🇮🇷🇮🇷🇮🇷

🔴 پاسبانان دین در فلات ایران ...

📝 منتشر شده در شماره 2907 روزنامه #گلشن_مهر گلستان مورخه 1403/10/15

✍ #محمدکاظم_نظری -- فعال مدنی

📌در کهن‌دیار فلات ایران، کهن الگوهای فرهنگی را می‌توان در چهره‌ها و نمادهای مختلف باز یابی و جستجو کرد.

📌این کهن‌دیار در دامن خود فرهنگی غنی از اعتقادات و باورها و ادیان را پرورش داده است.

📌سه دین میترائیسم، زرتشتی، مانوی، به‌همراه جنبش دینی و اجتماعی مزدکیسم، تاثیرات ژرفی را در جهان خود و پیرامون به‌جای گذشته‌اند.

📌نشانه‌های هر یک را می‌توان در فرهنگ سرزمین، آداب، رسوم، باورها پی گرفت. اما زرتشتییت که دین سه حکومت، هخامنشی، اشکانی، ساسانی به مدت بیش از هزار سال بر بخش‌های عظیمی از فلات ایران گسترده و حکومت داشته است و هنوز به عنوان کهن دین ادامه حیات می‌دهد.

📌علاوه بر زرتشتیت، مانویت با ظهور مانی در اوایل حکومت ساسانی۲۲۳ میلادی (اردشیر با بکان) تا حمله مغول همچنان فعال و زنده بوده است، راز ماندگاری این ادیان را در فعالیت گروه و قشری بنام، مغ، مغان باید جستجو کرد که ادیان فلات ایران را در تشکیلاتی گسترده پاسبانی می‌کردند.

📌به‌نظر می‌رسد مغان قبل از ظهور زرتشت به‌عنوان روحانیون در فلات ایران فعالیت داشته‌اند و با ظهور زرتشت میانه سال‌های ۱۷۰۰-۱۵۰۰ پیش از میلاد/ زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها- مری بویس- ترجمه عسکر بهرامی ص۴۲/ وی خود را در گاهان «زئوتر» روحانی کامل واجد شرایط، معرفی می‌کند (همان منبع ص۴۲)

📌این نشانه.ها وجود گروه تشکیلاتی به‌نام‌ «مغ» و مغان را به ما یادآوری می‌نماید، از وجود خود زرتشت که به‌عنوان روحانی مطرح می‌شود تا گزارشاتی مانند آنچه نیکو لاوس از شهر دمشق می‌نویسد/ کورش دادگری و راه راستی را از مغان آموخت/ یسنا ص۷۷ به کوشش ابراهیم پورداوود.

📌همچنین کلمه مغ در یسنا۲۹ قطعه۱۱ و یسنا۴۶‌ قطعه۱۴ یسنا۵۱ قطعه۱۱ ... نام مغ آمده است(ص.۷۶). همچنین در کتیبه داریوش بزرگ کلمه مغ مکرراً آمده.

📌این گزارشات و گزارشاتی مانند حوادث بعداز مرگ کورش «گئو ماته» که نامش در سنگ نبشته بیستون در حوادث سال ۵۲۲ پیش از میلاد آمده، همان روحانی که خود را به‌جای بردیا فرزند کورش جازد ه بود/ پادشاهی ماد- اقرار علی یف، ترجمه کامبیز میر بهاء ص۴۲۶- حکایت از وجو سازمان روحانیتی می‌کند که در اجتماع فلات ایران فعال بوده‌اند.

📌با بر آمدن ساسانیان۲۲۳ دو جریان قوی دینی به مصاف هم رفتند ۱-زرتشیت ۲-ظهور مانی و کیش جدید.

📌با عنایت به اینکه در ابتدای حرکت مانی، وی تحت حمایت شاپور اول قرار گرفت/ اسطوره.ی آفرینش در کیش مانی، ص۲۲/ دین مانی رشد سریعی را شاهد بود و این سر آغاز بر خورد دو دین کهن ونو،زرتشتیت-مانویت بوده است.

📌زرتشتیت که در عهد اشکانیان زنده و پویا بوده و اوستا در زمان ولخش (بلاش) گردآوری گردیده بود. در اوایل حکومت ساسانیان از قدرت برتر و نظم سراسری بر خوردار بوده توانست سرانجام در عهد بهرام به سال ۲۷۴ یا ۲۷۶ مانی را از میان بر دارد. هر چند مانویت نمرد و به راه خود تا مصر و یونان و خوارزم و سغد و چین ادامه داد سفر‌های مانی، ایجاد ارتباط بین چهار اندیشه بزرگ روز، زرتشتیت، یهودیت، مسیحییت، بودایی‌گری (دین روشنایی)، توانست حلقه میانجی و وصلی برای زایش تمدنی جدید و به تعبیر امروزی، گفتگوی تمدن‌ها را به منصه ظهور برساند.

📌این زنده ماندن نبود الا به همت رو حانیون زاهد و تارک دنیای مانوی.‌ نشانه های این زهد و تارک دنیایی را در دو ساحت، مسحیت، صوفیگری، می‌توان پی گرفت و ریشه این رفتار اجتماعی را بازیابی نمود. شاید اگر سخت‌گیری و یک‌جانبه‌نگری روحانیت مسلط زرتشتی نبود و آنان تن به گفتگوی تمدنی و فرهنگی می.دادند، پارادیم جدید از شبه‌جزیره عربستان نمی‌توانست به سرزمینه‌ای فلات ایران سرایت و مسلط شود.

📌اما چنین نشد، نامه مشهور موبد، موبدان، تنسر که به سراسر امپراطوری ساسانی برای نگهبانی دین زرتشت نوشته شده است خود حکایت این عدم رواداری است. کرتیر مغ، موبد موبدان مشهور دیگری است که آن‌قدر نفوذ و قدرت در دربار ساسانی داشت که موجب از میان برداشتن مانی شود.

📌آذر پاد مهر اسپندان، مغ و موبد موبدانی است که اورا انسانی دارای معجزات، کرامات، سفرنامه مقدس می‌دانند/ خرده اوستا، پور داوود/ این پاسبانان دین آزمایشات سختی چون؛ رسم سوگند، ریختن فلز گداخته بر روی سینه را از سر می‌گذراندن/ کتاب هفتم دینکرد، فصل5 فقره5/ این آزمایشات سخت را در سفر نامه برزخ ارداویراف/اردا‌ویرافنامه/ قبل از سفر وی به دنیای مینو می‌بینیم که وی برای راستی‌آزمایی و پاکی تن و جان و روح، تن به آزمایش ریختن فلز داغ بر سینه می‌دهد که پس از موفقیت، به سفر مینوی در جهان دیگر می‌رود، حاصل این سفر کتابی است به‌نام ارداویرافنامه، که اثر این کتاب را بر کمدی الهی دانته می‌توان پی گرفت.

📌روحانیون چه زرتشتی و چه مانوی و چه میترائیسم هر کدام بر جهان زیست فلات ایران تاثیرات خاص خود را داشته‌اند. به‌خصوص روحانیون زرتشتی و اعمال‌شان در ادبیات دینی دیگر ادیان حتی ، ابراهیمی هم اثر گذاشته است، مانند داستان سه مغ در تولد عیسی مسیح که در انجیل «متی» باب دوم آمده و حتی کلمه مجوس که در سوره حج آیه ۸۱ آمده همان مغ را افاده و معنی کرده اند./ یسناص۷۸/.

📌این دستگاه عظیم که در طول تاریخ دراز دامن فلات ایران بر روند جهان زیست انسان‌ها تا ثیرگذاری عمیق داشته و در زمان تحول و تطور یافته و بعد از فرو افتادن ساسانیان و حضور اعراب به اشکال دیگری نمایان گردید، که بحثی جدا گانه می‌طلبد.

🗓 پانزدهم دی ماه

🆔 t.me/sarirkhabar