ADHD

🔴ADHD چیست؟

اختلال نقص توجه - بیش فعالی (ADHD) یک وضعیت تکاملی-عصبی است که از نظر بالینی، نمایه‌ی آن شامل علائم سه‌گانه زیر می‌باشد:

🔻بی توجهی (ناتوانی در جهت‌دهی و حفظ توجه به وظایف مربوطه)

🔻تکانشگری (عمل بدون فکر کردن به عواقب آن)

🔻 بیش فعالی (سطوح فعالیت حرکتی بیش از حد)

سایر علائم زیرمجموعه این سه طبقه‌بندی قرار می‌گیرند. علائم می توانند در طیفی از خفیف تا شدید متغیر باشند و معمولا در طول زمان با افزایش سن نیز دچار کاهش می‌شوند.

افراد مبتلا به ADHD ممکن است مشکلات کمتر شناخته‌شده‌ی دیگری را نیز تجربه کنند، که می‌توانند به اندازه مشکلات اصلی ناتوان‌کننده باشند.

🔵 انواع ADHD

سه زیرگروه از ADHD وجود دارد:

◀️1. زیرگروه عمدتاً بی توجه (که رفتارهای بیش‌فعالانه کمتری دارند)

◀️2. زیرگروه عمدتاً بیش فعال (که رفتارهای بی‌توجه کمتری دارند)

◀️3. زیرگروه ترکیبی بی‌توجه و بیش فعال.

🟠اتیولوژی

در اصل، ADHD یک اختلال چندعاملی و پیچیده است که از تعامل بین استعدادهای ژنتیکی، ناهنجاری های نوروبیولوژیک، و قرار گرفتن در معرض محیطی که بر رشد مغز، عملکرد عصبی و تظاهرات رفتاری مرتبط با این اختلال تأثیر می گذارد، ناشی می‌شود. در حالی که علت دقیق ADHD به طور کامل شناخته نشده است، چندین عامل کلیدی می توانند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشند.

مطالعات ژنتیکی وراثت‌پذیری ADHD را با ژن‌های متعددی که در مسیرهای سیگنال‌دهی دوپامین، انتقال سیناپسی و رشد عصبی نقش دارند، نشان داده‌اند. همچنین عوامل محیطی پیش از تولد و اوایل زندگی، مانند سیگار کشیدن مادر، قرار گرفتن در معرض سموم، زایمان زودرس و استرس های روانی-اجتماعی نیز می توانند بر رشد مغز تأثیر بگذارند و خطر ابتلا به ADHD را افزایش دهند.

🟣فیزیوپاتولوژی

اختلال کمبود توجه/بیش فعالی (ADHD) با بی‌نظمی در مدارهای عصبی و سیستم نوروترنسمیترهای عصبی ضروری در توجه، کنترل تکانه و عملکردهای اجرایی مشخص می‌شود. پاتوفیزیولوژی ADHD شامل تغییراتی در انتقال عصبی دوپامین و نوراپی‌نفرین است که بر نواحی متعددی از مغز مانند کورتکس Prefrontal، هسته های قاعده‌ای، و سیستم لیمبیک تأثیر می گذارند. اختلال عملکرد دوپامینرژیک بر پردازش پاداش، انگیزه و کنترل شناختی تأثیر می‌گذارد و علائم بی‌توجهی و تکانشگری را تقویت می‌کند. ناهنجاری های نوراپی‌نفرین بر بر‌انگیختگی، هوشیاری و مهار پاسخ تأثیر می‌گذارد و تظاهرات ADHD را بیشتر تشدید می‌کند. تغییرات ساختاری و عملکردی مغز در شبکه‌های عصبی که زیربنای توجه و تنظیم رفتار هستند، مانند مدار Frontostriatal، به علائم کلیدی ADHD می‌انجامد. استعدادهای ژنتیکی و عوامل محیطی در شکل‌دهی به زیربنای عصبی ADHD تعامل دارند و مکانیسم‌های عصبی زیستی پیچیده در این اختلال شایع را پررنگ می‌کنند.

🟡اپیدمیولوژی

این اختلال نسبتا شایع است، هر چند شیوع آن در کشورهای مختلف متفاوت است و می‌تواند به نحوه تشخیص و پروتکل‌های بررسی ADHD بستگی داشته باشد.

شیوع جمعیتی ADHD در کودکان 3-5٪ است و مطالعات نشان می دهد که تقریباً 60٪ علائم کامل این اختلال را تا بزرگسالی تجربه خواهند کرد.

به نظر می­‌رسد میزان شیوع این اختلال در ایران تفاوت قابل ملاحظه­‌ای با میانگین جهانی نداشته باشد؛ نتایج مطالعه‌ای نشان داده است که دامنه شیوع اختلال ADHD در سطح کشور حداقل 0.95 درصد و حداکثر 17 درصد و میانگین آن 7.8 درصد است.ADHD هم پسران و هم دختران را تحت تاثیر قرار می دهد. در دوران کودکی، تشخیص در پسران حداقل چهار برابر بیشتر از دختران، وجود دارد. با این وجود در بزرگسالی، این نسبت یک به یک می شود. این موضوع منعکس کننده تأثیر جنسیت بر بروز علائم است، به طوری‌که دختران به احتمال زیاد علائم بی‌توجهی را بیشتر از بیش‌فعالی نشان داده و در نتیجه کمتر تشخیص داده می‌شوند.

🟤اختلالات همراه با ADHD

بسیاری از افراد مبتلا به ADHD سایر اختلالات روانشناختی را نیز تجربه می کنند. از جمله افسردگی، اضطراب، مشکلات رفتاری، سندروم Tourette و تیک عصبی، اختلالات یادگیری، بیماری دوقطبی، اختلال نافرمانی مقابله‌ای (ODD)، و اختلالات طیف اوتیسم (ASD).

این اختلالات می‌توانند به طور همزمان رخ دهند (به عنوان مثال، ADHD و ASD ممکن است به طور همزمان رخ دهند)، یا ممکن است در نتیجه ADHD ایجاد شوند (به عنوان مثال، یک نوجوان ممکن است در نتیجه مشکلات مداوم در توجه به سطوح بالایی از اضطراب مبتلا شود).

⚪️تشخیص ADHD

رایج ترین ابزارهای ارزیابی بالینی مورد استفاده عبارتند از:

✔️معیارهای DSM-5: راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) معیارهای خاصی را برای تشخیص ADHD، همراه با دستورالعمل هایی برای ارزیابی مدت و شدت علائم تعیین می‌کند.

✔️مقیاس‌های رتبه‌بندی رفتاری: پرسشنامه‌هایی مانند مقیاس رتبه‌بندی ADHD-IV و مقیاس‌های رتبه‌بندی کانرز اغلب برای جمع‌آوری اطلاعات در مورد علائم رفتاری فرد در محیط‌های مختلف (مانند خانه، مدرسه و جامعه) استفاده می‌شوند.

✔️تست های عصب روانشناختی: ارزیابی عملکردهای شناختی، مانند توجه، حافظه کاری، و عملکردهای اجرایی، می‌تواند اطلاعات مفیدی را در خصوص مشخصات عصبی-روانشناختی فرد ارائه دهد و به تمایز ADHD از سایر شرایط کمک کند.

⚫️کاربرد تکنیک‌های تصویربرداری عصبی

در حالی که تکنیک‌های تصویربرداری عصبی بینش‌های ارزشمندی را در مورد ساختار مغز، عملکرد و الگوهای مرتبط با علائم ADHD ارائه می‌دهند، در حال حاضر به عنوان ابزار تشخیصی مستقل برای ADHD استفاده نمی‌شوند. چندین روش تصویربرداری در تشخیص و تحقیقات ADHD استفاده می شود، از جمله:

🔷️ Structural MRI

🔷️ Functional MRI (fMRI)

🔷️ Diffusion Tensor Imaging (DTI)

🔷️ Positron Emission Tomography (PET) and Single-Photon Emission Computed Tomography (SPECT)

🟢درمان ADHD

معمولاً شامل رویکرد چند وجهی متناسب با نیازها و علائم خاص فرد است. روش های درمانی متداول شامل مداخلات رفتاری، مداخله دارویی، آموزش روانی و تسهیلات آکادمیک است. مداخلات رفتاری، مانند درمان شناختی-رفتاری و برنامه های آموزشی والدین، با هدف بهبود خودکنترلی، مهارت‌های سازماندهی و تعاملات اجتماعی در افراد مبتلا به ADHD انجام می شود. داروها، از جمله محرک ها (مانند متیل فنیدات، آمفتامین‌ها) و غیر محرک ها (مانند Atomoxetine, Guanfacine)، اغلب برای تقویت فعالیت نوروترنسمیترهای عصبی و کاهش علائم ADHD تجویز می‌شوند. با ترکیب این روش‌های درمانی و ارائه مراقبت‌های جامع، به افراد مبتلا به ADHD کمک می‌شود تا علائم خود را مدیریت کنند، عملکرد روزانه خود را بهبود بخشند و کیفیت کلی زندگی خود را افزایش دهند.

📋References:

1. The neurobiology of ADHD monograph (digital version 1), Team ADHD (april 2020)

2. Wilens TE, Spencer TJ. Understanding attention-deficit/hyperactivity disorder from childhood to adulthood (2010)

3. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Attention Networks, George Bush (2009)

4. مروری جامع بر اختلال بیش فعالی(ADHD)، شاهی گنزق مجید، سومین همایش ملی آسیب‌شناسی روانی، ۱۴۰۱

5. https://www.nottingham.ac.uk/helm/dev/adhd/understanding_adhd/section02.html

6. A meta-analysis of Attention Deficit/Hyperactivity Disorder prevalence in Iran, Hassanzadeh et al. (2019)

7. Cingulate, Frontal, and Parietal Cortical Dysfunction in Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, George Bush (2011)