وقتی نوبت اسپانیا میرسد
Iran & Spain Chamber of Commerce اتاق بازرگانی ایران و اسپانیاوقتی نوبت اسپانیا میرسد
مادرید، ایبروآمریکا و شبکهای که دوباره به اقتصاد، فناوری و تجارت فکر میکند
صبح اول اکتبر، کنگره نمایندگان اسپانیا در مادرید میزبان تصویری بود که در نگاه نخست شاید چندان غیرمعمول به نظر نمیرسید: پادشاه فیلیپه ششم، رؤسا و نمایندگان پارلمانها و ردیفی از پرچمهای کشورهای مختلف در کنار یکدیگر.
مراسم برای افتتاح دوازدهمین مجمع پارلمانی ایبروآمریکایی برگزار شده بود؛ یکی دیگر از نشستهایی که در ماههای منتهی به سیامین اجلاس سران ایبروآمریکایی در اسپانیا برگزار میشود.
اما کافی است کمی از قاب رسمی مراسم فاصله بگیریم تا موضوع جالبتر شود.
در پاییز ۲۰۲۶، اسپانیا میزبان مجموعهای از نشستهاست که از پارلمان و دیپلماسی آغاز میشوند، به کشاورزی، حملونقل، دانشگاه و علم میرسند و سرانجام در مادرید به شرکتها، زنجیرههای ارزش، دیجیتالیشدن و هوش مصنوعی ختم میشوند.
پرسش اینجاست: این شبکه چیست و چرا اسپانیا امسال تا این اندازه برای آن برنامهریزی کرده است؟
داستانی که از مادرید شروع نشده است
برای فهم ماجرا ابتدا باید واژهای را شناخت که شاید برای بسیاری از خوانندگان ایرانی چندان آشنا نباشد: ایبروآمریکا.
این نام نه یک اتحادیه سیاسی مانند اتحادیه اروپا است و نه یک منطقه آزاد تجاری. مفهوم ایبروآمریکا بر مجموعهای از پیوندهای تاریخی، فرهنگی و زبانی میان کشورهای اسپانیایی و پرتغالیزبان دو سوی اقیانوس اطلس بنا شده است.
نخستین اجلاس سران ایبروآمریکایی در ۱۹۹۱ در گوادالاخارای مکزیک برگزار شد. بیش از سه دهه بعد، شبکهای از اجلاسها، نشستهای وزارتی، نهادهای تخصصی و برنامههای همکاری پیرامون آن شکل گرفته است. دبیرخانه کل ایبروآمریکایی، SEGIB، نیز مقر خود را در مادرید دارد.
اسپانیا البته «رئیس دائمی» این مجموعه نیست.
ریاست یا دقیقتر، Secretaría Pro Tempore، دورهای است و پس از اجلاس کوئنکا در اکوادور، مسئولیت هماهنگی دوره منتهی به اجلاس ۲۰۲۶ به اسپانیا رسید. به همین دلیل است که امسال نام مادرید و شهرهای دیگر اسپانیا بارها در تقویم ایبروآمریکایی دیده میشود.
پس داستان سال ۲۰۲۶ را شاید بتوان اینطور خلاصه کرد: این بار نوبت اسپانیاست.
اما نکته جالبتر، کاری است که اسپانیا با این نوبت انجام داده است.
اجلاسی که پیش از آغازش، ماهها جریان دارد
اگر تنها به روزهای برگزاری اجلاس سران نگاه کنیم، بخش بزرگی از داستان دیده نمیشود.
اجلاس اصلی قرار است ۴ و ۵ نوامبر در مادرید برگزار شود؛ اما فرایند رسیدن به آن مدتها پیش آغاز شده و مجموعهای از نشستهای تخصصی را به شهرهای مختلف اسپانیا برده است.
در تقویم رسمی این دوره، شهرها هر کدام بخشی از موضوع را در اختیار گرفتهاند. کوردوبا میزبان گفتوگوهای کشاورزی و شیلات میشود؛ وایادولید به حملونقل میپردازد؛ آلیکانته میزبان مباحث آموزش عالی، علم، فناوری و نوآوری است و برنامههای دیگری نیز پیشتر در بارسلونا، هوئلوا، آویلس و تولدو برگزار شدهاند.
این پراکندگی جغرافیایی یک نتیجه جالب دارد: اجلاس دیگر صرفاً چند ساعت مذاکره پشت درهای بسته در پایتخت نیست. دانشگاه، پارلمان، وزارتخانه، تشکل اقتصادی و شهرهای مختلف وارد فرایند میشوند.
و هرچه به نوامبر نزدیک میشویم، اقتصاد و فناوری نیز پررنگتر میشوند.
هوش مصنوعی پشت درهای پارلمان
نشست اول اکتبر نمونه خوبی از تغییر دستور کار این همکاری است.
مجمع پارلمانی ایبروآمریکایی سابقهای بیش از دو دهه دارد و اسناد SEGIB نخستین دوره آن را به ۲۰۰۵ بازمیگرداند. بنابراین خود گردهمایی اتفاق تازهای نیست.
آنچه تغییر کرده، موضوع گفتوگوهاست.
در مادرید ۲۰۲۶، یکی از پرسشها این است که پارلمانها با ظهور هوش مصنوعی چگونه باید سازگار شوند؟ در کنار آن، موضوعاتی مانند اطلاعات نادرست و قطبیشدن، برابری جنسیتی و آینده دیپلماسی پارلمانی نیز روی میز قرار گرفتهاند.
همین تغییر موضوع شاید بیش از سخنرانیهای رسمی نشان دهد که یک سازوکار همکاری متولدشده در دهه ۱۹۹۰ امروز با چه مسائلی روبهروست.
در سال ۱۹۹۱ کمتر کسی تصور میکرد روزی «هوش مصنوعی» به یکی از موضوعات گفتوگوی پارلمانهای ایبروآمریکایی تبدیل شود.
امروز چنین شده است.
و اسپانیا قصد دارد بحث را از پارلمان فراتر ببرد.
از «AI در پارلمان» تا «AI در شرکت»
تنها چند هفته پس از نشست پارلمانی، مادرید قرار است میزبان نخستین مجمع دیجیتال ایبروآمریکایی باشد.
در اینجا ترکیب میزگرد تغییر میکند. دیگر فقط سیاستمداران حضور ندارند؛ دولتها، شرکتها، دانشگاهها، جامعه علمی، سازمانهای بینالمللی و بانکهای چندجانبه نیز وارد گفتوگو میشوند.
چهار موضوع اصلی برای این مجمع تعیین شده است: استعداد و حقوق دیجیتال؛ دولتها و سرزمینهای هوشمند؛ امنیت سایبری و زیرساختهای حیاتی؛ و سرانجام موضوعی که برای بخش خصوصی اهمیت خاصی دارد:
ادغام هوش مصنوعی در شرکتها.
این شاید یکی از بهترین نمونههای تغییر ماهیت دستور کار ایبروآمریکایی باشد. موضوعی که صبح اول اکتبر در پارلمان از زاویه حکمرانی و نهادهای سیاسی بررسی میشود، در سوم نوامبر از زاویه شرکت، اقتصاد و تحول دیجیتال دوباره روی میز قرار میگیرد.
و بعد، نوبت شرکتهاست
یک روز پیش از اجلاس سران، بخش دیگری از مادرید میزبان جمعیتی متفاوت خواهد بود.
در ۳ و ۴ نوامبر شانزدهمین نشست تجاری ایبروآمریکایی برگزار میشود؛ برنامهای که CEOE اسپانیا، CEIB و SEGIB در سازماندهی آن نقش دارند.
فهرست موضوعات آن تقریباً شبیه فهرست نگرانیهای مدیران شرکتهای بینالمللی در سال ۲۰۲۶ است: تحول ساختار تولید، زنجیرههای جهانی ارزش، اشتغال و استعداد، نوآوری باز، دیجیتالیشدن، توسعه پایدار و گردشگری پایدار.
رؤسای سازمانهای کارفرمایی، مدیران شرکتها، کارآفرینان، دانشگاهیان، نهادهای دولتی و سازمانهای چندجانبه قرار است در این نشست حضور داشته باشند.
حتی این بخش هم به دو روز نوامبر محدود نشده است.
CEOE و CEIB طی ماههای گذشته برای آمادهسازی این گفتوگو با شرکای خود در کشورهای مختلف آمریکای لاتین ارتباط داشتهاند. در برخی از این گفتوگوها، مسئله فقط افزایش تجارت دوجانبه نبوده و موضوعاتی مانند همکاری برای حضور در بازارهای ثالث نیز مطرح شده است.
این نکته برای فهم نگاه اقتصادی اسپانیا مهم است.
شبکه ایبروآمریکایی فقط درباره این نیست که اسپانیا کالایی به آمریکای لاتین بفروشد یا از آنجا سرمایه جذب کند؛ ظرفیت ایجاد شبکههای شرکتی، زنجیرههای ارزش و همکاری مشترک در بازارهای دیگر نیز در این گفتوگوها مطرح است.
چرا اسپانیا؟
اینجا جغرافیا با تاریخ و اقتصاد تلاقی میکند.
اسپانیا بخشی از اتحادیه اروپاست و شرکتهایش به بازار واحد اروپا دسترسی دارند؛ اما در همان حال، زبان، تاریخ و دههها حضور بنگاههای اسپانیایی در آمریکای لاتین، شبکهای از ارتباطات در سوی دیگر اقیانوس اطلس ایجاد کرده است.
همین موقعیت دوگانه به اسپانیا امکان میدهد در فضای ایبروآمریکایی نقشی متفاوت داشته باشد: یک کشور اروپایی با شبکه گسترده روابط اقتصادی، فرهنگی و نهادی در آمریکای لاتین.
به همین دلیل است که در اسناد و برنامههای دوره ۲۰۲۶، واژههایی مانند تجارت، سرمایهگذاری، تحول تولید، دیجیتالیشدن، نوآوری و زنجیره ارزش در کنار موضوعات سنتیتر همکاری بینالمللی دیده میشوند.
اما نباید از این واقعیت نتیجه گرفت که ایبروآمریکا یک «بازار واحد» است. چنین چیزی وجود ندارد. مقررات، سیاستهای تجاری و شرایط اقتصادی کشورهای عضو متفاوت است.
آنچه وجود دارد بیشتر یک شبکه ارتباطی و نهادی است؛ و ارزش آن برای اسپانیا نیز تا حد زیادی در همین شبکه نهفته است.
چهارمین میزبانی؛ اما در جهانی متفاوت
اسپانیا با میزبانی اجلاس ایبروآمریکایی غریبه نیست.
مادرید در ۱۹۹۲ میزبان شد؛ سالامانکا در ۲۰۰۵ و کادیز در ۲۰۱۲ نیز این تجربه را تکرار کردند. اکنون اجلاس ۲۰۲۶ دوباره به مادرید بازمیگردد.
اما جهان سال ۲۰۲۶ با جهان مادرید ۱۹۹۲ تفاوت بنیادی دارد.
آن زمان اینترنت هنوز در ابتدای راه عمومیشدن بود. امروز اجلاس درباره AI، امنیت سایبری و حقوق دیجیتال صحبت میکند.
آن زمان مفهوم زنجیره جهانی ارزش به شکل امروز در مرکز ادبیات کسبوکار قرار نداشت. اکنون شرکتها با اختلال زنجیره تأمین، تحول فناوری، رقابت بر سر استعداد و بازآرایی تولید بین مناطق مختلف جهان روبهرو هستند.
شاید به همین دلیل باشد که دوره چهارم میزبانی اسپانیا، حتی با وجود سابقه طولانی این همکاری، رنگ و بوی متفاوتی پیدا کرده است.
یک عکس و داستانی بسیار بزرگتر
حالا میتوان دوباره به عکس اول اکتبر برگشت.
پادشاه اسپانیا در میان نمایندگان پارلمانها و پرچمهای کشورهای ایبروآمریکایی ایستاده است. اگر فقط تصویر را ببینیم، با یک مراسم رسمی روبهرو هستیم.
اما بیرون قاب، شبکه بزرگتری در حرکت است.
چند روز دیگر در کوردوبا درباره کشاورزی و شیلات صحبت خواهد شد. در وایادولید حملونقل روی میز میرود. در آلیکانته علم، دانشگاه و فناوری مطرح میشود. در مادرید شرکتها درباره زنجیره ارزش، نوآوری و دیجیتالیشدن گفتوگو میکنند و در مجمع دیجیتال، هوش مصنوعی از یکی از مهمترین موضوعات بحث خواهد بود.
و بعد سران کشورها وارد مادرید میشوند.
از این منظر، سیامین اجلاس ایبروآمریکایی نه آغاز این فرایند، بلکه نقطهای است که بسیاری از مسیرهای ماههای گذشته قرار است در آن به یکدیگر برسند.
برای اسپانیا نیز اهمیت ماجرا شاید دقیقاً همینجا باشد.
ریاست دورهای میآید و میرود. در دوره بعد، کشور دیگری مسئولیت هماهنگی را بر عهده خواهد گرفت. اما شبکههایی که در فاصله میان دو اجلاس ساخته یا فعال میشوند ــ میان شرکتها، دانشگاهها، دولتها، پارلمانها و نهادهای اقتصادی ــ میتوانند عمر بسیار طولانیتری داشته باشند.
سال ۲۰۲۶ فقط «نوبت اسپانیا» برای میزبانی است؛ پرسش مهمتر این است که اسپانیا از این نوبت چه چیزی خواهد ساخت.
و با نگاهی به برنامهای که از پارلمان تا هوش مصنوعی و از کشاورزی تا زنجیرههای جهانی ارزش امتداد یافته، به نظر میرسد پاسخ این پرسش را باید نه فقط در سالن اجلاس سران، بلکه در مجموعه نشستها و ارتباطاتی جستوجو کرد که پیش از رسیدن سران کشورها به مادرید شکل گرفتهاند.
نهادهای نامبرده در این گزارش
SEGIB – Secretaría General Iberoamericana:
دبیرخانه کل ایبروآمریکایی؛ نهاد بینالمللی پشتیبان و هماهنگکننده همکاریهای ایبروآمریکایی و فرایند اجلاسهای سران، مستقر در مادرید.
CEOE – Confederación Española de Organizaciones Empresariales:
کنفدراسیون سازمانهای کارفرمایی اسپانیا؛ یکی از مهمترین نهادهای نمایندگی بخش خصوصی و کارفرمایان این کشور.
CEIB – Consejo de Empresarios Iberoamericanos:
شورای کارآفرینان ایبروآمریکایی؛ شبکهای برای هماهنگی و تقویت همکاری میان سازمانهای کارفرمایی و بخش خصوصی کشورهای ایبروآمریکایی.
Secretaría Pro Tempore (SPT):
دبیرخانه یا ریاست موقت دورهای اجلاس ایبروآمریکایی که مسئولیت هماهنگی برنامهها و نشستهای دوره منتهی به اجلاس سران را بر عهده دارد؛ این مسئولیت در دوره سیامین اجلاس بر عهده اسپانیاست.
Cumbre Iberoamericana:
اجلاس سران ایبروآمریکایی؛ چارچوب گفتوگو و همکاری کشورهای اسپانیایی و پرتغالیزبان ایبروآمریکا که سران کشورها و دولتهای عضو را گرد هم میآورد.
Foro Empresarial Iberoamericano:
نشست تجاری ایبروآمریکایی؛ فضای گفتوگوی مدیران شرکتها، کارآفرینان، تشکلهای اقتصادی و نهادهای عمومی و چندجانبه درباره تجارت، سرمایهگذاری و چالشهای اقتصادی مشترک.
منابع اصلی برای نسخه منتشرشده: وزارت امور خارجه اسپانیا – Cumbres Iberoamericanas، وبسایت رسمی XXX Cumbre Iberoamericana، SEGIB – Secretaría General Iberoamericana و CEOE – Confederación Española de Organizaciones Empresariales.
دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا