سه محکوم!

رحیم قمیشی

از عراق تازه آزاد شده بودم.

گفتند ستادی در فرمانداری هست برای رسیدگی به امور اسرای آزادشده. باید بروی آنجا و تشکیل پرونده بدهی.

همان بار اول که رفتم، پسری را دیدم که در عراق و در اردوگاه، واقعاً از دست او اذیت شده بودیم.

به عراقی‌ها می‌گفت با آنهاست.

ما کتک می‌خوردیم، او به ما می‌خندید.

ما چپ‌چپ نگاهش می‌کردیم، او خجالت نمی‌کشید.

آن روز در ستاد آزادگان تا مرا دید، آمد جلو و گفت:

ـ هر مشکلی داشتی، به من بگو.

ظاهراً آنجا خیلی اعتبار داشت!

با تعجب نگاهی به اطرافم کردم.

خدایا، چه می‌بینم؟!

من در عراقم یا ایران؟

شاید توبه کرده، اما چطور ممکن بود حالا این‌همه نفوذ داشته باشد؟

خواب می‌دیدم یا بیدار بودم!

گذشت و گذشت و گذشت.

ماه‌ها شد سال‌ها، تا به همه‌چیز عادت کنم.

و آرام‌آرام عادت کردم.

حتی به اینکه برای انجام کارهایم از او سفارش بگیرم!

---

دیروز رفته بودم یکی از شعبه‌های دادگاه انقلاب تهران، برای مشایعت سه تن از دوستانم که برایشان حکم محکومیت صادر شده بود و باید خودشان را برای اجرای حکم معرفی می‌کردند.

غلغله بود آنجا.

می‌دانم همه‌چیز را نمی‌شود نوشت.

اما آن سه دوست خوبم را بگویم؛ سه نفری که آمده بودند برای عزیمت به زندان.

«جواد» نگران مؤسسه مردم‌نهادش بود؛ مؤسسه‌ای که در سیستان و بلوچستان برای فعال کردن و آموزش و اشتغال زنان بی‌سرپرست و خانواده‌های کم‌بضاعت فعالیت می‌کرد.

جواد مدیر آن مؤسسه بود. ۲۲ کارمند داشتند.

همکارش می‌گفت چند هزار خانواده ضعیف، برای اشتغال‌شان به این مؤسسه وابسته‌اند.

حالا جواد محکوم شده بود به زندان.

نه چیزی دزدیده بود، نه مرتکب جرمی شده بود.

حرفی زده بود، چیزی نوشته بود که احساس کرده بودند برخلاف نظام حاکم است.

جواد بسیار کم‌حرف است.

آن روز آن‌قدر ساکت بود که می‌خواستم بگویم:

«چیزی بگو مرد... شاید کمتر احساس خفگی کنم!»

می‌دانستم فرزندش تازه به دنیا آمده.

«علیرضا» دومین دوستم بود.

مدیر یک انتشارات مهم.

می‌گفت با گران شدن کاغذ و هزینه‌های چاپ، و تمایل نسل جدید به فضای مجازی به‌جای کتاب، سرپا نگه داشتن یک مؤسسه انتشاراتی چقدر سخت شده.

۱۲ نفر پرسنل داشت و باید حقوقشان را می‌داد.

اجاره ساختمان انتشارات هم بود.

می‌گفت هزینه‌هایشان ماهی قریب به یک میلیارد تومان است.

نگران کتاب‌هایی بود که باید مجوز می‌گرفتند.

نگران کتاب‌های چاپ‌شده بود که اگر فروش نمی‌رفتند، انتشارات تعطیل می‌شد.

او نگران کتاب بود.

نگران فرهنگ مردم بود.

نگران ایران بود.

جرمش هم همان بود.

چیزی نوشته بود.

همان چیزی را که آن دو نفر دیگر امضا کرده بودند، امضا کرده بود.

چرا او هم هیچ نمی‌گفت؟

داشتم دیوانه می‌شدم.

مغزم می‌ترکید.

«ناصر» هم با پای لنگانش، یادگار آسیب‌های جنگ، آمده بود.

او سال‌ها دبیر معروف ریاضی در دبیرستان‌های مهم تهران بود.

بعد از اینکه از تدریس منع شد، می‌رفت به مؤسسه‌ای در جنوب تهران؛ جایی برای آموزش و کمک به آسیب‌دیدگان اجتماعی در یکی از فقیرنشین‌ترین محله‌های تهران.

رایگان برای آنها کار می‌کرد.

ناصر هم نگران دانش‌آموزان نوجوانش بود.

نگران اینکه چه بر سر آنها خواهد آمد.

او هم محکوم شده بود.

باید می‌رفت برای گذراندن دوره محکومیتش.

احساس کردم کارمندان آنجا هم با خجالت نگاهشان می‌کردند.

دلشان نمی‌آمد امضای اعزام به زندان را بزنند.

و باز آدم‌های زیادی دیدم.

الهه را دیدم؛ همان دختر مظلوم و کم‌صدایی را که قبلاً هم زندان رفته بود.

دکتر «م» که برای مشکل قلبی‌اش آمده بود گواهی عدم تحمل کیفر بگیرد.

خواهر «م. ه.» را دیدم.

می‌گفت وقتی همسر برادرش فهمیده بود شوهرش به حبس طولانی محکوم شده، تقاضای طلاق داده است.

پسر نوجوانشان ماه‌هاست سرگردان شده.

نه پدر دارد، نه مادر.

---

آن پسری را که در اردوگاه با عراقی‌ها همکاری کرده بود، یعنی می‌توانم دوباره پیدایش کنم؟

شاید او بتواند کاری برایمان بکند.

او دروغ نمی‌گفت.

هر کاری از دستش برمی‌آمد.

او خیلی احترام داشت.

همه‌چیز تغییر کرده بود.

من نمی‌فهمیدم.

ولی او می‌فهمید!