagaleen Rabbi guddistuu fii
faarsitu dhagayamaa olte. ALLAAHU AKBAR, ALHAMDU
LILLAAH jechuutu Rabbi guddisuu fii faarsuudha.
Anas bin Maalik Rabbi irraa haa jaalatuu: “Guyyaa akka guyyaa
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Madiinaa seenee ifu (Guyyaa
gammachuu) hin agarre” je’e.
Baraa’i bin Aazib Rabbi irraa haa jaalatuu, gammachuu guyyaa
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Madiinaa seene warri Madiinaa
gammade hoggaa ibsu: “Warra Madiinaa gammachuu akka Gaafa
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Madiinaa seene gammadan
Isaanii gammade argee hin beekhu.” ja’a.
Ammas Baraa’i bin Aazib akkana ja’a: “Dhiiraa fii dhalaan gariin
Mana gubbaa ol bahan, Ijoollee fii Khaadimman karaa kheeysa
dhaabbatanii: “Yaa Muhammad! Yaa Rasuulallaah!” ja’aniin.
Anas bin Maalik akki ja’u: “Gaafa Rasuulli sallallaahu Aleeyhi
wasallam Madiinaa seene wanni hundi ni ifee.”
Ammas Anas bin Maalik akki je’e: “Dubartoonni dibbee dhawaa
gad bahanii akkana jedhan:
نحن جوارٍ من بني النَجَار
Nuti dubartoota Banii Najjaarii
Way waa tole Muhammad Ollaa gaarii.
Ammoo Walaloon beekkatuun:
Xal’al badru Aleeynaa jattu sun Sanada Sahiihaan hin sabanne.Gaalli Rasuulaa sallallaahu Aleeyhi wasallam bakka Masjidni
Nabiyyii Sallallaahu aleeyhi wasallam itti ijaarame geenyaan gad
teeyse. Bakka san akka Masjidni Nabii Sallallaahu aleeyhi wasallam
irratti Ijaaramuuf Rabbiitu file.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam hoggaa Cancala Gaala Isaa
qabanii nu bira qubadhu ja’aniin: “Dhiisaa Isiin ajajamtuudha.”
Ansaarootaan jechaanii ture.
Rasuulli Sallallaahu aleeyhi wasallam hanga goojjoon Isaaf
ijaaramtuu mana Abuu Ayyuub Al-Ansaarii qubate.
Abuu Ayyuub Nabiyyiin Sallallaahu Aleeyhi wasallam mana Isaa
qubachuun Qooda guddaa argate.
Madiinaa Al-Munawwaraan biyya haalaan leeydaa qabdu turte.
Sahaaboota hedduu leeydaa fii dhibdeeni qaqqabde. Rabbiin balaa
san Isaanirraa oofee Madiinaa Isaan jaalachiise.
Rasuulli sallallaahu Aleeyhi wasallam hoggaa dhibdeen Sahaaboota
Isaa qabde, Rabbiin leeydaa san Madiinaa irraa akka fuudhu
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam: “Yaa Allaah! Madiinaa akka
Makkaah jaalannutti nu jaalachiisi ykn sani ol Isii nu Jaalachiisi,
Biyya fayyaa Isii godhi, Suguudaa fii Muddii (saffara) Isii keeysa
barakaa nuuf khaayi” je’e.
Nabiyyiin sallallaahu Aleeyhi wasallam Madiinaa keeysatti dura
1- Masjida Nabiyyii Sallallaahu Aleeyhi Wasallam Ijaare.
2- Muhaajirootaa fii Ansaaroota walitti Obboloomse.
3- Madiinaa fii naannoo isii warra qubatuuf waliigaltee katabe.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam xalayaa walii galtee san kheeysatti qaphxii
Muslimoota qofa ilaaltu, Mushrikoota ilaaltuu fii Yahuudaa ilaaltu katabe.
1-Qaphxiilee Muslimoota Ilaalan irraa gariin akkana:• Muslimoonni ummata tokko.
• Gosti Muslimootaa Muhaajirootaa fii warri Madiinaatis gumaa nama
• Muslimoonni nama Isaanirraa tahe kan deeyniin itti ulfaatte rakkoo
kheeyatti hin dhiisan, waan dandahaniin haala gaariin bira dhaabbatanii
• Warri amane gariin garii Isaaniitiif gargaaraa fii tumsaadha.
• Namni Mu’mina badii malee ajjeese, qabamee maatii irraa ajjeese saniif
ajjeefama yoo Isaan gumaa qeebalan malee.
2- Qaphxii Mushrikoota ilaaltu garii:
• Mushrikni tokkolleen qabeenya Qureeyshii warra Makkaatiif
waasii/eeyduu tahuu hin dandahu. Lubbuu Qureeyshiitis waasii hin
tahaniif, Mu’minaa fii Isaan jidduu hin seenan.
• Namni Qureeyshii Makkaa gargaare Isaanumarraahi, nageenyi hin
• Qureeyshii fii warri Isii wajjiin jiran araaraa fii waliigaltee godhuuf yoo
fedhan haqni isaanii eeggamaadha, nama Islaamaan lole malee.
3- Qaphiilee Yahuudaa ilaallatan irraa garii:
• Yahuudaan amantii Isii haa hordoftuu, Muslimoonnis Amantii Ifii
hordofan. Nama badii dalagee fii nama miidhe malee, Suni ifii isaatii fii
warra Isaa malee nama biraa hin miine.
• Muslimoonni if dandahanii jiraatan akkasuma Yahuudaanis if dandahuutu
irra jira, yoo lolli warra biraatiin biyya tanarratti (Madiinaa irratti) baname
waliif tumsuu fii wal gargaarutu irratti dirqama.
• Yahuudaan Muslimoota wajjiin qabeenya baasuu qabdi gaafa lolli irratti
4- Qaphxii waliigala biyyaa ilaaltu:
• Madiinaan warra xalayaa tanaa hundaaf haraama, Isii kheeysatti hin
tuqaman, nama badii dalage malee.
• Wal dhabbii fii badiileen Madiinaaf sodaachiftuu taate Murtiin Isii gama
Rabbii fii Muhammad sallallaahu aleeyhi wasallam deebifamti.
• Warri xalayaa tanaan waliif gale hundi wal gargaaruu irra jira.
• Madiinaa kheeysa kan taa’u fii kan bahus nageenyi isaa eeggamaadha,
nama badii dalage malee. Rabbii fii Ergamaan isaa sallallaahua aleeyhi
wasallam nama gaarii dalaguu fii Rabbi sodaatuuf waasiidha.
Lu’lu’u Al-Maknuun: 2/201-206Baatii Shawwaalaa bara Hijraa 1ffaa Rasuulli sallallaahu Aleeyhi
wasallam Aa’ishaatti seene. Isiin irra jaalatamtu Beerran Isaati turte.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Maqaa Madiinaa kan Yasrib
ture maqoolee birootti jijjire. Maqaaleen Sunis: Xaabaa, Al-
Rasuulli Sallallaahu Aleeyi Wasallam akkana ja’e: “Rabbiin Al-
Madiinaa Xaabaa je’ee moggaase.”
Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi Wasallam akki ja’e: “Magaalaa
magaaloota hunda nyaatutti Hijiraa bahuuf ajajame, Isaan Yasrib
ja’aniin, ammoo Isiin Al-Madiinaadha.”
Bukhaarii fii Muslimtu gabaase.
Jaabir bin Samuuraah Rabbi irraa haa jaalatuu akki je’e:
“Madiinaadhaan Yasriib jechaati turan, Rasuulli sallallaahu aleeyhi
wasallam Xeeybaa je’ee moggaase.”
Azaanni bara Hijiraa tokkoffaa kheeysa karaa godhamte.Hadiisni biraa kan Makkaatti ykn Israa’i fii Mi’raaj kheeysatti
Azaanni karaa godhamte jedhu sanada Sahiihaan hin sabanne.
Abdullaahi bin Salaam Yahuudichi bara Hijiraa 1ffaa Islaamawe.
Abdullaahi bin Salaam Rabbi irraa haa jaalatuu irra beekaa
Yahuudootaa ture. Islaamawu Isaatin Yahuudoota irratti ragaa
taheMuhaajiroonni hoggaa Madiinaa dhufan bishaan isii jibbanii turan,
Gurbaa warra banii Ghifaar tokkootu eela Ruumaa ja’amtu
Bishaan Isii bareedaa waan tureef bishaan san midhaan muddii
takka (midhaan shanacha lamaan harkaatiin) gurguraa ture.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam: “Eenyuutu eela Ruumaa bitee
tan Isii caaltu Jannatatti argatta?” jennaan.
Usmaan bin Affaan Rabbi irraa haa jaalatuu, qabeenya Isaatiin bitee
Muslimootaaf akka taatu godhe.
Israa’i fii Mi’raaj keeysatti Salaanni shanan Raka’aa lama lamaan
dirqama taate, salaata Maghriibaa malee, isiin raka’aa Sadii turte.
Egas wahyiin dhuftee salaata raka’aa lama lamaa irratti rak’aan lama
lama Zuhrii, Asrii fii Ishaa’ii irratti dabalamte, akkasitti salaannisadeen raka’aa afur afur taate.
Warri banii Salimaa ganda Isaanii irraa buqqa’anii Masjida Nabiitti
dhihaatanii qubatuu inshaa'allaah itti fufa.