#1
sparks
Երբեմնի հաղթականին հետևում է պարտվողականը, պարտվողականին՝ հաղթականը: Չպարտվածներ չկան, բայց կան չհաղթածներ և շնչող չհաղթածները, որոնք գիտակցում են իրենց ցավը, այսօր նայում են կյանքին բաց չակատ, մաքուր խղճով, քանզի գիտակից են, իսկ մեռելներն արդեն ազատվել են մարդկային այդ զգացումներից։
Ժամանակին պատերազմին մասնակցած ցանկացած տղամարդ ինչ-որ չափով "հերոս" էր թվում, քանի որ հայրերն ու մայրերն իրենց մեծամասնությամբ որպես տղամարդ չեն մեծացնում իրենց զավակներին։ Քանի որ մեծամասնությունը չի ընկալում պատերազմը որպես իր արհեստ, արհեստ, որ համախմբում է մեզ։ Երբ դա որպես աշխատանք ես ընկալում, երբ գործ կամ արհեստ ես համարում պատերազմը, երբ սկսում ես ընկալել ռազմարվեստի գեղեցկությունն ու հավերժությունը, սկսում ես այլ կերպ մտածել։ Երեկվա "հերոսներն" արդեն հերոսներ չեն թվում: Հերոսության ակտը հենց չէ կարևոր, այլ դրդապատճառները, մեկ անգամ չէ, որ ներկա եմ եղել "հերոսության" հիմնված միայն սեփական կաշին փրկելու վախի վրա և հետո դա աղավաղվում է, անցնում բերանից բերան և վերածվում ոչ թե միֆի, այլ խաբեության։ Միֆի չեն վերածվում քանի որ ոչ մի միֆական կերպարի գերծ չեն կրկնում, ընդամենը փրկում են սեփական կաշին, և դա անգամ գոյատևում(supervivo) չէ:
Երբ "քաջ" նստած խրամատում ոչինչ չես ձեռնարկում անիմաստ մահվանից խուսափելու համար, դա հերոսություն չէ, դա «վաղ թե ուշ մեռնելու ենք» -ի, և «արկից չես փախչի»-ի վերաիմաստավորումն է գռեհիկ ձևով, ոչ պատերազմական ձևով, ոչ տղամարդկային։ Պատերազմի դաշտում, եթե պահը չի պահանջում ռազմիկից լինել թշնամու ուշադրության կենտրոնում ապա ռազմիկը պարտավոր է օձից էլ կամաց ու ճկուն լինել։ Սամուռայները միշտ հիշում էին, որ իրենց կյանքը պատկանում է իրենց տիրոջը, և ոչ թե իրենց, հետևաբար եթե սամուրայը մահանար ինչ-որ չնչին կոնֆլիկտի պատճառով ապա նրա մահը գնահատվում էր, որպես «շան մահ», ոչ հարիր իրական ռազմիկին։
Նույնը պատերազմի դաշտում, և պետք չէ պղտորել ուղեղը կեղտոտ մտքերով, որոնցից է օրինակ այն համոզմունքը, որ ժամանակակից պատերազմները շատ են տարբերվում առաջվաններից, իրականում տարբերվում է միայն զենքը՝ արդար սրին փոխարինել է վառոդաշունչ փողը, լայնալիճ ահեղ աղեղներին՝ հրետանին։ Նույն ճապոնացիներից սարսափում էին ոչ թե նրա համար, որ նրանք լավ նետեր ունեին, այլ նրա համար, որ ճապոնական նետաձիգներն իրենց արհեստը կատարելագործել էին այն աստիճան, որ չունեին արևելքում իրեն հավասարը շատ երկար ժամանակ։
«Շան մահ», երևի թե երկրորդ ամենամեծ մղձավանջն է կռվի դաշտում, առաջինը կռվի ժամանակ անօգուտ լինելու կամ սխալ թույլ տալու վախն է։ Մեծն ֆիդայի Սեպուհը, որ վիրավորվելով դաշույնը մոտեցնում է որպեսզի վերջ դնի կյանքին, բայց հրաշքով փրկվում է, ընկերոջ ու Մեծն Հայ, Մեծն Ֆիդայապետ Հրայր Դժոխքի շնորհիվ, որ իր կյանքն է տալիս փրկելով Սեպուհին, Նիկոլ Դումանը, որ ինքնասպան եղավ քանի որ չհասցրեց անել այն ինչ մտածել էր, կանգնեցնել այն ինչ կանխատեսել էր և քանի որ արդեն այն վիճակում չէր, որ ինչ-որ բան ձեռնարկեր։
Կռվի հանգիստ ակնթարթներում ատում էի այն զինակիցներին, որոնք անուշադիր էին տեղաշարժվում, որոնք 1.80 բոյը վերցրած,հրաձգարանի շարժվող երկաթյա թիրախների պես գլուխները դուրս հանած գնում էին խրամատի մի ծայրից մյուսը ծխախոտի համար, կամ ուղղակի զրուցելու համար և այլն։ Կային և ուրիշ “հերոսներ", որոնք աղվեսափոսերից էին հեռու մնում, ասելով թե այդ բներում ողջ մնալու հավանականությունը քիչ է, կարող եմ համաձայնել իհարկե, քանի որ արկի աղվեսափոսին ուղիղ դիպչելու դեպքում, ողջ մնալու շանսերն իրոք քիչ են, բայց համենայնդեպս դեպս մի քանի անգամ շատ են խրամատում ուղիղ նստել սպասելուց:
Եղեք գիտակից, խորհեք պարզ, մաքրեք միտքն ու մնացեք հավատարիմ իրենքդ ձեզ և ձեր հայրենիքին, մի երկչեք, և առավել ևս մի փախչեք կռվից, քանի որ եթե ճակատագիրը որոշել է, որ դուք պետք է կռվեք, ապա վստահ եղեք ուրիշ պետություն, ուրիշ նախագահ, ուրիշ վարչապետ, ուրիշ դաշնակից և այլոք և այլոք ձեզ օգնական չեն, և ձեր վախերում ոչ ոք մեղք չունի։
Հաղթեք ձեր անասնական վախը, եղեք համեստ առօրյայում, բայց միշտ պատրաստ զենք բռնելուն։