✧
لـونـآر
خب، سلام!
ستـاره ها، فکر کنم بعد سیاه‌چاله ها محبوب ترین اجرام آسمانی باشن درسته؟
موضوع امروز، و احتمالا چند پارت آینده همین هست . پس بیاین چرخه زندگیشون رو بررسی کنیم.
سحابی ها (nebula)
البته که باید از سحابی ها شروع کنیم، محل تولد ستاره ها هستن و به همین دلیل بهشون مهدکودک ستاره ای هم میگن.
حالا سحابی ها چی هستن؟ توده های گازی متشکل از گاز هیدروژن، هلیم و پلاسما.
سحابی ها زندگی خودشون رو وقتی شروع می کنن که ابری از گرد و غبار و گاز تحت تاثیر جاذبه با هم دیگه ادغام می شن( این اتفاق برای اولین بار تقریبا 3 × 10⁵ سال بعد بیگ بنگ/مهبانگ رخ داد). با گذشت زمان، گرد و غبار و فشار افزایش پیدا میکنه و باعث میشه مرکز ابر خیلی داغ و متراکم بشه. این فرآیند منجر به شکل گیری ستاره ها می شه و بعد مقدار عظیمی انرژی ساطع می کنه، اما خب این موضوع الان نیست.
توی فضا انواع مختلف از سحابی ها وجود دارن¹:
- سحابی‌های تابشی: این سحابی ها از گاز یونیزه/پلاسما تشکیل شدن که نورای رنگارنگ از خودشون منتشر میکنن. سحابی شکارچی/جبار معروف، یه مثال از سحابی‌های تابشی هست.
گاز یونیزه شده یه نوع از گازه که يکی يا چند تا الکترون هاش از دست داده یا گرفته ( از نظر الکتریکی بار داره چون میدونیم اتم ها در حالت عادی خنثی هستن). حالا چطور ایجاد شدن این گاز های یونیزا؟ توی فضا به دليل تابش با انرژی بالای ستاره ها یا اجرام دیگه، این فرایند به صورت طبيعی این اتفاق رخ مي ده و دور از انتظار نیست.
ولی خب این گاز ها اصلا چرا از خودشون نور ساطع میکنن؟ خب برای این باید برگردیم به مسئله ای که بور اون رو کشف کرد.
توی هر اتم، الکترون ها توی جای مشخصی واسه خودشون قرار دارن، مثل یه خونه که توی مدل کوانتومی اتم ، ما اون رو اوربیتال اسم گذاری میکنیم.
حالا تصور کنید که اتم توی فضایی باشه که مدام داره بهش انرژی وارد میشه، قطعا باید یه اتفاقی بیوفته درسته؟
وقتی به اتم انرژی ای که لازمه وارد بشه، باعث میشه الکترون از اون مکان امن و در واقع خونه اش، که با انرژی خودش هم سطحه خارج بشه و به لایه های بالاتر بره. (لایه های بالاتر سطح انرژی بالاتری دارن)
خب حالا الکترون رفته اونجا، اما اونجا جای اصلیش نیست درسته؟ سطح انرژیش هم با اون لایه نمیخونه، پس خیلی سریع برمیگرده سر جاش.
چه بلایی سر انرژی ای که گرفته بود میاد؟ موقع برگشت همون انرژی رو بصورت طول موج های مختلف پخش میکنه، درواقع رنگی که از سحابی ها میبینیم هم بخاطر همین طول موج های (مرئی) هست که موقع برگشت الکترون ها ساطع میشن.
علت رنگارنگ بودنشون هم اینه که، یون عناصر مختلفی این سحابی هارو تشکیل دادن و هر عنصر رنگ نوری که پخش میکنه(بخاطر میزان انرژی متفاوت و طول موج متفاوتش) یه رنگ خاص هست.
- سحابی‌های بازتابی: این سحابی‌ها نور ستارگان نزدیک رو بازتاب می‌دن و از خودشون نوری ندارن. سحابی خوشه پروین یکی ازین سحابی هاست.
سحابی های بازتابی اغلب آبی رنگ هستن. چرا؟
خب ذرات سحابی ها ریز و پراکنده‌ان، نور هم که خاصیت موجی داره (دارای طول موجه).
وقتی نور بهشون میخوره چی میشه؟ خب بعضی ازین غبار ها و ذرات به علت پراکندگی از طول موج رنگ هایی مثل قرمز و نارنجی هم کوچیکتر هستن! در نتیجه بیشتر رنگ آبی رو که به نسبت طول موج کوتاه تری داره بازتاب میکنن.
پس در واقع رنگشون به نوع گاز و اندازه شون وابسته هست.
- سحابی‌های تاریک: این سحابی‌ها ابرهای غلیظ از گرد و غبار هستن که نور ستاره ها و هر چیزی که پشتشون باشه رو مسدود میکنن و نسبت به پس زمينه ستاره های روشن، تاریک به نظر میان.
چرا؟ خب خودشون که نور ندارن، و چون خیلی متراکم و ضخیم ان توی جذب نور مرئی خیلی خوبن، پس بیشتر نوری که بهشون برخورد میکنه ازشون عبور نمیکنه یا منعکس نمیشه و در عوض، توسط مولکول ها جذب می شه و به صورت گرما دوباره منتشر می شه.
(خودم که عاشق این سحابی شدم)
- سحابی‌های سیاره‌نما: اولا بگم که برخلاف اسمشون هیچ ربطی به سیاره ها ندارن! این سحابی ها در اثر مرگ یه ستاره با جرمی تقریبا اندازه خورشید بوجود میان، فعلا اینکه ستاره چطور میمیره فعلا مورد بحث نیست.
وقتی که یه ستاره میمیره، گاز های لایه بیرونیش که حالا از هسته دور و رانده میشن، در اخر یه هسته میمونه که تشعشات فرابنفش ساطع میکنه، بخاطر همین تشعشعات و تغییر دما، گاز ها شروع به درخشیدن در رنگ
- باقیمانده‌های ابرنواختر ها: این سحابی‌ها از پسماندهای ستارگان بزرگ‌تر که به عنوان ابرنواختر(بعدا قراره راجبش توضیح بدم) منفجر شدهن، تشکیل شدهن. ممکنه خیلی پرانرژی باشن و ساختارهای پیچیده‌ای رو نشان بدن.
By. Lilith/Lunar.
Credit: Loryph
DON'T COPY OR REPOST ANYWHERE !!!
¹. Mathis, J. S. (2023, October 11). nebula. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/science/nebula
². NASA, NOAO, ESA, the Hubble Helix Nebula Team, M. Meixner (STScI), and T.A. Rector (NRAO)
³. Milky_way
⁴.NASA, ESA, and the Hubble Heritage Team (STScI/AURA)