7 Oktober - Geboortedag Christiaan de Wet
Foppe
Generaal De Wet
Vir hom verdwerg
vlei
vloed
berg
kordon voor
hy's deur
hy's oor
geen knou
nog knak
of hou
verswak
sy moed!
- Jan F.E. Cilliers
Christiaan Rudolf de Wet, boer, lid van de Volksraad, beroemde jager en strateeg, Boer-generaal, kabinetsminister en rebellenleider, werd geboren op 7 oktober 1854 op de boerderij Leeuwkop in het Smithfield-district. Zijn vader was James Ignatius de Wet van het Caledon-district en zijn moeder was Aletta Susanna Margaretha Strydom. Christaan de Wet bracht zijn jeugd door op de boerderij Nuwejaarsfontein bij Dewetsdorp - een stadje vernoemd naar zijn vader. In 1865, toen hij pas elf jaar oud was, kreeg hij zijn eerste oorlogservaring toen hij zijn vader vergezelde op patrouille op de grens met Basutoland tijdens een van de Basotho-oorlogen.
Christiaan de Wet heeft slechts enkele maanden formeel onderwijs genoten. Hij huwde Cornelia Margaretha Kruger toen hij negentien was. Uit zijn huwelijk werden zestien kinderen, acht zonen en acht dochters geboren.
In 1877, het jaar van de Britse annexatie van de Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), verhuisde De Wet naar de boerderij Weltevrede in de wijk Kroonstad. In 1880 verhuisde hij opnieuw, nu naar de boerderij Rietfontein in de buurt van de stad Heidelberg in Transvaal.
De Wet was een fervent voorstander van het idee van nauwere samenwerking tussen de Oranje-Vrystaat en de Transvaal. Tijdens de Eerste Onafhankelijkheidsoorlog tussen de Transvaal en Groot-Brittannië in 1881, diende hij als veldkornet onder het commando van generaal Piet Joubert en nam ook deel aan de strijd bij Ingogo en de beroemde verovering van de Majoeba-berg.
Hoewel hij nog steeds een burger van Transvaal was, werd hij verkozen tot veldkornet van de Rooikoppies-divisie en was hij ook een verkozen lid van de toenmalige parlementaire vergadering. Hij woonde slechts één vergadering van het House of Assembly in Pretoria in 1885 bij voordat hij zich terugtrok naar de Oranje-Vrystaat, waar hij werd verkozen tot lid van het Huis der Afgevaardigden voor de divisie Upper Modder River. In 1895 nam hij opnieuw de wapens op, opnieuw om de Transvaalse troepen te helpen, dit keer om Jameson's rooftocht te weren.
De Wet was een begaafd spreker, ondanks zijn milde spraakgebrek. Hij was zeer welsprekend als hij zijn moedertaal Afrikaans moest verdedigen, zoals blijkt uit dit citaat; ... Die taal van 'n nasie is sy kosbaarste skat."

De Boerenoorlog breekt uit
Kort na het uitbreken van de Eerste Boerenoorlog in 1899 kocht De Wet een lichtgekleurd paard dat hij Fleur noemde. Hij verwierf zijn onsterfelijke reputatie op de rug van dit paard. Bij het uitbreken van de oorlog sloten De Wet en drie van zijn zonen zich aan bij de commando's van de Vrijstaat.
De Wet werd tot plaatsvervangend commandant aan het Natal-front gekozen, waar hij zich op 30 november 1899 in Nicholsonsnek onderscheidde. Tijdens deze schermutseling versloegen 300 burgers de Britse troepen, waardoor 800 soldaten krijgsgevangenen werden. Na deze overwinning promoveerde president Steyn De Wet op 9 december naar de rang van "Generaal in Strijd".
De Opkomst van een Briljant Strateeg
Na de verovering van Bloemfontein op 13 februari 1900 begon De Wet nieuwe tactieken toe te passen in de voortgang van zijn oorlogvoering. Hij verving de grote commando's met hun wagens door paardenbewegingen. Dus begon hij de guerrilla-fase van de Boerenoorlog.
Het vermogen van De Wet om de vijand te verrassen is nergens beter terug te zien dan in de strijd op Sannaspos op 31 maart 1900, waar hij meer dan 300 Britse soldaten gevangen neemt en 96 wagons en zeven veldkanonnen buitmaakt. Ook boekte hij groot succes bij Reddersburg en Jammerbergdrif.
Op 18 april 1900 werd De Wet door president Steyn benoemd tot opperbevelhebber van de strijdkrachten van de Vrijstaat. Op 7 juni deelde hij de Britten een zware klap uit op het Rooiwal-station, waar munitie en commissies met een geschatte waarde van meer dan ZAR500.000 (in toenmalige valuta) in beslag werden genomen en later zijn vernietigd. Lord Roberts was woedend over dit incident en deed er alles aan om De Wet te vangen, maar hij had weinig succes. In deze periode kreeg De Wet echter een zwaar persoonlijk perspectief toen zijn broer generaal. Piet de Wet zich aansloot bij de Britse strijdkrachten.
In de loop van de oorlog ontpopte Gen. De Wet zich als een legendarisch figuur wiens reputatie tot ver buiten de grenzen van zijn land reikt, met Nederland en Frankrijk als een van zijn grootste bewonderaars. In feite is zijn reputatie als militaire commandant volledig te danken aan zijn succesvolle uitvoering van verschillende guerrilla-operaties. Het hoofddoel van deze operaties was de sabotage van de spoorwegen en het aanvullen van voorraden van zijn eigen strijdkrachten met behulp van de voorraden en materialen van de Britse strijdkrachten - telkens weer met groot succes. Tweemaal probeerde hij de Kaapkolonie binnen te vallen, maar dat mocht helaas niet baten, ook al waren zijn pogingen een grote emotionele overwinning bij de Kaap-Afrikaanse burgers en versterkte het de band met de mensen in Transvaal en de Vrijstaat aldaar.

Het gedeelte van de Hoge Veluwe waarin het standbeeld zich bevindt heet; 'park de Wet'.
De Wet als Politicus
Na de oorlog wijdde De Wet zich volledig aan de inspanningen om de eer van zijn volk te herstellen. Toen de Vrijstaat zelfbestuur kreeg, werd hij benoemd tot minister van Landbouw en woonde hij later de delegatie van Oranje Vrijstaat bij de Nationale Conventie bij, die zou helpen de grondwet van de Unie van Zuid-Afrika te vormen. Daarna trok hij zich volledig terug uit de politiek en wijdde hij zich aan de landbouw.
In 1913, bij de inhuldiging van het Vrouwenmonument in Bloemfontein, zei De Wet in zijn toespraak:
"Ons staan vandag opnuut by die ope graf van 26 000 vrouens en kinders. Gedurende die oorlog het ons dikwels hulle liedere van die kampe af gehoor. Dit was die bewys op Wie hulle hul geloof gebou het. Laat dit die wagwoord wees van elke moeder en kind: Wees trou aan jou nasie en jou godsdiens."
""Wij staan vandaag weer bij het open graf van 26.000 vrouwen en kinderen. Tijdens de oorlog hoorden we vaak hun liedjes uit de kampen. Dat was het bewijs waarop ze hun geloof bouwden. Laat het het wachtwoord zijn van elke moeder en kind: wees trouw aan je natie en je geloof. "
Toen er een politieke kloof tussen generaals Hertzog en Botha ontstond in 1912, koos De Wet partij bij Gen. Hertzog. Diezelfde Hertzog hield zijn beroemde speech tijdens deze periode in het Princess Park in Pretoria. Hij zou later een van de oprichters van de Nationale Partij worden in 1914.
De Wet als Inspiratie
De Wet bracht het restant van zijn leven in privé door, in alle rust en kalmte. Hij overleed op 3 februari 1922 en werd begraven bij het Nationale Vrouwenmonument te Bloemfontein. In dit jaar wordt ook het standbeeld van De Wet in het Park 'De Hoge Veluwe' geplaatst. Mevrouw Kröller-Müller van het bekende echtpaar gaf de beeldhouwer Mendes da Costa de opdracht voor het maken van een beeld van Christiaan de Wet. Dit meer dan levensgrote beeld van de generaal werd op een pilaar geplaatst; deze pilaar staat op een basalten voetstuk. In de zijkant van het min of meer ronde voetstuk heeft de beeldhouwer diverse koppen uitgehakt, die de medestrijders van Christiaan de Wet uitbeelden. Het beeld werd juist op deze plaats neergezet, omdat generaal De Wet verteld had dat dit landschap hem zo veel deed denken aan zijn Zuid-Afrikaanse land.
Behalve het beeld van Christiaan de Wet heeft de beeldhouwer Joseph Mendes da Costa (1863-1939) meer grote monumenten in opdracht van Mevrouw Kröller-Müller gemaakt. In het park de Hoge Veluwe staan ook beelden van president Steyn, de voormalige president van de Oranje Vrijstaat (de Raadsman) en een bronzen groep uit 1917, die De Liefde heet.
Christiaan Rudolph de Wet was een van de grootste militaire persoonlijkheden in de geschiedenis van Zuid-Afrika. Hij was een groot liefhebber van de open vlaktes van de Veleuwe die hem herinnerden aan het moraal, idealen en religie van de Voortrekkers.
