یک سرگذشت: در تلاش معاش

یک سرگذشت: در تلاش معاش

اخبار روز

زنان آرزم (آورد رهایی زنان و مردان)

اخبار روز

 ۹ سال بیشتر نداشت که با پدر و دو برادر ١١ و ١٣ ساله‌اش به‌دنبال کار از کوه پایین آمدند، در حالی‌که مادر و چهار خواهر و برادر دیگرش همانجا ماندند. در جایی که هنوز هم که هنوز است از آخرین محل ماشین‌رو، باید از روی پاکوب به منطقه‌ای برسی که جنگل زیر پایت تمام می‌شود و فقط چند خانوار با تعدادی گوسفند زندگی می‌کنند که پاییز با بادها و سرمای خشک و گزنده، و به دنبالش محبوس بودن در تنها اتاق دود گرفته در طی زمستان‌های طولانی پربرف، رنگ چهره‌شان را نیز تغییر داده است؛ چهره‌هایی کبود با پوست‌هایی خشک و خشن.


پدر قبلا هم برای کار از کوه به دشت می‌رفت، به امید یافتن کار، و این مادر بیچاره بود که مسئولیت زندگی را به‌عهده داشت؛ نگه‌داری و پخت‌وپز، چراندن گوسفندها و دوشیدن شیر و تهیه‌ی غذا از همان شیر، کاشتن سیب‌زمینی و سیر و پیاز و انبار کردن آن‌ها برای فصل سرد و یخ زده. پدر وقتی بعد از ماه‌ها بازمی‌گشت برایشان آرد و شکر و چای می‌آورد.


یک ‌روز صبح زود دست دختر سیه‌چرده‌ی لاغرش را گرفت تا با برادرهایش به گیلان سرازیر شوند، به این امید که با کارکردن آذوقه‌ای برای فصل‌های سرد فراهم کند. او را همراه خود کرده بود تا برایشان غذا بپزد و اگر شانس بیآورد در خانه‌ای به‌عنوان خدمتکار پذیرفته شود. کوچک‌تر از آن بود که خیلی چیزها را تشخیص دهد فقط می‌دانست که باید دهانش را ببندد و هر کاری از او بخواهند انجام دهد، بدون آن‌ که حتا اجازه‌ی پرسش داشته باشد.

بعد از چهل سال هنوز هم همان دختر کوچولویی است که چشمانش به رغم شخصیت قوی‌اش ترسی را در خود نهفته دارد، ترس از نداری، فقر و خشونت و انگار کلام در پشت لب‌های فروبسته‌اش به گل نشسته. قد می‌کشید و بزرگ می‌شد اما نفهمید کی به بلوغ رسید. اولین قاعدگی را در شرایطی تجربه کرد که مادری نبود تا دستی بر سرش بکشد و درد و وحشت را از او دور کند. یاد گرفته بود که هر سختی، گرسنگی و خشونتی را با سکوت تحمل کند. تا به‌خود بیآید پانزده ساله شده بود. شوهرش دادند به پسری فقیرتر از خود و با نوعی بیماری روانی که خشونت و بدخلقی چاشنی همیشگی‌اش بود و صرعی کهنه که بدبختی‌اش را تکمیل می‌کرد. جوانی که به هیچ عنوان نمی‌توانست با دیگران ارتباط عاطفی برقرارکند ولی تا می‌توانست خشونت و دیگرآزاری داشت. بنابراین هیچ‌وقت شغلی نداشت که بتواند پولی به خانه بیآورد.

زن از همان روزهای کودکی فهمیده بود که زندگی برای او جز رنج و تنهایی چیزی ندارد. او می‌بایست کار کند تا زنده بماند. از همه‌ی روزها و سال‌های گذشته، کودکی و جوانی او آن تعریفی را نداشت که در کتاب‌های روانشناسی نوشته می‌شود. بیکاری برای او یعنی مرگ، کار برایش همواره بیگاری بود، در حدی که فقط بتواند شکم خانواده‌اش راسیر کند و برای فرزندانش سرپناهی فراهم کند. دلش نمی‌خواست بچه‌هایش همان چیزهایی را تجربه کنند که خودش کرده بود، دلش می‌خواست تا جایی که در توانش است نگذارد سرنوشت سه بچه‌اش مثل خودش باشد. غافل از این که جامعه‌ی به‌شدت طبقاتی اصلا اجازه‌ی این‌کار را به او نخواهد داد. تصور این که فقر و کارهای سخت چه به روزش آورده‌اند خیلی سخت نیست؛ چهره‌ی سخت و سیه چرده‌اش خود گواه کامل زندگیش است.

با زندگی شوخی نداشت، می‌دانست که اگر هر روز صبح زود برنخیزد و به دنبال کار نباشد فرزندانش باید گرسنه سر بر بالین بگذارند، اگر نتواند داروهای مرد را تهیه کند باید منتظر فاجعه باشد، و مهمتر از همه باید پول تریاکش را هم فراهم کند، بنابراین پیشنهاد هر کاری را می‌پذیرفت: از شالیکاری در گرمای‌ طاقت‌فرسا و مرطوب فصل کاشت تا کار در خانه‌ها، باغ‌های مرکبات و بالاخره در آشپزخانه‌های عمومی. 

هوش، قابلیت و خلاقیت ذاتی از او یک سر آشپز ماهر ساخت، دست‌پختش را خیلی ها پسندیده بودند ولی کار در گرمای طاقت‌فرسای آشپزخانه‌ها درفصل‌های توریستی از او فقط یک اسکلت به جا گذاشته بود با چهره‌ای سیاه و برافروخته، که گویی پای کوره‌ای داغ کار می‌کند.

با رونق گردشگری و هجوم مسافران به شمال به این فکر افتاد که دیگر برای خودش کار کند، گوشه‌ی حیاط کوچک خانه‌اش که پر از گل‌های شمعدانی بود اتاقی اضافه کرد که بتواند مواد و وسایل آشپزی را در آن جای دهد. دیگر علاوه‌بر میهمانی‌ها، عروسی‌ها و مراسم عزاداری، می‌توانست برای خانواده‌ها هم غذا تهیه کند. از تلاش او‌، برای مردان و زنان روستا هم اشتغالی ایجاد شد: از همراهی مردان برای حمل و نقل تا پذیرایی به‌وسیله‌ی دختران جوان. 

کم کم داشت احساس می‌کرد می‌تواند برای دل خود نیز کارهایی بکند، حداقل در روزهای آفتابی روی ایوان کوچکش بنشیند و پاهای خسته‌اش را زیر آفتاب برهنه کند و به این بیندیشد که کی جوانیش تمام شده و به آستانه‌ی میانسالی رسیده و آیا می‌تواند توشه‌ای برای ایام پیری بیندوزد؟ اما انگار روزگار بنا نداشت که او کمی رنگ آسایش ببیند.

یکی از ویلاداران که توان او را سنجیده بود به او پیشنهاد رفتن به تهران و کار آشپزی در شرکتش را داد و او به امید آن ‌که بتواند با دستمزدش کمک حال فرزندانش باشد، که حالا همگی ازدواج کرده‌اند، پیشنهاد را قبول کرد. خانه‌اش را به پسر و عروسش داد و به تهران رفت. چهار سال کار کرد و هر روز برای چهل نفر غذا پخت، نظافت کرد و روزهای آخر هفته نیز به خانه رییس می‌رفت، نظافت می‌کرد، غذا می‌پخت و اگر میهمان داشتند پذیرایی می‌کرد.

کار ممتد اما به او آموخته بود که بدون داشتن بیمه، آینده‌ی سیاهی در انتظارش است، بنابراین بدون هیچ زمینه‌چینی شرط پذیرش کار را داشتن بیمه قید کرد. او باید ماهیانه فقط ۴۵٠ هزارتومان برای شوهرش دارو بخرد، پول تریاکش را بدهد، کمک حال فرزندانش باشد. اما خودش نباید بیمار می‌شد، نباید خسته می‌شد، نباید استراحت می‌کرد. به‌راستی چهل سال بود که یک شب را بدون دغدغه سرنکرده بود. آیا یک روز را برای خودش در نظر گرفته بود؟! آیا اصلا فکر کرده بود که سهم او از زندگی چقدر است؟ یعنی فقر، بیماری و ترس از بیکاری فرصت این آرزوها را می‌داد؟

حالا چند ماهی است به روستا بازگشته. شرکت از ماه‌ها پیش فعالیتش را کم کرده بود، برخی از پرسنل رفتند و بقیه را نیز اخراج کردند. یک‌باره چهل نفر بیکار شدند و در نهایت ویروس کرونا سنگ پایان را بر درب شرکت کوبید. او به روستا بازگشت بدون آن‌که خانه‌ای داشته باشد، بدون آن‌که زمینی برای زراعت داشته باشد و بدون آینده‌ای… یعنی در این سن باید از نو شروع کند؟ آن‌ هم در شرایطی که هیچ‌کدام از امکانات پیشین وجود ندارد و او دیگر جوان نیست؟ تازه متوجه شده که دیسک کمر دارد، ارتروز زانو و سردردها یار غارش شده‌اند، سهم او از یک عمر تلاش همین است؟!

                                           زنان آرزم (آورد رهایی زنان و مردان)

                                                ٢٩ اردیبهشت ١٣٩٩